Blog

  • Nga Nga Lutfi DERVISHI – Çakalli që sot dridhi Tiranën…

    Në qendër të Tiranës, kryeqytet i njohur botërisht për mikpritjen dhe kafenetë, sot e shtunë 24 shkurt 2024,  një klient i pazakontë u pa të bënte xhiron e mëngjesit në barin afër Teatrit të Operas dhe Baletit. (TOB)

    Nuk ishte një influencer në kërkim të fotos perfekte për instragram apo videos që do të bëhej virale në TikToK, nuk ishte asnjë turist i hutuar nga orientimet ç’orientuese të google map. Jo, po të doni mos e besoni, por ishte një çakall, çakall nga ata me katër këmbë.

    E tërhoqi aroma e kafesë të sapo pjekur apo shenja e wi fi- falas pranë TOB-it?

    Të pranishmit që po gjerbnin ekspreson e mëngjesit, përballë krijesës me katër këmbë përjetuan një koktejl habie, frike dhe ngazëllimi. Habi se nuk kishin parë ndonjë herë çakall. Frikë se nuk ishin të sigurtë a kishte ngrënë mëngjes?  Ngazëllim se e morën si një shenjë që diçka e rëndësishme po ndodh ose do të ndodhë.

    Çfarë kërkonte çakalli me kafeneve dhe kullave?

    Donte të provonte edhe ai dozën e vet të kafesë apo u afrua në TOB për audicion për një rol te “La Boheme”?

    Përtej shakasë dhe ironisë që shpërtheu si zjarri në zonat ku më pas ndërtohet, prania e çakallit në shesh, një ngjarje që ndodh vetëm njëherë në jetë ngriti disa pyetje serioze. është një fakt i njohur që çakallët janë krijesa të zgjedhura të njohura për shpirtin e egër dhe aventuresk. Por edhe aventura ka caqet e veta.

    Pse  erdhi pra çakalli? A kishte humbur rrugën apo kemi të bëjmë me një lëvizje të kalkuluar?

    A ishte prania e tij një kujtesë e proverbit të lashtë shqiptar “ujku, ujku, por çakalli bën kërdinë?

    A erdhi ai mu në mes të qendrës më të madhe ekonomike, politike dhe administrative të vendit të shqiponjave për të parë nëse është mbajtur premtimi për pyllin orbital sepse çakalli ka dëgjuar proverbin makabër “për fjalë, shqiptari ther djalë”?

    A  është çakalli viktimë e fjalëve se “ky vend është xhungël ku vepron ligji i më të fortit”?

    Një tjetër variant që po përhapet me shpejtësinë e rrufesë që pason vetëtimën është se çakalli është informuar se deputetët e shumicës kanë ndryshuar ligjin për “Zonat e Mbrojtura”, për t’i hapur rrugë “investimeve ekologjike”. Ai ka ardhur për të parë me sytë e ti dhe për të shkelur me të katër putrat ambientin e ri. Ai ka dashur të provojë se si është të jetosh në të ardhmen. Si është xhungla e betonit krahasuar me xhunglën e nënës Natyrë? E ku tjetër më mirë se në mes të kullave mbi të cilat jane ndërtuar edhe pallate pa leje mund të provonte ambientin e ri ku do të rrojnë të lumtur kafshët me dy dhe katër këmbë.

  • Nga Erion DASHO – Fundi i Omertas së Boratëve!

    Nga Erion DASHO – Fundi i Omertas së Boratëve!

    Dje Beqja i Boratit dha shenjën e radhës së thyerjes përballë drejtësisë. Pasi ka ezauruar çdo alibi duke marrë në qafë deri edhe ish-punonjës pensionistë të pashallëkut të shëndetësisë që drejtoi për katër vjet, Beqja ndjen se i është mbledhur kulari.

    Në fakt, nuk ka sesi t’i shpëtojë përgjegjësisë personi gjatë qeverisjes së të cilit u dizenjuan skemat e përbindshme që gllabëruan gjysmë miliard euro. Këto skema varfëruan shëndetësinë duke krijuar një hon, i cili tashmë mbushet direkt nga xhepat e shpuar të qytetarëve shqiptarë.

    Edhe më parë Beqja e ka treguar burracakërinë e vet duke u përpjekur të përfshijë ishen Manastirliu në hetime. Ndërsa kjo e dyta ka përgjegjësi të shumta dhe të padiskutueshme, ku veçohet përgjegjësia për 20 mijë vdekjet dhe 200 milionë eurot që shqiptarët paguan si taksë për paaftësinë e saj në menaxhimin e pandemisë, nuk dihet ende nëse ajo ka pasur rol edhe në koncesionin e sterilizimit.

    Shkresa që i ka nisur Ilir Beqes ministër nga pozita e drejtores së QSUT e lehtëson pozitën e Manastirliut. Në shkresë ajo i kërkonte ministrisë të merrte masa për vendosjen në punë të njësisë së sterilizimit në QSUT, me kosto që janë llogaritur disa fish më të ulëta në raport me çmimet e tejfryra me të cilat do të paguhej me vonë koncesionari i Beqes.

    ***

    I vendosur me sa duket me shpatulla pas murit, i depersonalizuar nga paraqitjet e përjavshme në prokurori, i frikësuar nga sekuestrimi i pasaportës, i vendosur përballë fakteve, e-maileve dhe firmave, i ballafaquar me ish-vartësit (mashat me të cilët boratët nxorrën gështenjat nga zjarri gjatë viteve të mbretërimit), Beqja përfundimisht po thyhet.

    Ai bëri publike në media një deklaratë kundër pasardhëses së vet në qeveri të cilën e kishte bërë më parë edhe para prokurorëve. Por fajësimi i bashkëfajtorëve në hajdutëri dhe thyerja e omertasë famëkeqe të rilindjes është thikë me dy presa.

    Le të shpenzojmë ca rreshta më tepër për ta sqaruar këtë.

    Beqja me profilin e vet të thyeshëm psikologjik nuk mban burg. Ai e di këtë. Borati e di këtë.

    Rilindësit e tjerë me kalibër të lartë që përfunduan pas hekurave, ose vinin nga një mjedis “garipash”, ose kishin krijuar një aleancë me botën e nëndheshme. Beqja nuk ka asnjë prej të dyjave. Hajdutëritë e veta ai i ka planifikuar dhe zbatuar në një mjedis jakash të bardha, duke shpresuar se koha për të dhënë llogari nuk do të vinte kurrë. Sot ai tmerrohet nga mjedisi i egër i burgut pa protektor.

    Në këto kushte, përsëri si burracak, ai i dërgon Boratit mesazh duke i sulmuar një prej vartëseve më të afërta të cilën Borati e largoi disi nga qendra, por pa e nxjerrë nga rrethi.

    Shkruajta se ky veprim është thikë me dy presa, pasi nga njëra anë mund ta rikthejë Boratin në protektor të Beqes, por nga ana tjetër mund të çojë në etiketimin përfundimtar të këtij të fundit si “armik të partisë” dhe të sanksionojë braktisjen përfundimtare.

    ***

    Çfarëdo që të ndodhë me Beqjen e Boratit, organizata mafioze e rilindjes ka dhënë shenjat e plasaritjes. Thyerja e hapur e omertasë nga Tigri dhe tashmë edhe nga Beqja nuk janë shenja të mira për rilindësit.

    Gjithçka që nevojitet tashmë është pendimi i një borati që ka qënë pjesë e kupolës. “Xhevahirët” që do t’i ofronte SPAK-ut një i penduar i kalibrit të lartë do të sillnin fundin e regjimit më kleptokratik dhe kriminel që ka patur shteti shqiptar në 100 e pak vite ekzistencë.

    Të shpresojmë…

  • Nga Kim MEHMETI – Aty ku të gjithë majmen nga varfëria e popullit!

    Lexova diku se një grup studiuesish e intelektualësh, të shqetësuar për nivelin e ulët të informacionit shkencor nëpër mediat tona, paskan nënshkruar një peticion përmes të cilit kërkojnë nga studiot televizive të mos jenë të hapura për individë të papërgatitur shkencëtarisht?!

    Thënë më qartë, nënshkruesit e këtij peticioni kërkojnë që pseudo shkenca të mos luftohet me zërin shkencorë, por ashtu si në kohët e Xhaxhit Enver – me cenzorë e censurë dhe me ligje e dekrete!

    Pse, mos vallë dikush ka pritur që intelektualët tanë të nënshkruajnë peticion kundër rrënimit të mbëmendjes shqiptare, si për shembull, kundër rrënimit të Teatrit Kombëtare në Tiranë?!

    Apo mos vallë dikush ka besuar se intelektualët tanë janë aq naiv sa të nënshkruajnë peticion kundër pushtetarëve që ua mbushin grazhdin nga i cili majmen, pra kundër atyre që e zhvatën popullin dhe i shpopulluan ‘Shqipëritë’ tona?!

