Year: 2024

Sa më shumë që Erion Veliaj po shpenzon kohë me kolegët e SPAK-ut, në dëm të qytetarëve të Tiranës, aq më e fortë po bëhet një dilemë që ka kapluar qarqet politike: ç’do të bëjë me të Edi Rama? Që pasi shpërtheu skandali i kompanisë 5D, kryeministri nuk e ka përgënjeshtruar kurrë deklaratën e bërë në fillim të prillit të këtij viti, kur tha se “Bashkohej fjalë dhe presje me qëndrimin e Erionit”.

Atëhere, pas arrestimit të drejtorëve të bashkisë, që u kapën duke vjedhur fondet e buxhetit për ti shpënë në kompaninë e tyre private, Veliaj pati hedhur tezën: nëse kryeministri nuk di gjë që vërtësit e tij, madje as që zëvendësi i vet akuzohet si hajdut, as unë nuk kam pse mbahem përgjegjës, po qe se ata poshtë meje, hanë kumblla dhe dardha pas shpinës sime.

Në këtë pikë, Rama e barabiti delfinin e dikurshëm me veten duke mbështetur alibinë se Tusha, Molla dhe Qato mund të kenë përvetësuar para publike, pa djeninë e atij që kishin mbi krye.

Po përse Rama i qëndron prej një viti këtij versioni dhe pse ai është i dënuar ta mbrojë me çdo çmim “Tiranën e Lalit”?

Kur ka qenë puna për skandale të tjera, mes të cilave shkëlqen ai i inceneratorëve, kryeministri është rekur të argumentojë se qëllimi i tij ka qenë i mirë, por ka pasur disa shokë të skuadrës që e kanë tradhëtuar atë rrugës. Ai është përpjekur të manipulojë se ia kanë futur, Arbën Ahmetaj që kishte një miqësi të vjetër me Mirel Mërtirin, Leftër Koka që ka dashur të kalojë para në llogarinë e tij personale, apo Alqi Bllako që ka siguruar paga të majme për të atin pensionist. Por ama, një logjikë e tillë nuk mund të funksionojë për Erionin. Pikë së pari se ai është sjellë gjatë gjithë kohës si lakeu par exellence i shefit.

Të gjithë e dinin se ai qe zbatuesi më i pështirë i çdo urdhëri. Le të marrim për shembull rastin e inceneratorit të Tiranës. Në atë kohë grupi i strukturuar e kishte shmangur Arben Ahmetajn. Ky i fundit, siç del dhe nga dokumentet e SPAK, e kishte refuzuar këtë aventurë të re, madje i kishte kthyer mbrapsht propozimet e Veliajt. Pra nëse ai paskësh qenë “truri” dhe “nismëtari” qëllimkeq, pse projekti vazhdoi edhe kur atë e nxorën jashtë? Fare e thjeshtë, sepse urdhërat jepeshin nga Rama. Vetëm kjo fuqi madhore mund ta detyronte Veliajn të vinte firmë miratuese duke shkelur ligjin dhe marrë kompetencat e këshillit bashkiak. Vetëm ajo mund ta shndërronte atë nënshkrim me fuqi edhe për bashkitë e Kavajës, Vorës e Kamzës.

Pra, është e dukshme se Veliaj ka vepruar si ushtar. Kjo është e qartë edhe për ata që nuk duan ti hyjnë gjërave thellë. Mjaftojn të kujtojnë se si një kryebashkiak, që “de jure” ka autonomi nga shefi i ekzekutivit, merrte urdhra para kamerave, për të lyer që në pesë të mëngjesit shkallët e pista të një pallati, apo për të kapur me vrap lopën e një katundari.

Që Rama e kishte nën kontroll të plotë Veliajn këtë e tregon edhe lista e përbashkët e bashkëpuntorëve të afërt. Shokët më të ngushtë të Lalit ishin ata që kryeministri mbante në paradhomë, çka tregon se mes tyre, më shumë sesa aleanca politike, funksiononte përkatësia e të qenit pjesë e të njëjtit klan.