    Jo, elitat tona shkencore, kulturore…, nuk merren me sistemin e rrënuar arsimor, as me idiotët e dobishëm shqiptarë të Kishës Ortodokse Serbe që e përçajnë popullin në baza fetare dhe thonë se fatkeqësia jonë kombëtare është feja islame, por ato elita merren me ata që më së paku e dëmtojnë shoqërinë tonë, më ata që thonë se edhe shpendët e flasin gjuhën shqipe!

    Siç duket intelektualëve tanë nuk u pengon financimi i amoralit, paturpësisë dhe shthurjes mediatike, pra ata nuk i shqetëson shkatërrimin i familjes shqiptare, por i lë pa gjumë veprimtaria e atyre që thonë se edhe toka edhe qielli kanë përkatësi etnike shqiptare!?

    Sidoqoftë, peticioni i lartë përmendur i intelektualëve dhe studiuesve shqiptarë më së miri e shpërfaq të vërtetën se askujt nuk i pengon pse jemi bë shoqëri ku votuesi blihet më lirë se një dele, ku është turp të turpërohesh dhe ku ke përshtypjen se edhe hajduti edhe bardi, edhe krimineli edhe i ndershmi, edhe i pafytyri edhe i ndërgjegjshmi…, të gjithë sa janë, pasurohen e majmen nga varfëria shqiptare!

  • Nga Skerdjan DHULI – A duhet lejuar eutanazia?

    Nga Skerdjan DHULI – A duhet lejuar eutanazia?

    A duhet lejuar eutanazia?

    18 gushtin e 2023 kur neurokirurgu më konfirmoi se ime më nuk kishte më shpëtim dhe zgjidhje mjekësore, e kuptova se ajo do ikte shpejtë. Padyshim asaj nuk i thashë asgjë të tillë deri kur doktoresha e saj ja komunikoi mosshpëtimin në një formë gjysmëtroç e gjysmë të moderuar.

    Kur po ikja për tek doktori, ime më porositi:

    Thuaj doktorit nëse nuk bëhem të qëndroj të paktën në karrocë, më mirë të më bëjë një gjëlpërë të vdes, se nuk dua të vuaj e paralizuar”.

    Normale që porosinë nuk ja mbarova…

    Kur im at torturohej në dhimbjet e dridhjet e pashoqe që jep sëmundja e Parkinsonit, shpesh më thoshte “më jep ilaç të vdes se nuk duroj dot më”.

    I mora këto dy raste të mijat si referencë të pyetjes:

    A duhet lejuar eutanazia, në rastet kur mjekët nuk japin dot zgjidhje?

    A e ka njeriu të drejtën e jetës së tij?

    A duhet pranuar ai të jetë pronar i jetës së tij?

    Apo Zoti është pronari real i jetës, dhe njeriu është thjeshtë konsumatori i saj?

    Patjetër që nëse njeriu do jetë në këmbë, e kryen vetë aktin e vetëflijimit si përgjegjësi e jetës së tij por momenti që ai mbetet i paralizuar e ka të pamundur këtë akt.

    Akti i vetëflijimit është padyshim jo vetëm më i forti që merr njeriu ndaj vetes por edhe tejet i diskutueshëm në raport me Zotin.  Kjo temë diskutimi natyrisht që gjen kundërshtimin e fortë të religjonit i cili e sheh jetën si kontratë përdorimi dhe jo pronësi por të tjerë mendojnë se e drejta e jetës është pronë e atij që ja jep Zoti e ky i fundit nuk bën klering e as huadhënie ku çka jepet sot, merret në një moment të dytë.

    Shpesh e më shpesh dëgjohet ngushëllimi “shpëtoi nga vuajtjet e dhimbjet” kur familjari ka ikur me sfida të rënda shëndetësore anipse nuk merret shumë parasysh fakti që fëmija nuk është kurrë gati për ikjen e prindit ndërsa të tjerë thonë që kjo ishte sfidë e Zotit.

    Një tjetër linjë përplasje është fakti se ne kur i drejtohemi spitalit për shërim, e bëjmë për shkak se besojmë tek shkenca. Pra besojmë tek aftësia profesionale e mjekut dhe reagimi i medikamenteve të duhura për shërim.

    Nëse ndodh kjo, atëherë kur mjeku thotë se nuk ka më shpëtim, a duhet të ekzistojë e drejta sipërore mbi të tjerat, eutanazia?

    Nga ana tjetër padyshim që edhe kur janë në spital, njerëzit i luten Zotit.

    Kjo tregon se edhe aty ekziszon miksimi mes shkencës dhe besimit në zot.

    Përplasja e këtyre linjave mendimi më ka bërë shpesh këto muaj tja ribëj pyetjen vetes:

    A duhet lejuar eutanazia?

    A duhet hapur diskutimi mes mjekëve, psikologëve dhe socialogëve e patjetër edhe teologëve?

  • Kush ishte në të vërtetë Juda Iskarioti?

    Kush ishte në të vërtetë Juda Iskarioti?

    Juda Iskarioti është një nga personazhet biblikë më të famshëm. Ai është dishepulli që tradhtoi Jezusin, një veprim që pati pasoja tragjike. Sidoqoftë, plazmoi edhe të gjithë historinë e krishtërimit. Pa tradhtinë e Juda Iskariotit, nuk do të kishte pasur krishtërim, të paktën si ky që njohim.

    Por kush ishte në të vërtetë Juda dhe pse e bëri atë që bëri? Ishte vërtetë një njeri i pangopur dhe i poshtër që synonte vetëm të fitonte para pa u kujdesur fare për Jezusin?

    Në rreshtat e mëposhtëm mund të mësojmë më shumë për Juda Iskariotin. Klikoni dhe zbuloni se kush ishte ai në të vërtetë.

    Çfarë do të thotë Iskariot

    Në kohërat e Jezusit, njerëzit nuk kishin një mbiemër. Në vend të tij, përdoreshin epitete. Shpesh bëhej fjalë për referenca mbi vendlindjen, grupin të përkisisë, emrit të babait etj. Në këtë rast Iskariot është një epitet.

    Besohet që Iskariot të jetë një referencë se vendi prej të cilit vinte Juda. Studiuesit besojnë se vinte nga qyteti i Keriothit, duke e bërë të vetmin dishepull nga Judea. Një tjetër teori është se emri i tij ishte i lidhur me Sicarii, një grup rebelësh hebrenj.

    Në fakt, Bibla përmend emrin e babait të Judës. Juda Iskarioti ishte i biri i një burri të quajtur Simon Iskarioti.

    Cili Judë?

    Juda ishte një emër mjaft i zakonshëm në atë kohë. Në fund të fundit, ajo vjen nga fjala greke Ἰούδας (Ioúdas), në hebraisht “Juda” (fisi i mbretit David).

    Në Bibël janë disa njerëz me emrin Judë. Njëri prej tyre ishte edhe gjysmëvëllai i Jezusit.

    Bibla përmend se Jezusi kishte një vëlla të quajtur Judë. “A nuk është ky marangozi? A nuk është ky i biri i Marisë dhe vëllai i Jakobit, i Jozefit, i Judës dhe i Simonit?”. (Marku 6:3). Besohet që të jetë autori i epistolatit Juda.

    Si Ungjilli i Lukës ashtu edhe libri i Veprave të Apostujve i referohen Judës, ndonjëherë i referuar si Juda ose Judas Tadeus, apo biri i Jakobit. Ky është Juda apostulli.

    Një emër i infektuar

    Emri ka njëfarë peshë në krishterim dhe kjo reflektohet edhe në përpjekjet për të bërë një dallim midis Juda Iskariotit dhe të tjerëve me të njëjtin emër. Një shembull gjendet tek Gjoni 14:22, ku lexohet: “Atëherë Juda (jo Juda Iskarioti) tha: “Por, o Zot, përse synon të na shfaqesh neve dhe jo botës?””.

    Sipas Ungjillit të Gjonit, Juda Iskarioti kujdesej për paratë e dishepujve.

    Juda Iskarioti ishte një hajdut

    Edhe sipas Ungjillit të Gjonit, Juda ishte një hajdut. Kjo përshkruhet në një episod ku Maria vajoste këmbët e Jezusit me parfum. Por Juda Iskarioti, njëri prej dishepujve të tij (ai që ishte duke e tradhëtuar), tha: “Pse nuk u shit ky vaj për treqind dinarë dhe nuk iu dha të varfërve?”. E thoshte këtë, jo sepse kujdesej për të varfrit, por sepse ishte hajdut dhe duke pasur në dorë çantën e parave, përdorte atë që i ishte dhënë në dorë” (Gjoni 12:4-6).

    Pak para se të arrestohej, Jezui iu lut Perëndisë që t’i mbronte dishepujt e tij, përveç njërit. “Teksa isha me ta, i ruaja nën emrin tënd që më dhe; i ruajta dhe askush prej tyre nuk vdiq, përveç birit të humbjes, në mënyrë që të përmbushej Shkrimi” (Gjoni 17:12). Studiuesit tregojnë për dy vargje në Bibël. Te njëri lexohet: “Edhe miku im i dashur, ai të cilit i besova, ai që ndau bukën time, është kthyer kundër meje” (Psalmi 41:9).

    Tjetër shkrim i mundshëm është Psalmi 109:8: “Që ditët e tij të jenë të pakta, që një tjetër të marrë vendin e tij drejtues”. Ky varg është interpretuar se i referohet Juda Iskariotit, i cili më vonë do të zëvendësohej.

    Juda e tradhtoi Jezusin

    Juda Iskarioti, është i njohur mbi të gjitha për tradhtinë ndaj Jezusit. Ai shkoi te krerët e priftërinjve dhe la që të mbizotëronte lakmia e tij. Episodi kujtohet te Mateu 26,14-16: “Atëherë një nga të Dymbëdhjetët, ai që quhej Judë Iskarioti, shkoi te krerët e priftërinjve dhe pyeti: “Çfarë do të më jepni nëse jua dorëzoj?” Kështu i ofruan tridhjetë monedha argjendi. Nga ai moment e këndej Juda kërkonte një rast për ta dorëzuar”.

    Juda largohet herët gjatë Darkës së Fundit dhe kthehet me një grup njerëzish. “Teksa ishte ende duke folur, mbërriti Juda, një nga të Dymbëdhjetët. Me të ishte një turmë e madhe e armatosur me shpata dhe shkopinj, e dërguar nga krerët e priftërinjve dhe nga pleqtë e popullit. Tradhtari kishte dakordësuar me ta një sinjal: “Është ai që do të puth; arrestojeni.” Duke shkuar menjëherë te Jezusi, Juda i tha: “Përshëndetje, Mësues!” dhe e puthi. Jezusi u përgjigj: “Bëj atë për të cilën ke ardhur”. Atëherë njerëzit bënë përpara, e kapën Jezusin dhe e arrestuan” .(Mateu 26 :47-50).

    Juda priste rastin e duhur për ta tradhtuar Jezusin, domethënë një moment kur ai të ishte larg njerëzve. “Kështu ai ra dakord dhe filloi të kërkonte një mundësi të favorshme për ta tradhtuar veçmas turmës” (Luka 22:6).

    Pse Juda e tradhtoi Jezusin?

    Arësyeja e Judës nuk është plotësisht e njohur, por janë dy teori kryesore për arsyet e tradhtisë së tij. Njëra është lakmia e tij. Paratë në fakt përmenden edhe në Bibël. “Çfarë je i gatshëm të më japësh nëse ta dorëzoj?” (Mateu 26:14-15). Është edhe Luka 22:5: “Ishin të kënaqur dhe ranë dakord t’i jepnin para”.

    Një teori tjetër është se ishte vepër e Satanait. Si Luka ashtu edhe Gjoni shkruajnë se si Satani ndikoi te Juda Iskarioti. Madje ka mundësi që Satanai të letë lënë të kuptohet për tradhtinë e ardhme që kur e tundonte Jezusin në shkretëtirë. “Kur djalli mbaroi me çdo tundim, e la deri në momentin e duhur” (Luka 4:13).

    Luka 22:3 thotë se Satanai hyri vërtetë te Juda. Shkruhet: “Dhe Satani hyri te Juda, i quajtur Iskariot, që i përkiste numrit të të dymbëdhjetëve.”

    Sipas Gjonit 13:2, Satani e kishte shtyrë tashmë Judën që ta tradhtonte Jezusin edhe përpara Darkës së Fundit: “Gjatë darkës, djalli ishte futur tashmë në zemrën e Judë Iskariotit, birit të Simonit, me qëllim që ta tradhtonte”.

    Mirëpo Satanai, nuk hyri te Judë Iskarioti derisa ai preku një copë buke të dhënë nga Jezusi. “Jezusi u përgjigj: “Atij që do t’i jap këtë copë bukë kur ta kem zhytur në enë”. Pastaj, duke e njomur copën e bukës, ia dha Judës, birit të Simon Iskariotit; sapo Juda mori bukën, Satani hyri në të” (Gjoni 13:26-27).

    Jud u pendua që e tradhtoi Jezusin

    Mateu 27:3-5 na tregon se Juda Iskarioti shprehu keqardhje kur Jezusi iu dorëzua Pilatit. Thotë: “Kur pastaj Juda, që e kishte tradhtuar, kur e pa se ishte dënuar, u pendua dhe ua ktheu krerëve të priftërinjve dhe pleqve të tridhjetë monedhat e argjendit”.

    Vazhdon: “Kam mëkatuar,” tha, “sepse kam tradhtuar gjakun e pafajshëm.” “Kjo nuk na përket”, u përgjigjën ata. “Është përgjegjësia jote”. Kështu Juda i hodhi paratë në tempull dhe u largua”.

    Çfarë ndodhi me paratë e Judës?

    Fati i parave përshkruhet në Mateu 27.6-8: “Kryepriftërinjtë mblodhën monedhat dhe thanë: “Është kundër ligjit t’i vendosim në thesar, sepse janë para gjaku”. Kështu vendosën t’i përdorin paratë. për të blerë arën e poçarit si vend varrimi për të huajt. Për këtë arsye edhe sot e kësaj dite ajo quhet Fusha e Gjakut”.

    Si vdiq Juda?

    Si libri i Veprave ashtu edhe Ungjilli i Mateut përshkruajnë vdekjen e Judës. Mateu 27:5 thotë: “Atëherë Juda i hodhi paratë në tempull dhe u largua. Pastaj u vetëvar.”

    Ndërsa libri i Veprave të Apostujve na sjell një version pak më të ndryshëm të vdekjes së Judës: “Me dëmshpërblimin që mori për ligësinë e tij, Juda bleu një arë; atje ai ra me kokë, trupi iu shkërrmoq dhe i dolën të gjitha zorrët. Për këtë dëgjuan të gjithë në Jeruzalem, prandaj e quajtën atë fushë në gjuhën e tyre Akeldama, domethënë Fushë gjaku”.

    Dymbëdhjetë apostujt u bënë njëmbëdhjetë. Pastaj, pas shumë reflektimesh dhe lutjesh, për të përmbushur rolin e apostullit të dymbëdhjetë nga Zoti u zgjodh Matias. Në Bibël nuk ka shumë informacione rreth Matias. Megjithatë, ka disa teori se kush mund të jetë ai, për shembull Zakeu, Barnaba apo Natanaeli.

    Po sikur Juda të kishte qenë i mirë?

    Ndryshe tregon Ungjilli i Judës, një tekst gnostik i shekullit III që e vë Judë Iskariotin në një dritë të mirë. Teksti tregon se si Juda ishte ngarkuar nga vetë Jezusi për ta tradhtuar, në mënyrë që të plotësohej profecia. Në fund të fundit, mund të ketë qenë edhe një djalë i mirë?

    Përgatiti Dardan MITROVICA

  • Hëna e plotë: a shkakton vërtet sjellje të çuditshme tek ne?

    Hëna e plotë: a shkakton vërtet sjellje të çuditshme tek ne?

    Më 24 shkurtin e kaluar, nën shenjën e Virgjëreshës, ndodhi fenomeni i Hënës së plotë

    Për shekuj me rradhë, Hëna dhe efektet e saj tek njerëzit kanë qenë në qendër të mitologjisë dhe folklorit në mbarë botën. Edhe sot, ekzistojnë shumë besime popullore se si Hëna e plotë dhe cikli hënor mund të ndikojnë gjithçka, që nga cilësia e gjumit e deri te shëndeti mendor. Edhe pse shumë nga këto besime janë diskredituar nga mjekësia moderne, ka studime që kanë vërtetuar të vërtetën e të tjerave.

    Jeni kurioz? Vazhdo më poshtë për të zbuluar se çfarë kanë zbuluar studiuesit në lidhje me efektet e Hënës në trupin dhe sjelljen e njeriut.

    Të jesh hënor

    Për shekuj me radhë, mjekët dhe filozofët i kanë atribuar ndryshimet në sjellje Hënës së plotë. Në fakt, termi “moody” “hënor” rrjedh nga ideja se ndryshimet e gjendjes mendore ishin të lidhura me ciklet hënore.

    Besim i vjetër

    Lidhja midis Hënës dhe ndryshimeve në gjendjen mendore është mbështetur edhe në traktatet ligjore historike. Për shembull, juristi britanik William Blackstone argumentonte se njerëzit fitonin dhe humbisnin aftësinë për të arsyetuar në bazë të fazave hënore.

    Shëndeti Riprodhues

    “Efekti hënor” bazohet në besimin se shëndeti dhe sjellja ndryshojnë gjatë fazave specifike të ciklit hënor. Madje ka dhe nga ata që thonë se Hëna e Plotë mund të ndikojë në gjithçka, që nga shëndeti riprodhues e deri te cilësia e gjumit tuaj.