Servil deri në dhimbje dhe manipulator gjer në madhështi, për llogari të shefit, Lali, rekrutonte aktorë protestues të teatrit, që Rama vendosi të shembte, ai turrej të përçante ata që kundërshtonin prishjet abuzive të shtëpive dhe bizneseve, ai i sulej si qen i tërbuar FSHF-së, kur merrte urdhrin se partia duhet të politizonte dhe futbollin.

Të gjithë e kuptonin se këto kosto, një pjesë të çmimit të të cilave po e paguan tani, Veliaj nuk i merrte me qef, por sepse pati vendosur ti shërbente me të gjitha mënyrat atij që njihte si padrino.

Edhe për skandalin e 5D, që në sipërfaqe mund të duket si i kurdisur pas shpinës së shefit, të gjithë socialistët e dinë se drejtorët e bashkisë ishin edhe krerët e shtabit elektoral të kryeqytetit. Rama që përditësphet rregullisht me matjet e opinionit, ka qenë gjatë gjithë kohës i ndërgjegjshëm se rezultatet zgjedhore të Tiranës, nuk mund të mbërriheshin kurrësiesi pa u vënë në punë makineria okulte e Veliajt, Qatos, Mollës, Tushes etj, të cilët mendonin vërtet së pari për vete, ama nuk e harronin kurrë nënën parti.

Gjithë sa u rendit më sipër i’a bën të pamundur Edi Ramës që të përsërisë edhe për Veliajn të njëjtën fabul: “Edhe ky ma futi pas shpine”. Me hir apo me pahir, mardhënia që ka ngritur me ish drejtuesin e Mjaftit dhe G 99 e ka dënuar atë që të jetë i detyruar ti’a mbrojë figurën dhe bilancin.

Thënë këtë, duhet pranuar se kjo zgjedhje politike e Ramës nuk e bën automatikisht të paprekshëm Veliajn. Nga mënyra se si po rrjedhin ngjarjet, duket sikur mëkatet vanitoze të bashkëshortes, fallciteti i një aureole artistike, ca dhjetra mijëra euro të harruar nëpër sirtarë, shkujdesa për grimcat që pikonin në llogari bankare, perversiteti për të mbajtur miq me të shkuar të errët, nuk është çudi ta bëjnë atë komshi provizor të ish drejtorëve të vet.

Por e gjitha kjo mund të mbetet në kuadrin veseve të vogla që bashkëjetonin me një personazh të lehtë dhe fluturak si Erioni. Për to mund ta paguajë personalisht njeriu. Ndërsa për Ramën, “fenomeni Veliaj”, atij të cilit i trashëgoi dashurinë e parë, Bashkinë e Tiranës, ai që shumëkush e shikonte si pasardhës, mbetet i paprekshëm. Jo se e do apo e çmon, por thjeshtë se i është bërë e papërdorshme alibia e tradhëtisë. Tashmë kjo gjë duket sheshit. E vetmja dilemë është nëse dhe SPAK do të ndjekë të njëjtën rrugë, duke hetuar veset e Erionit dhe jo Veliajn si ingranazh i një makinerie kriminale.

Vendimi për të mbyllur me dhunë një platformë komunikimi i ngjan atij për asgjesimin e Covidit përmes nxjerrjes së tankeve në rrugë. Ato janë dëshmi të fytyrës autoritare të një regjimi

Kush ndërmer guximin ti kthehet kujtimeve aspak të bukura të kohës së Covidit me siguri e mban mend një akt, sa të çmendur po aq dhe qesharak. Në betejën e ethshme për të luftuar virusin, kryeministri ynë vendosi të nxjerrë autoblindat në bulevardet e kryeqytetit. Bashkë me masat dhe oraret që shpallte nga kulla e ngujimit në Surrel, se kur duhet të dilnin nga shtëpia pensionistët, kur nënat me fëmijë dhe kur adoleshentët, Edi Rama imponoi iluzionin se mund ta mposhte virusin me grykën e tankeve. Pikërisht ky absurd i kohës së izolimit, ngjan së tepërmi me urdhërin e fundit të rënë nga qielli, për të mbyllur për një vit Tik Tokun në Shqipëri. Ajo çka ka të përbashkët lufta, si kundër virusit shëndetësor edhe ajo kundër atij social, është mendësia diktatoriale e të përballurit me to.