    Fenomen natyror

    Besimi se fazat hënore influencojnë edhe mbi qeniet njerëzore rrjedh kryesisht nga ndikimi i Hënës mbi fenomenet natyrore, si batica. Por këto besime të vazhdueshme janë kryesisht të gabuara.

    Besëtytnitë

    Ideja se Hëna ndikon në aspekte të caktuara të shëndetit fizik dhe mendor mund të ngjitet që nga Greqia dhe Roma e lashtë dhe mendimtarët klasikë si Aristoteli dhe Gaius Lucilius.

    Aristoteli dhe Hëna

    Edhe krizat ciklike të epilepsisë i janë atribuar gjithashtu ndikimit të Hënës. Filozofi grek Aristoteli besonte se gjatë Hënës së plotë fëmijët ishin më të ndjeshëm ndaj krizave epileptike.

    Fuqia e lashtë e Hënës

    Mjeku i lashtë grek Hipokrati propozonte se “kush preket nga terrori, frika dhe çmenduria gjatë natës, vizitohet nga Perëndesha e Hënës”.

    Baticat biologjike

    Në vitet 1970, psikiatri Arnold Lieber teorizonte se Hëna ndikonte në “batica biologjike” të trupit.

    Teoria e Liber

    Lieber sugjeroi se meqenëse trupi njerëzor është i ndërtuar prej rreth 70% nga uji, qeniet njerëzore eksperimentojnë spostimet e baticave të shkaktuara nga fazat hënore. Ai argumentonte se, në prani të Hënës së plotë, dukuritë e vrasjeve, vetëvrasjeve, sulmeve të rënda, urgjencave psikiatrike dhe aksidenteve fatale me makinë shtoheshin në mënyrë dramatike.

    Edhe pse teoria e Lieber fillimisht ngjante e arsyeshme, ajo u hodh shpejt poshtë nga ekspertët. Një studim ka pohuar se tërheqja gravitacionale e Tokës është 5012 herë më e fortë se ajo e Hënës, tërheqja gravitacionale e së cilës nuk e kalon peshën e një pleshti. Pra, teksa Hëna mund të rregullojë baticat të mëdha ujore të hapura, ajo nuk do të ndikonte mbi një gotë me ujë apo mbi një vaskë, e lëre më ujin që përbën trupin njerëzor.

    Hëna dhe ciklet menstruale

    Hënës i duhet rreth një muaj për t’u rrotulluar qark Tokës. Meqenëse shumë cikle menstruale kanë të njëjtën kohë, është krijuar një lidhje midis të dy gjërave. Por studimet kanë demonstruar se në realitet nuk janë të sinkronizuara.

    Thuhet edhe se gratë shtatzëna kanë më shumë gjasa të lindin me Hënë të Plotë, por provat shkencore janë të paplota.

    Hëna e plotë, gjumi dhe efektet e mundshme

    Disa studime kanë zbuluar se Hëna mund të ndikojë në gjumin. Një studim i vitit 2021, në veçanti, ka zbuluar se njerëzit flinin më vonë dhe më pak netët para Hënës së plotë.

    Studime të tjera sugjerojnë se Hëna e plotë mund të shoqërohet edhe me shtimin e latencës së lëvizjeve të shpejta okulare (REM).

    Latenca e gjumit është periudha ndërmjet momentit kur bini në gjumë dhe atij kur hyni në fazën e parë të gjumit REM. Një rritje e latencës do të thotë se duhet më shumë kohë për të arritur gjumin REM. Edhe apnea e gjumit, alkooli dhe disa ilaçe mund të shkaktojnë vonesë të gjumit REM.

    Një studim tjetër, që daton më 2013 dhe mat aktivitetin e trurit, ka sugjeruar që sasia e gjumit të thellë të përjetuar ulet me 30% gjatë Hënës së Plotë.

    Kërkime të mëtejshme

    Sidoqoftë, nevojiten kërkime të mëtejshme, pasi studimet nuk e kanë monitoruar gjumin e pacientëve individualë për një muaj të tërë hënor apo për shumë muaj. Gjëja më e mirë për të bërë do të ishte regjistrimi i të njëjtit individ në mënyrë të vazhdueshme gjatë fazave të ndryshme.

    Hëna e plotë ndikon ndryshe në gjumin e burrave dhe të grave

    Një studim i vitit 2015 ka zbuluar se shumë gra flinin më pak dhe kishin më pak gjumë REM kur faza e Hënës së Plotë ishte afër. Burrat në studim kishin më shumë gjumë REM afër Hënës së plotë.

    Hëna e plotë dhe fëmijët

    Më 2016, një grup studiuesish ekzaminuan ciklet e gjumit të 6000 fëmijëve në 12 shtete. Rezultatet kanë zbuluar se kohëzgjatja e gjumit ishte rreth 1% më e shkurtër gjatë Hënës së plotë në krahasim me Hënën e re. Pavarësisht këtij fakti, ata nuk arritën të gjejnë asnjë lidhje midis këtij ndryshimi të gjumit dhe ndryshimeve në sjellje gjatë të njejtës periudhë.

    Humori, shëndeti mendor dhe ritmet kardiake

    Trupi njerëzor është përshtatur ndaj ekspozimit ndaj dritës së ditës dhe errësirës për shekuj me radhë. Kjo ka zhvilluar ritme cirkadiane që kanë ndikuar në shëndetin tonë fizik dhe mendor.

    Por përdorimi i gjerë i dritës elektrike do të thotë që shumë nga ritmet tona ciklike po përshtaten me modelet e reja të dritës dhe errësirës. Kur ritmet ciklike ndryshojnë, mund të shtohen çrregullimet e shëndetit mendor, siç ankthi dhe depresioni.

    Por, hëna e plotë a ka ende fuqi për të ndryshuar ritmin tonë ciklik? Duke qenë se ndriçon qiellin e natës, mund të mendohet se po dhe se është e lidhur edhe me ndryshime në humor dhe shëndetin mendor.

    Lidhje e pavërtetuar

    Sidoqoftë, kërkimet shkencore thonë jo. Një studim i vitit 2017 që ka analizuar regjistrat e urgjencës ka zbuluar se numri i njerëzve që kanë shkuar aty për shkak të një gjendje psikiatrike ishte thuajse i njëjtë me atë të të gjitha fazave të hënës.

    Ndikimi në mendje

    Ekziston, megjithatë,  një përjashtim. Studiuesit kanë zbuluar se njerëzit që vuajnë nga çrregullimet bipolare mund të influencohen nga ndryshimet e ciklit hënor.

    Një studim i vitit 2018 ka shqyrtuar 17 njerëz, çrregullimi bipolar i të cilëve prirej të përparonte më shpejt nga depresioni në mani.

    Studimi tregoi se stimuluesi i ritmit ciklik, një grup i vogël nervash, në këta individë sinkronizohej me modelet hënore. Duke sjellë ndryshime në gjumë, të cilat shkaktonin një zhvendosje nga simptomat e depresionit në ato të manisë.

    Në një rast studimi të vitit 2019 mbi një grua me çrregullim bipolar, studiuesit sugjeruan se kjo mund të trajtohej duke ndryshuar disa medikamente, veçanërisht medikamentet për tiroidet dhe ato kundër depresionit. Është sugjeruar edhe përdorimi i terapisë së dritës.

    Hëna e plotë dhe dhuna

    Për shekuj me radhë është vazhduar të besohet se përgjatë periudhave të Hënës së plotë kanë ndodhur më shumë agresione, dhunë dhe vetëvrasje. Megjithatë, shumë studiues kanë zbuluar se Hëna e plotë nuk shkakton shtim të këtyre sjelljeve.

    Si përmbledhje

    Po zhvillohen ende studime mbi faktin se si Hëna mund të ndikojë mbi sisteme të ndryshme fiziologjike dhe psikologjike. Për momentin, megjithatë, efekti i Hënës në trup besohet të jetë më pak i fuqishëm sesa mendohej dikur.

    Burimet: (BBC) (Healthline) (Cleveland Clinic)

    Përgatiti Dardan MITROVICA

  • Përse disa njerëz vdesin në gjumë, e shpjeguar

    Përse disa njerëz vdesin në gjumë, e shpjeguar

    Shkaqet kryesore të vdekjes mund të ndryshojnë nga njëri vend në tjetrin, por disa prej tyre kanë një të përbashkët: ndodhin gjatë gjumit. Të shkosh në shtrat dhe më pas të mos zgjohesh kurrë mund të jetë një mendim i tmerrshwm, por vdekja në gjumë mund të jetë mënyra më paqësore për të shkuar.

    Çdo natë njerëz në mbarë botën vdesin në shtratin e tyre, por cilat janë shkaqet kryesore? Në rreshtat e mëposhtëm mund të njihemi me to. Lëvizni më poshtë për t’i zbuluar!

    Arrest kardiak

    Arsyeja më e zakonshme për njerëzit që vdesin në gjumë është arresti kardiak. Arresti i papritur kardiak (SCD) gjatë gjumit (i quajtur edhe vdekja e zezë, ose e natës) shpesh shoqërohet edhe me kushte të tjera mjekësore. Sipas një studimi të 2021, 22% e rasteve të SCD gjatë natës ndodhin midis orës 22:00 dhe 06:00. Për më tepër, studimi ka zbuluar se gratë kanë më shumë gjasa se burrat të vuajnë.

    Atak në zemër

    Infarkti i miokardit, më mirë i njohur si sulm në zemër, ndodh kur një enë gjaku që furnizon zemrën bllokohet. Ky event mund të varioë nga shfaqje të vogla deri në arrest kardiak dhe, rrjedhimisht, vdekje. Sulmet e rënda në zemër mund edhe të zvogëlojnë rrjedhjen e gjakut në tru dhe të ndikojnë në frymëmarrje, duke rezultuar në ndalim të frymëmarrjes.

    Aritmitë

    Parregullsitë në sinjalet elektrike të zemrës ndikojnë në kontraktimet e zemrës. Nëse zemra nuk pompon gjak në mënyrë efikase, mund të shfaqen disa probleme. Fibrilacioni atrial, për shembull, mund të shkaktojë mpiksje gjaku në zemër. Të tjera aritmi, si takikardia ventrikulare, mund të mos e lejojnë trupin të marrë mjaftueshëm gjak të oksigjenuar. Në fakt, aritmitë mund të çojnë në arrest kardiak gjatë gjumit.

    Insufiçencë kardiake kongjestive

    Insufiçenca kardiake kongjestive është një gjendje afatgjatë që dëmton aftësinë e zemrës për të pompuar gjakun. Në rastet më të rënda mund të çojë në arrest kardiak. Për shembull, insufiçenca kardiake mund të shkaktojë akumulim të lëngjeve në mushkëri dhe edemë periferike (ënjtje të këmbëve), me rrjedhojë ndalim të frymëmarrjes dhe vdekje.

    Ictus – Goditja në tru

    Goditja në tru ndodh kur një mpiksje gjaku arrin trurin, duke shkaktuar bllokimin apo plasjen e një ene gjaku. Goditja në tru mund të ketë një ndikim serioz në frymëmarrje, në kontrollin e muskujve, në hapjen e syve dhe mbi vetëdijen, duke e bërë potencialisht fatal kur ndodh gjatë gjumit.

    Ndalimi i frymëmarrjes

    Mushkëritë tona janë përgjegjëse për thithjen e oksigjenit dhe për nxjerrjen e dioksidit të karbonit. Kur ky mekanizëm i shkëmbimit të gazit kompromentohet, atëherë shumë gjëra mund të shkojnë keq. Për shkak të këtij çekuilibri gazor mund të ndodhë edhe ndalimi i frymëmarrjes. Kur nivelet e oksigjenit ulen dhe ato të dioksidit të karbonit rriten, mund të vdesim. Ndalimi i frymëmarrjes mund të shkaktohet edhe nga një mori gjendjesh, përfshirë sëmundjen pulmonare obstruktive kronike (COPD), kancerin e mushkërive, pneumoninë dhe fibrozën cistike, sa për të përmendur disa.

    Diabeti i tipit 1

    Luhatjet e sheqerit në gjak (glicemisë) gjatë natës mund të çojnë në vdekje gjatë gjumit. Monitorimi i niveleve të glukozës në gjak gjatë gjumit mund të mos jetë i mundshëm dhe një rënie, në disa raste, mund të jetë fatale. Faktorët që çojnë në afërsisht 5% të vdekjeve të lidhura me diabetin te pacientët e rinj gjatë gjumit mbeten të panjohur. Shkaku mund të jetë hipoglicemia (sheqeri i ulët në gjak), por arsyet e sakta mbeten ende të panjohura. Njerëzit nën moshën 40 vjeç janë më të rrezikuar nga DIB.

    Helmimi me monoksidi i karbonit

    Nivelet e larta të monoksidit të karbonit, të shoqëruara nga ajrimi i dobët, mund të çojnë në vdekje nga asfiksia. Helmimi nga monoksidi i karbonit zakonisht shoqërohet me simptoma të tilla si marramendje, të përziera dhe mungesë frymëmarrjeje. Megjithatë, kur flemë, simptomat nuk ndihen. Mjaftojnë disa minuta që monoksidi i karbonit të hyjë në gjak dhe të zvogëlojë sasinë e oksigjenit që furnizon organet e trupit, duke çuar në ndalim të zemrës dhe të frymëmarrjes.

    Ilaçet

    Vdekje gjatë gjumit mund të shkaktojnë edhe disa medikamente. Kjo vlen veçanërisht për ilaçet që veprojnë në frymëmarrje. Një sasi e madhe e këtyre barnave apo përzierja e tyre me barna të tjera mund të jetë fatale. Disa nga barnat që mund të shkaktojnë ndalim të frymëmarrjes gjatë gjumit (nëse përdoren me tepricë) janë stimuluesit, benzodiazepinat, opiatet dhe qetësuesit.

    Trauma e kokës

    Një dëmtim i trurit mund të çojë në vdekje dhe mund të ndodhë teksa personi është në gjumë. Trauma e trurit zakonisht manifestohet me një sërë simptomash, përfshirë dhimbje koke dhe të përziera. Të shkosh për të fjetur me një dëmtim të trurit mund të jetë fatale, pasi mund të ndodhë një hemorragji në tru. Sipas Brain Trauma Foundation, afërsisht 30% e të gjitha vdekjeve nga lëndimet në Shtetet e Bashkuara shkaktohen nga lëndimet traumatike të trurit.

    Mbytje

    Vdekja nga mbytja është e mundur gjatë gjumit. Mbytja nga të vjellat mund të çojë në asfiksi. Kjo mund të shkaktohet nga një sulm epileptik ose nga marrja e sasive të tepërta të alkoolit apo drogës. Edhe të biesh për të fletur me ushqim ose pilulë në gojë mund të çojë në një situatë të ngjashme dhe, rrjedhimisht, vdekje.

    Epilepsia

    Vdekja e papritur në epilepsi (SUDEP) është një shkak vdekjeje që prek 1 në 1000 njerëz me epilepsi çdo vit vetëm në Shtetet e Bashkuara. Termi “SUDEP” përdoret shpesh për të treguar njerëzit epileptikë që vdesin nga shkaqe të panjohura. Këta individë shpesh kanë kriza të pakontrolluara. Është teorizuar se frymëmarrja dhe/ose zemra mund të ndalojnë gjatë krizave të tilla. SUDEP ndodh shpesh gjatë natës, kështu që është edhe një arsye pse njerëzit vdesin gjatë gjumit.

    Apnea obstruktive e gjumit

    Apnea obstruktive e gjumit (OSA) në vetvete përgjithësisht nuk është fatale, edhe pse në raste të rralla mund të çojë në asfiksi. Megjithatë, OSA mund të shkaktojë dhe përkeqësojë një sërë problemesh shëndetësore, përfshirë sulmet në zemër, goditjet në tru, aritmitë dhe insufiçencat e zemrës. Të gjitha situatat që mund të çojnë në vdekje.

    Çrregullime të tjera të gjumit

    Ka edhe çrregullime të tjera të gjumit që mund të çojnë në vdekje. Sonambulizmi, për shembull, mund ta çojë personin në një situatë të rrezikshme ku mund të vdesë (p.sh., të bjerë nga lartësitë, të përfundojë në trafik, etj.). Mund të ndodhin edhe pseudo-vetëvrasje. Në këto raste bëhet fjalë për ata personat që vuajnë gjatë sonanmbulizmit vrasin veten. Sipas një studimi të 2003, kjo është një “pasojë e pafat, e paqëllimshme, e sjelljeve komplekse që lidhen me gjumin dhe për rrjedhojë i mungon paramendimi, ndërgjegjësimi apo përgjegjësia personale”.

    Burimet: (Verywell Health) (AED Leader) (Newsweek) (Wall Street Journal)

    Përgatiti Dardan MITROVICA

  • Emër për emër deputetët anonimë që propozuan shkatërrimin e zonave të mbrojtura

    Emër për emër deputetët anonimë që propozuan shkatërrimin e zonave të mbrojtura

    Të enjten kuvendi i Shqipërisë miratoi në një seancë 4 minutshe, me 74 vota të PS-së ndryshimet ligjin për zonat e mbrojtura, që i hap përfundimisht rugën ndërtimeve dhe betonit, në parqet natyrore që janë një pasuri e çmushme e të gjithë shqipëtarëve. Opozita e cila e kundërshtoi këtë plan të ri plaçkitjeje denoncoi emër për emër deputetët rilindas, që u bënë “nismëtarë” për ndryshimin e ligjit të vitit 2017, që u kundërshtua nga ambientalistët vendas dhe nga Bashkimi Evropian.