Ky duhet të jetë edhe këndi për të shikuar këtë masë absurde. Ndonëse në arenën tonë publike po debatohen tema mbi efektin e platformës kineze për shëndetin mendor të të rinjve; ndonëse shumë opozitarë ngrenë gishtin për të denoncuar, se promovuesi i kulturës së dhunës me të zgjedhurit në parlament dhe bashki, nuk mund të ketë edhe ilaçin për ta kuruar atë; ndonëse disa të tjerë shohin tek ky akt një manovër elektorale; thelbi i asaj që po ndodh është shpërfaqja e fytyrës autokratike të Edi Ramës.

Për të kuptuar këtë, mjafton të përmblidhen disa të vërteta të thjeshta. Shqipëria do të bëhet i vetmi vend i botës demokratike ku pretendon të bëjë pjesë, që ka mbyllur totalisht një ptatformë të rëndësishme sociale. Argumentat morale që po hedh në treg Edi Rama, për ta bërë këtë, ngjajnë njësoj si ato që talibanët përdorën për ta çrrënjosur Tik Tokun, pas rikthimit të tyre në pushtet në Afganistan. Fakti se një gjë e tillë po ndodh duke e lidhur në mënyrë abuzive me vdekjen tragjike të Martin Camit, ndërkohë që është provuar se, as viktima dhe as vrasësi nuk kishin lidhje me këtë rrjet social, ngre pikpyetje për një veprim arbitrar. Parodia që u përdor për konsultimin publik me prindrit, për të justifikuar një vendim të marrë paraprakisht, është një farsë që ndodh vetëm në regjimet anti demokratike.

Masa ekstreme dhe aspak proporcionale e mbylljes, pa kaluar në parë nga hapat e ndërmjetëm si, vënia e filtrave, apo kufizimet moshore, është tipike për mënyrën se si veprojnë këto regjime.

Duke rreshtuar të gjitha këto, duhet pranuar se debati për mbylljen apo jo të Tik-Tokut nuk është thjeshtë një sherrnajë e provincës sonë të vogël. Ai ka ndarë në pro dhe kundër edhe shoqëri shumë më demokratike se kjo jona. Kështu, në SHBA, në periudhën e presidencës së parë Trump, ky i fundit e kërkoi një gjë të tillë. Por prit, mos u rrëmbeni për të thëhë: “ja e shikoni, qenka ide amerikane”. Argumentat nuk kishin asgjë të përbashkët me denoncimet morale për “rrugaçin e lagjes”. Debati u bë rreth cënimit të sigurisë kombëtare, mundësisë së spiunimit të qytetarëve amerikanë nga një platformë e bazuar në Kinë e po ashtu edhe për vjedhjen dhe përdorimin e të dhënave të tyre personale.

Por, ndonëse në SHBA përplasja nuk kishte të bënte me skrupuj moralë, por me arsye shtetërore, në atë vend demokratik fitoi kauza e atyre që luftonin për të drejtat dhe liritë, përpara sigurisë.

Në argumentat e tyre përmendej se Tik Toku ishte një rrjet penalizimi i të cilit mund të kufizonte fjalën e lirë, mund të vriste të drejtën për tu shprehur të miliona njerëzve që komunikonin mes tyre dhe krijonin përmbajtje. Ata vinin alarmin se një akt i tillë mund të krijonte precedentin e rrezikshëm të përsëritjes së këtij sanksioni ekstrem edhe për platforma të tjera.

Kjo është arsyeja që asnjë pjestar i orbitës euro altantike nuk e ka ka hedhur këtë hap.

Ndërsa ne po e bëjmë, përmes shkopit magjik të një njeriu të vetëm, i cili vendos edhe për vrasjen me tanke të virusit edhe për hyrjen apo daljen nga Ballkani i hapur edhe për dhurimin e sovranitetit të shtetit duke ngritur kampe italiane emigrantësh.