    Ata janë (nga e majta në të djathtë rreshti sipër) Fadi Nasufi (qarku i Beratit), Florenc Spaho (Elbasan), Arkend Balla (Durrës), Edona Bilali (Shkodër), Bujar Çela (Lushnje), Anduel Tahiraj (Vlorë).

    (Reshti poshtë nga e majta në të djathtë): Shpresa Marnoj (Lezhë), Mirela Pitushi (Fier), Denis Deliu (Durrës), Klodiana Spahiu (Durrës), Enslemvera Zake (Korçë), Eduart Ndreca (Lezhë).

    Lapsi.al bëri një kërkim të shpejtë në rrjet. Pëpos Fadil Nasufit që është një socialist i vjetër dhe ka qenë edhe kryetar bashike i Beratit dhe Edona Bilalit të cilën nga askushi Rama vendosi ta bëjë për disa kohë ministre, pjesa tjetër janë krejtësisht anonimë. Pothuajse nuk flasin kurrë në kuvend. Nuk mbahen mend për asnjë qëndrim, ide apo tezë politike disa prej të cilëve është e vështirë ti gjesh edhe duke lundruar në google.

    Por edhe atyre që u gjendet emri shfaqen aty ose se kanë një një kushëri të burgosur, ose se kanë zëvendësuar një koleg të dënuar me mandat të hequr, ose se parkojnë makinën si të fortë në trotuar, ose si nëna me shumë fëmijë, ose si barby që shkojnë me minifund në sallën e parlamnetit. Pra kjo bandë anonimësh ka marrë përsipër betonizmimin e zonave të mbrojtura. Natyrisht, gjithkush e di se ta nismëtarë të ndryshimit të ligjit kanë qenë vetëm formalisht, madje as mund të kenë marrë mundimin ta kenë lexuar relacionin shoqërues. Por pikërisht këtë, këta deputetë simbol të ‘banalitetit të së keqes” janë treguesi më i mirë se deri në ç’pikë ka degraduar partia që drejton sot vendin dhe parlamenti i kontrolluar prej saj.

    Ndryshimet e “propozuara” nga 12 deputetët dhe të miratuara me 74 vota rrezikojnë sipas aktivistëve mjedisorë dëmtimin pa kthim të natyrës së mbrojtur, duke lejuar ndërtime të rënda brenda tyre për arsye ekonomike dhe turistike. Në seancë u votua një projekt draft i shpënë në parlament në momentin e fundit pa konsultim publik, dhe pse zyra e BE i kërkoi Kuvendit ta tërhiqte, pasi dispozitat binin ndesh me legjislacionit europian për mjedisin.

    Ndryshimet ligjore të qeverisë lejojnë brenda Zonave të Mbrojtura “struktura akomoduese të ekselencës, 5 yje ose më shumë, në fushën e turizmit dhe çdo veprimtari/infrastrukturë tjetër mbështetëse ose në funksion të tyre, pavarësisht nëse kjo përcaktohet në VKM-në e shpalljes së zonës së mbrojtur”. Këtej e tutje do ti takojë K.K. të Territorit që pa konsultimin publik të vendosë rregullat dhe kriteret për zhvillimin e këtyre zonave.

  • Jemi të sigurt që Allegri po bën maksimumin me Juventusin?

    Jemi të sigurt që Allegri po bën maksimumin me Juventusin?

    Çfarë na tregon mënyra se si flet për luftën Skudeto?

     “Duhen riorganizuar idetë, të sqarohet mirë objektivi”, ka thënë Allegri pas barazimit 2-2 kundër Hellas Verona, ndoshta ndeshje që i dha fund përgjithmonë shanseve të ekipit të tij për të luftuar për Skudeton. Një ndeshje konfuze dhe çuditërisht e hapur, në të cilën Juventusi u la të tërhiqej në çrregullimin emocional të Veronës. Një ndeshje e fortë dhe e shpejtë, tranzicionesh, ritmesh që spërkateshin dhe përhapeshin pa ndjekur asnjë logjikë të dukshme. Ai lloj ndeshjeje që Massimiliano Allegri përgjithësisht nuk e pëlqen.

    Për këtë Juventusi dukej i hutuar, i shkëputur nga shpirti i tij i një skuadre maniakale në racionalitetin e saj, obsesive në maturinë e saj. Me pak fjalë, shenjë se diçka mund të ketë humbur, për sa i përket motivimit, pas humbjes në San Siro ndaj Interit, e cila nënvizoi epërsinë e qartë të nerazurrëve në këtë moment historik.

    Atëherë ndoshta vërtetë Juventusi besonte tek Skudeto dhe kur Allegri përsërit “sqaroni mirë objektivin” i referohet faktit që ekipi i tij nuk e dëgjonte, teksa ai siguronte se aspironte vetëm vendin e katërt – objektiv që vazhdimisht e ka dhënë për zyrtar duke ia shpërndarë edhe mikrofonave. E kuptoj: kur përkohësisht u gjend në vendin e parë, ishte sekreti i bardhezinjve fakti që Juventusi po luftonte vërtetë për Scudetton, e megjithatë Allegri në një farë mënyre ia arriti të përhapte narrativën, mes shtypit dhe ndonjë tifozi, se nuk ishte ai vendi për skuadrën e tij, që ishte aty për mrekulli dhe që herët a vonë do të rikthehej larg nga vendi i parë.

    Allegri, pra, si të gjithë profetët fatit të keq, herët a vonë përfundon duke e bërë atë të drejtë. Tani që Juve është 9 pikë pas Interit, madje edhe me një ndeshje më shumë dhe që rrezikoi të rrëshqiste në vendin e tretë nëse Milani do të kishte mundur Monzën, më në fund mund të thonë se po: ai jua pati thënë.

    Pas humbjes ndaj Interit, e cila nxori në pah të metat e skuadrës së tij, Allegri tha se skuadra e tij nuk kishte luajtur një ndeshje të tillë prej 3 vitesh prandaj edhe pagoi mungesën e përvojës. Mbi këtë aspekt ka muaj që insiston. Që në sezonin e kaluar, pas eliminimit të dhimbshëm nga Europa League kundër Sevillas, i pati rënë shkurt: “Më falni, por nuk mund të bëhej më shumë se kaq. Kemi paguar për papërvojën tonë, janë hapa të nevojshëm”. Para ndeshjes kundër Empolit e krahasoi Juventusin e tij me Sinner, dhe Interin me Xhokoviçin – “Nëse jemi më të rinj…”. Më parë pati thënë: “Interi nuk u ndërtua këtë vit. Ka një rrugëtim që të nisur me Antonio Conte (…). Që kur erdha unë kemi ndërruar 15 lojtarë, janë ndoshta 10 të lindur nga 2000 e këndej. Është një rrugëtim që duhet bërë gradualisht. Pëlqen apo jo, këto janë fakte”.

    Por a janë vërtet fakte?

    E sigurt është se Allegri ia arriti të manovrojë mjaft mirë narrativën dhe komunikimin për luftën skudeto. Interi do të ishte një luftanije kolosale, një skuadër e pathyeshme, jashtë shkallës për Serie A, ndërsa Juventusi do të ishte një ekip i ri, i papërvojë, i ndërtuar me pak burime. Por çështjet mbeten gjithmonë të njëjta: a është më e fortë organika e Interit se ajo e Juventusit? Cila skuadër ka investuar më shumë? Cila prej tyre ka më shumë burime për të fituar Skudeton?

    Së fundmi këtë e kanë diskutuar në televizion edhe specialistë të njohur të futbollit si Sandro Sabatini dhe Riccardo Trevisani; ka qenë specialisti tjetër i njohur dhe ish futbollisti Daniele Adani që e bëri objekt diskutimi të detajuar, ndonëse pjesë e konfliktit me Allegrin që zgjat prej disa vitesh. Diskutohet vazhdimisht në Twitter, apo në podkaste, dhe ka qenë Francesco Acerbi ai që ka ndërhyrë duke lëshuar edhe një provokim në kah të kundërt: “Thonë se jemi më të fortët, por shikoni se ata që u larguan ishin shumë të fortë. Thonë se duhet të stërfitojmë por Juventus ka shpenzuar 200 milionë për 3 lojtarë si Vlahovic, Chiesa dhe Bremer. Ne, zero parametra. Le të përpiqemi të jemi pak të ekuilibruar”.

    Natyrisht, në fund të fundit, mund të thuhet se nëpër gazeta shkruhet  dhe narrativa e Allegrit, sidoqoftë ia doli të kalojë. Gazzetta dello Sport jep versionin e saj të historisë së fundit të Juventusit sipas të cilës Allegri u largua për populizëm, në substancë, ndërsa tani puna e tij është e dashur si kurrë më parë. Arsyeja duhet të jetë ajo që ai vetë e përkufizon si “e vogla mrekulli e madhe”: “Dhe tani e lavdërojnë, nëse vlerësojnë edhe sukseset hundës së shkurtër, nëse pranojnë të fitojnë edhe pse loja shpeshherë nuk është emocionuese, kjo sepse e kuptuan se këtë herë Max po bën vërtet një të vogël mrekulli të madhe. Juve nuk është një skuadër yjore si ato që trajneri drejtoi gjatë ciklit të artë: nuk ka kampionë të mëdhenj, ka vetëm disa që mund të bëhen të tillë (Vlahovic dhe Chiesa, tani edhe Yildiz); nuk ka organikë me cilësi të lartë; ka futbollistë të rizbuluar, të rishpikur, rivlerësuar, të shpënë jashtë limiteve të tyre.”