Prandaj, para së gjithash, më tepër sesa një debat që ka të bëjë me shëndetin mendor të fëmijëve, me luftën ndaj kulturës së dhunës, me manovrat elektorale të momentit, tek akti i mbylljes së Tik Tokut duhet të zbulojmë mjetet dhe armët që përdoren në këtë betejë. Mënyra e vendimarrjes, manipulimet që i paraprinë dhe farsa përmes të cilës i’u servirën publikut, flasin shumë. Ato nxjerrin në pah tiparet e domosdoshme për të skicuar fytyrën e një regjimi. Ato dëshmojnë se ky vendim është ilustim i thelbit autokratik të pushtetit të Edi Ramës. Se ku po na shpie kjo, nuk ka nevojë për shumë shtjellim. Në fund të viteve ‘60, Shqipëria u bë i vetmi shtet në botë që ndaloi fenë me ligj. Rekordi sot po përsëritet duke iu kundërvënë një besimi gati shpirtëror të këtij shekulli të ri, religjionit numerik.

Me rastin e 5 vjetorit të SPAK, atij që në një farë mënyre mund të quhet si krijesa e tyre, zv sekretari amerikan i shtetit, Alexander Kasanof, erdhi në Tiranë të celebronte sëbashku me prokurorët e posaçëm dhe me krerët e drejtësisë në këtë vend. Ndonëse një zyrtar në largim, si pasojë e rezultatit të zgjedhjeve të nëntorit të shkuar, diplomati amerikan nuk e kishte lënë pas krahëve arrogancën tipike të të dërguarve të perandorisë në një provincë të humbur të saj. Në afro tetë minuta fjalim ai dha së paku tre shembuj në formë, mesazh politik dhe imponim kushtetues, nga ato që hasen vetëm në republikat e bananeve.

Z. Kasanof e filloi fjalën e tij dikur rikujtuar medaljen që shefi i tij në krye të diplomacisë amerikane, i dha Altin Dumanit, në 9 dhjetor në Uashington, me motivacionin si kampion kundër korrupsionit. Natyrisht, pavarësisht përkrahjes apo kritikave që mund të ketë gjithësecili, ky qe një vlerësim i amerikanëve për punën e këtij institucioni. Por, ama nga këtu e deri te cilësimi i këtij evenimenti si “një ditë e madhe për popullin shqiptar”, është një hendek i pa kapërcyeshëm. Me çfarë lehtësie një zyrtar tranzitor mund ta shpallë atë si ngjarje të veçantë për mbarë një komb? Të tilla mund të konsiderohen fitorja e një lufte, një datë çlirimi, nënshkrimi i një marëveshjeje të rëndësishme, si fjala vjen anëtarësimi në NATO apo në BE, por jo një ceremoni e lobuar politike. A mund ta shpinte nëpër mend SHBA-ja ta bënte këtë me një vend di Franca, Italia apo qoftë edhe Hungaria, e jo më pastaj ta shpallte edhe ditë të madhe për ata popuj? Natyrisht që është e paimagjinueshme. Por, ajo ndodh nga menësia e të trajtuarit si turma delesh të popujve që magjepsen si indianët e dikurshëm nga dhurimi i pasqyrave. Kjo qasje është pjellë e të njëjtit mentalitet me atë që e yshti ish ambasadoren Yuri Kim, të caktonte edhe se cilët ishin “heronjtë e fëmijëve tanë”. Sa do qesharake që të duket, ekzistojnë vërtet mbi këtë rruzull diplomatë të prekur nga sindroma e Lorencit të Arabisë, që besojnë se mund të përcaktojnë hierarkinë e vlerave të një shoqërie. Ky i sotmi ishte një rast tipik.

Por, këmbëngulja për të shpallur “një ditë të madhe për shqiptarët” është vetëm ana më sipërfaqësore dhe e padëmshme e fajlimit që mbajti Z. Kasanof. Më i rëndë qe fakti se në një ceremoni që i përkushtohej drejtësisë së pavarur, ai gjeti rastin të bëjë propagandë pro Edi Ramës.