    Është një narracion ideologjik, që thekson disa aspekte për të neglizhuar qëllimisht të tjerë. Ashtu siç është ideologjik dhe i pjesshëm edhe narracioni i kundërt, ai sipas të cilit Interi ka një skuadër të përbërë nga dështimet e futbollit botëror, të marrë me zero kosto dhe të valorizuar nga Inzaghi. Por, për hir të së vërtetës, në këtë konfliktualitet disi fëminor, i cili e ndot debatin, çfarë është e vërtetë?

    Vështirë të përpiqesh të bësh një debunking të detajuar, aq më tepër që të dhënat e çështjes janë kaq të errëta, e cila ndoshta në fund të fundit nuk është edhe aq interesante. Kështu, mund të themi se mosha mesatare në fushë e Juventusit është më e vogës se ajo e Interit, por në të njejtën linjë me atë të skuadrave më të mira evropiane që aspirojnë të fitojnë tituj. Dhe është ende një moshë mesatare më e lartë se tre skuadra – Liverpool, PSG dhe Bayer Leverkusen – aktualisht në krye të kampionateve të tyre. Nëse flasim për përvojën e fituar në fushë, më shumë si status sesa për krahasim, është e vështirë të definosh lojtarë si Sczcesny, Danilo, Bremer, Rabiot, Kostic, Locatelli, Chiesa apo Vlahovic si të papjekur.

    Është pastaj tema ekonomike dhe ajo e planifikimit, e cila futet shpesh në lojë. “Nëse ndonjë mendon se Juventusi duhet ta kishte fituar kampionatin këtë vit, do të thotë se ai ka më shumë aftësi se unë për të kuptuar rrugëtimin e një skuadre”, ka thënë Allegri. Duhet thënë se Interi ka qenë i detyruar të ndryshojë disa lojtarë vitet e fundit. Krahasuar me ekipin 2020/21, atë që fitoi Skudeton me Conten në pankinë, pra me atë të përmendur nga Allegri, Interi ka ndryshuar 10 nga 16 lojtarët me më shumë se 20 ndeshje në kurriz. Nga këta 10, përfaqësonin një pjesë të shtyllës kurrizore të skuadrës: Romelu Lukaku (shënuesi më i mirë i skuadrës), Achraf Hakimi (7 gola dhe 9 asistime), Samir Handanovic, Marcelo Brozovic, Ivan Perisic, Christian Eriksen. Në pesë vitet e fundit bilanci mes të ardhurave dhe shpenzimeve në transferimet e nerazurrëve ka qenë pozitiv. Vetëm në verën e fundit duhen përmendur shitjet e dy titullarëve si Brozovic dhe Onana. Mënyra se si komentohet transferimi i portierit tingëllon veçanërisht e pandershme: po jepet si me fat shitja e një prej lojtarëve më të mirë të Interit të vitit të kaluar, dhe sigurisht një prej lojtarëve më me ndikim taktikisht. Por siç ndodh shpesh në futboll, e kemi memorien e shkurtër.

    Nga ana tjetër Juventusi ka një deficit prej 190 milionësh, mes shitjeve dhe blerjeve, në pesë vitet e fundit. Nëse është e vërtetë që bianconerët nuk bënë ndonjë blerje të rëndësishme verën e kaluar, nga ana tjetër mbetën të gjithë lojtarët më të mirë – me përjashtim të Angel Di Maria.

    Sigurisht kostoja e kartonave nuk është parametri i vetëm ekonomik për t’u vlerësuar dhe shpesh thuhet se Interi, pavarësisht se nuk investon shumë në shitje, shpenzon shumë për pagat që të bindë parametrat zero për t’u transferuar në Milano. E vërtetë, por edhe Juventusi ka një faturë pagash shumë të larta: më të lartat në Serinë A. Është një argument që Allegri e refuzon totalisht: “Janë të zotë në bërjen e kontratave, por këto janë diskutime që nuk qëndrojnë as në qiell e as në tokë”.

    E vërtetë që vlera ekonomike e një skuadre nuk shter dhe nuk përcakton vlerën e saj futbollistike. Nuk mund të reduktosh gjithçka në para, sigurisht, por patjetër që mbetet një nga parametrat e paktë të dobishëm për të vendosur një tavan pritshmërish rreth një klubi. Dhe ka faktorë të tjerë për të cilët flitet pak. Rezultati i fundit i të rinjve të Juventusit është po ashtu rezultat i punës së shkëlqyer të bërë nga ekipi Under-23, që ka një kosto vjetore prej rreth 6/7 milionë euro: jo të gjitha klubet mund ta përballojnë dhe përfaqëson një tjetër dëshmi për fuqinë e Juventusit.

    Jashtë sferës ekonomike, kalohet shpesh në vlerësime abstruse mbi vlerën e lojtarëve dhe të organikës. Arsyetime që kulmojnë me pyetje provokuese që tingëllojnë si: “Sa lojtarë të Juventusit do të ishin titullarë tek Interi?”. Në këto diskutime fshihet ideja e futbollistëve si pasuri me vlerë absolute dhe të pavarur. Sikur të mundet, si në Dragon Ball, të përdoren vizoret e detektorëve për të përcaktuar fuqinë e një luftëtari. Apo sikur të ishte vlera “overall” e kartonëve të FIFA-s ajo që të vendoste njëherë e mirë se kush është më i fortë se tjetri.

    Ndonjëherë mund të jenë biseda stimuluese, nuk dua të jem i rëndë, e di që shpesh luhet. E duam futbollin edhe sepse mund të diskutojmë çështje të tilla të përgjithshme dhe abstrakte deri në nivelin më të vogël të detajeve. Megjithatë, rrezikohet të refuzohet kompleksiteti i futbollit. Futbollistët nuk kanë kurrë një vlerë abstrakte nga konteksti që i rrethon. Është marrëdhënia me shokët dhe me sistemin dhe parimet e trajnerit që përcakton vlerën e tyre. Kjo motivi se pse shohim lojtarë të depresuar në kontekste të caktuara të shpërthejnë mbi të tjerët. Reduktimi i gjithë kësaj në atë se kush ka kushtuar më shumë, kush ka CV-në më të mirë, kush ka shënuar më shumë gola në karrierën e tij, kush është në formë më të mirë, na largon nga të kuptuarit më shumë për futbollin dhe nga njohja e faktit kur është një ekip po bën diçka e madhe.

    Nuk është e vështirë të kuptosh pse Allegrit i leverdis kjo skemë komunikimi, qoftë edhe duke marrë mbi kurriz rrezikun e bërjes që skuadra e tij të duket si një grup lojtarësh të papërvojë dhe të limituar. Kjo e ndihmon të heqë presionin nga vetja dhe grupi. Është një mekanizëm efektiv vetëmbrojtës dhe i vështirë për t’u çaktivizuar. Krijimi i këtij lloj detyrimi për të fituar, përkundrazi, mund të projektojë shumë presion mbi Interin e Inzaghit, i cili edhe në të kaluarën edhe ndalur në një garë kampionati duke mos ia arritur. Nuk ka asgjë të keqe me manipulimin komunikues të Allegrit: është pjesë e punës së tij.

    Sot sezoni i Milanit perceptohet si gjysmë i dështuar, ndërsa sezoni i Juventusit si i suksesshëm, pavarësisht se rezultatet sportive nuk janë aq larg. Dhe ky është një sukses komunikativ i Allegrit. Juventusi deri më tani ka pasur një sezon të mirë: kanë futur disa lojtarë të rinj në skuadër, ka pasur disa përmirësime taktike dhe pikët në renditje janë objektivisht të shumë – në vitet e tjera të mjaftueshëm për të luftuar për titullin.

    Megjithatë, Juventusi, rrezikon të dalë jashtë luftës për titull për të katërtin vit radhazi: shumë për historinë e klubit. Dhe është nxjerrë jashtë edhe në një sezon në të cilin ka avantazhin që nuk luan në Kupat e Europës. Allegri po bën mirë, por është e vështirë të flasësh për një mrekulli, apo të thuash se po bën shumë më tepër nga sa mund të bëjë skuadra e tij. Ai është i prirur t’i mbajë të ulëta pritshmëritë dhe të prezantohet në rolin e paprecedentë të një trajneri “konstruktues”, por është e vështirë të shihet një projekt i qartë taktik në Juventusit, në gjendje që të përforcojë potencialin e lojtarëve të tij; madje edhe diskutimi për përfshirjen e të rinjve duhet relativizuar pjesërisht: Yildiz është integruar mirë, deri më tani, por ç’të themi për të tjerët? A kishte Fagioli një zhvillim të përshtatshëm me cilësitë e tij përpara skualifikimit? A është Miretti në gjendje të shprehet? Ku ka përfunduar Iling-Junior? A jemi të sigurt se Soulé, Barrenechea dhe Huijsen nuk do të kishin qenë të dobishëm për Juventusin? A mund t’i trajtojmë si të rinj pa përvojë lojtarët 24-vjeçarë?