Njësoj si sekretari Anthony Blinken, që kur vizitoi Tiranën nuk pati pikë droje ta etiketonte atë si “një udhëheqës të shquar” dhe “kryeministër shumë të mirë”, vartësi i tij u tregoi prokurorëve: “Dëshëroj të vlerësoj drejtimin e kryeministrit dhe qeverisë së tij që ka prodhuar një përparim të madh në reforma”. A e dinte ai që teorikisht Edi Rama është i dyshuar në disa dosje të SPAK, që nga ajo McGonigal, koncesionet në shëndetësi, vendimarrja për inceneratorin e plot të tjera? A qe ky një mesazh adresuar spakistëve se të gjithë politikanët janë të barabartë, por ka disa që janë më të barabartë se të tjerët?

Për një shtet vërtet sovran kjo lloj arrogance duhet të qe e papranueshme. Vështirë se në ndonjë tjetër vend, anëtar të NATO-s, do qe toleruar mbledhja e njerëzve të drejtësisë për t’u thënë atyre se shefi i qeverisë është një personazh pozitiv, pra në thelb i paprekshëm.

Me të njëjtën shpërfillje që jepen sinjale për personazhe të paprekshëm, kushtetuta e këtij vendi trajtohet jo vetëm si e prekshme, por më keq, si një leckë e arrnueshme. Kjo u pa në pjesën e fjalimit kur, me një lehtësi të papërballueshme, diplomati amerikan kërkoi një ndryshim në ligjin themeltar të shtetit, për të zgjatur qëndrimin në detyrë të prokurorëve të SPAK. Në nenin 184/d të kushtetutës përcaktohet shprehimisht se mandati i tyre është 9 vjeçar dhe i pa rinovueshëm.

Natyrisht hartuesit e reformës në drejtësi kanë pasur arsyet e veta që kanë vendosur kështu. Disa prej tyre mund të kenë pasur merakun për të mos i dhënë atyre fuqi të përhershme ekstraligjore. Për të mos i bërë të ndihen të paprekshëm dhe fuqiplotë. Për të mos krijuar në thelb një “republikë prokurorësh”. Ndërsa tani, SPAK dhe Dumani pretendojnë se puna e tyre shkatërrohet po u ndërprenë mandatet. Se dëmtoihet vazhdimësia e hetimeve, përvoja e krijuar dhe në thelb, lufta kundër krimit dhe korrupsionit.

Çështja nga ana praktike dhe juridike mund të hajë diskutim. Disa mund të shqetësohen se SPAK-u dobësohet, ndërsa disa të tjerë se ai mund të ngrihet mbi ligjin. Pikërisht për këtë, dikush që reket të të japë një këshillë, mund të sugjerojë se ky diskutim duhet hapur, se argumentat pro dhe kundër duhen debatuar, e kështu me radhë. Por në vend të kësaj, Z. Kasanof urdhëroi me një arrogancë të paparë: këtë duhet ta bëni. Pyetja që shtrohet është: pse në vend të këshillës miqësore, ai zgjodhi pozicionin dominant të një padroni? A mundet që në një vend normal të urdhërosh trajatimin e kushtetutës si një leckë? A mund t’i konsiderosh njerëzit aq idiotë, sa edhe tu predikosh se reforma në drejtësi është një histori suksesi, por njëkohësisht të kërkosh çdo pesë vite ndryshimin e rregullave të saj të lojës?   

Në të tre këto raste nuk ka logjikë, por imponim; nuk ka dialog, por urdhër; nuk ka bshkëpunim, por forcë. Trajektorja e shkurtër, që nga predikimi se çfarë duhet quajtur ditë e madhe për një popull e deri tek mospërfillja për të përdhosur kushtetutën e tij, janë ilustrimi i një Amerike që nuk jep shembull përmes vlerave, por dominon nëpërmjet frikës. Anën me të errët të kësaj superfuqie e shfaqi vetëm brenda tetë minutave, zyrtari i një administrate në largim.