    Përshtypja është se Allegri gëzon një mbrojtje të veçantë – ose të paktën se është gjithmonë dikush që është i gatshëm të mbajë anën e tij me zjarr të madh; për të theksuar meritat e tij dhe për t’ia fshehur të metat. Të kuptohemi, po e përsëris edhe më qartë: Nuk mendoj se Allegri po bën keq te Juventusi, por a po bën mjaftueshëm, duke pasur parasysh që po flasim për Juventusin? A ka vërtet një rrugë të shtruar që ia vlen të ndjekë?

    Suksesi komunikativ lidhet jo vetëm me atë që thotë Allegri, por edhe me atë që ai përfaqëson. Ka aspekte që i bëjnë të dëgjohen më fort fjalët dhe pozicionin e tij: CV-ja e tij fituese, në rradhë të parë, e më pas fakti i të qenit simbol i një pjese shumë të qartë të konfliktit ideologjik absurd që ka ndodhur vitet e fundit, midis atyre që duan të shohin lojë të bukur dhe atyre që në fund të fundit duan të shohin rezultatet. Një konflikt i rremë ky, që megjithatë vazhdon të ndotë diskursin e futbollit. Të besosh te Allegri do të thotë, për fatin e tij të keq, të besosh në një vizion të caktuar të futbollit, të atij se si duhen bërë gjërat. Është një pozicion i qartë ideologjik. Ka efekte të fjalimeve të Allegrit, një impakt dialektik, të cilat shkojnë përtej asaj që vetë ai thotë dhe që kanë të bëjnë me luftën e shenjtë, e cila, nëntokësore, agjiton gjithmonë kulturën e një lloj tipologjie të futbollit.

    Kjo skemë e krijuar ka diçka të rrezikshme. Rreziku i këtyre diskutimeve, ai më i madhi, është të zhvlerësojë sezonin përrallor të Interit, deri tani. Për të përcjellë idenë se Interi ka mjete përtej shkallës për Serie A dhe se po fiton përmes një inercie të pastër – duke i vajtur pas një fuqie politike (Marotta League), ekonomike dhe teknike. Një ide larg nga realiteti, por që një pjesë e opinionit publik po përpiqet ta shtyjë me forcë. Inter ka arritur të ndërtojë një projekt teknik ekstremisht koherent, edhe pse në një kontekst vështirësie objektive ekonomike. Në kampionat ka fituar 20 nga 24 ndeshjet e luajtura. Është një skuadër që luan futboll të lehtë, të lirë, brilant, që po i mundëson talenteve të tij më të mirë të nxjerrin veten në pah si kurrë më parë në jetë. Është një ekip i ndërtuar me inteligjencë, i stërvitur me ide të freskëta dhe ku të gjithë lojtarët duket se luajnë për njëri-tjetrin në kuptimin më të thellë dhe më pak retorik të kësaj ideje.

    Përgatiti Dardan MITROVICA

  • Nga Basir ÇOLLAKU – Mafia elektorale, dosjet ku fle qeveria

    Nga Basir ÇOLLAKU – Mafia elektorale, dosjet ku fle qeveria

    Dorëvënia në zgjedhje vendore, parlamentare, blerja e tyre me forma nga më të shumtat, plaçkitja me para, vende pune, legalizime, kanosje e kërcënime, tendera, koncensione, banda, është bërë rutinë vrasëse, fatkeqësisht në Shqipëri. Nisi telenovela në zgjedhjet e pjesshme në Korçë dhe Dibër, 2015, 2016, ku u shfaqën tërmetet, nga kryeministri Edi Rama, me telefonatën e përgjuar te dosja 184, me shefin e shtabit Keshi. Bisedë ku shkëmbenin të dhënat e realizimit të projektit të qëndisur më herët nga partia, e më tej te Damian Gjiknuri me çunat problematikë, te Ulsi Mania premtues emërimesh për “ma nalt”, apo fuqiploti i hashashit Sajmir Tahiri, garant i mosprekjes së bereqetit nëpër parcela, ish deputeti socialist, sot kryebashkiak në Lezhë Pjerin Ndreu, e gjithë soji i drejtorëve të drejtorive të pushtetit nga Tirana në çdo qark.

    Po ashtu tjetër dosje e rëndë është ajo 339-të, një histori e madhe e trafikut të drogës. Me episode të shumta zgjedhore, nga Saranda, Vlora, në Durrës, Kavajë, Lezhë, Shkodër, Kukës. U nis vakët hetimi nga prokurori rrethesh, u përcoll në Prokurorinë e Posaçme dhe dosjet mbetën nëpër taksi rrugësh, ku rezultatet u mjeruan si përfundim me “arreste” në botën e përtejme, të dy komisionerëve të ndjerë në varreza, në Durrës.

    Përsosja e skemës mafioze u fuqizua në zgjedhjet e 2021, e 2023, parlamentare e vendore. Kohë kur kandidatët vendorë e kuvendorë, ishin një grishje harmonike mes pushtetit e bandave, si investim financiar e vendimmarrës të përbashkët. Në Shkodër e Lezhë, Kukës, Durrës, Fier e Vlorë, Elbasan, dhuna e zezë kriminale ishte në sipërfaqe, ndërsa policia trishtueshëm u kthye në shofere për kollajllëk lëvizjesh. Garancitë qeveritare si pasoje nderesh elektorale, nga kreu i qeverisë, ministra e deputetë më herët, shtuar me investimet ekonomike të përbashkëta, duke u shoqëruar nga mosprekja e drejtësia, zgjeruan territorin e asgjësimit të votës, zgjedhjeve, për pasojë demokracisë.

    Pas pilafit të zier prej pushtetit, presioni ndërkombëtar detyroi segmente të drejtësisë të mos dremisin më gjatë. Një dosje e madhe e ardhur nga partnerët e quajtur “Metamorfoza” solli arrestimin e investitorit strategjik Pëllumb Gjoka, si dhe veprat e rënda të grupit të Bajrëve në Shkodër por jo vetëm. U publikuan video ku qendrat e votimit kontrolloheshin nga të paligjshmit në këtë qytet, në shërbim të deputetëve socialistë, bashkiakëve socialistë, në një ekip të përbashkët. Madje ka video e imazhe të takimeve të shpeshta të këtyre shtabeve, për suksesin zgjedhor. Në Lezhë e Kurbin dhuna e bandave ka përfshirë dhe komisariatet. Në Prokurorinë e Posaçme kanë ardhur një numër i konsiderueshëm dosjesh, nga hamabri Sky Encro, për Shkodrën, Durrësin e qarqe të tjera të vendit, pa lënë jashtë harte Tiranën, ku krimi elektoral qeveritar, në ortakëri me bandat e mafian, është tërësisht i zbardhur. Dalin nëpër përgjime zyrtarë, ministra e deputetë, prokurorë e gjyqtarë, oficerë policie, drejtues administrate, biznesmenë, njerëz të medieve, në një sahan të përbashkët, për të fituar e mbajtur me çdo kusht pushtetin e Edi Ramës.

    Është një arkiv i madh nga vitit 2015 deri në marsin e vitit 2021, ku sekretet janë zbuluar e kanë mbushur dosjet. Janë zbardhur nderet ekonomike, punësimet, financimet, qokat në sistemin e drejtësisë, për të larguar e mbajtur në detyrë, prokurorë e gjyqtarë, sipas sjelljes me keqbërësit. Një vit na ndajnë nga zgjedhjet parlamentare të 2025-ës. Ekipi kriminal elektoral i shkrirë me pushtetin e sotëm, është në masën dërrmuese i patrazuar. Kush prej tyre u bë siklet në Shqipëri, u përcoll në masa mbrojtëse për në Dubai, apo tek tuk ndonjëri mbahet i mbrojtur në fshehtësi. Vajtja në zgjedhjet parlamentare, me dosje të fjetura, zhbën çdo lloj raporti apo reforme zgjedhore. Ky është test se Kush kontrollon Kë? Mosndarja e aktorëve kriminalë me ato politikë, përfshinë policinë, drejtësinë, prokurorinë, gjykatat, në rastin më të mirë në pafuqi, në rastin më të keq në fajësi..Po Diplomatët dhe Ambasadorët? Ata kanë thjesht interesat e vendeve të tyre si përfaqësues nga vijnë. Por ka prej tyre që kanë shtuar edhe interesat personale në agjendë…