Blog

  • Shqipëria në Ditën e Evropës: a ka vend për festë në një vend që po rrëzohet?

    Shqipëria në Ditën e Evropës: a ka vend për festë në një vend që po rrëzohet?

    Dita e Evropës nuk e gjen Shqipërinë as më të lirë, as më demokratike, as më të drejtë. Përkundrazi, e gjen më të zbrazur, më të zhytur në korrupsion, më të tensionuar dhe më të pabarabartë se kurrë. Në një kohë kur vendet e BE-së festojnë vlerat që i mbajnë bashkë, Shqipëria përballet me një qeveri që i ka shkelur ato vlera një nga një.

    Kur fasada përplaset me të vërtetën

    Kuvendi votoi së fundmi një akt që, sipas kritikëve, e vendos kryeministrin dhe bashkëpunëtorët e tij mbi ligjin. Një precedent i rrezikshëm, një sinjal i qartë se pushteti nuk ka ndërmend të lejojë drejtësinë të veprojë. Kjo nuk është thjesht çështje politike. Është çështje themelore e funksionimit të shtetit.

    Vetëm një natë më parë, protestuesit që kërkonin llogari për korrupsionin u përballën me dhunë policore. Një akt që i turpëron vlerat europiane, por që për fat të keq është bërë normalitet në Shqipërinë e sotme.

    Ndërsa sot do të shohim evente zyrtare, fjalime të stisura dhe buzëqeshje të detyruara, realiteti nuk fshihet dot: Shqipëria është në krizë të thellë. Dhe kjo krizë nuk është meteorologjike – është politike, morale dhe institucionale.

    Shqipëria e zbrazur: Ikja e të rinjve si akt rebelimi ndaj një shteti që nuk i përfaqëson

    Ikja e të rinjve është sot akti më i madh politik në Shqipëri. Ata nuk ikin për luks, por për shpëtim. Ata nuk ikin për ëndrra të mëdha, por sepse këtu nuk u lihet hapësirë as për ëndrën më të vogël.

    Shqipëria po humb gjeneratën e saj më të vlefshme, dhe qeveria e sheh këtë si statistikë, jo si alarm kombëtar. Në vend të politikave që nxisin meritokracinë, vendi përballet me një sistem ku pozicionet shpërndahen si shpërblime për besnikëri politike. Në vend të mundësive, ofrohen premtime. Në vend të shpresës, ofrohet propagandë.

    Në Ditën e Evropës, Shqipëria është më e zbrazur se kurrë – dhe kjo zbrazëti është akt akuze ndaj qeverisjes.

    Korrupsioni i institucionalizuar: Nga aferat e ditës te modeli i qeverisjes

    Korrupsioni në Shqipëri nuk është më incident. Është sistem. Nga inceneratorët te koncesionet, nga tenderat e dyshimtë te aferat e bashkive, vendi është zhytur në skandale që në çdo vend europian do të rrëzonin qeveri.

    Por në Shqipëri, korrupsioni nuk rrëzon askënd. Sepse korrupsioni nuk është problem – është metodë qeverisjeje.

    Vendimi i Kuvendit për të mbrojtur kryeministrin dhe bashkëpunëtorët e tij nga hetimet është sinjali më i qartë se pushteti nuk ka ndërmend të lejojë drejtësinë të funksionojë. Ky akt e largon Shqipërinë nga Evropa më shumë se çdo deklaratë politike, më shumë se çdo raport ndërkombëtar.

    Në Ditën e Evropës, Shqipëria është më e korruptuar se kurrë – dhe kjo nuk është perceptim, por realitet i përditshëm.

    Shtypja e dhunshme e protestave, një shuplakë ndaj vlerave europiane

    Vetëm një natë para Ditës së Evropës, protestuesit që kërkonin llogari për korrupsionin u ndaluan me forcë policore. Në vend të dialogut, u përdor dhunë. Në vend të dëgjimit, u dha urdhër për ndalim. Në vend të respektimit të të drejtave, u zgjodh shtypja.

    Ky nuk është incident i izoluar. Është model. Është mënyra se si qeveria i përgjigjet çdo zëri kritik.

    Në një vend që pretendon të jetë në rrugën drejt BE-së, shtypja e protestës është akt i papranueshëm. Por në Shqipëri, është bërë pjesë e rutinës politike.

    Në Ditën e Evropës, Shqipëria është më pak e lirë se kurrë – dhe kjo është përgjegjësi e pushtetit.

    Rezistenca qytetare: E vetmja gjë që i afrohet vlerave europiane

    Në një vend ku pushteti po ngurtësohet, ku korrupsioni po thellohet dhe ku drejtësia po kufizohet, rezistenca qytetare është e vetmja dritë. Protesta është sot akti më europian në Shqipëri. Bashkimi i demokratëve, qytetarëve të lirë, aktivistëve dhe njerëzve që nuk pranojnë të heshtin është shpresa e vetme reale.

    Kjo lëvizje nuk është thjesht politike. Ajo është morale. Ajo është ngritur mbi vlera, mbi parime, mbi bindjen se Shqipëria meriton më shumë se një qeveri që i trembet transparencës.

    Historia ka treguar se kur një kauzë është e drejtë, ajo nuk shuhet. Ajo triumfon – herët a vonë.

    Shqipëria nuk ka nevojë për festë, por për drejtësi

    Dita e Evropës nuk mund të mbulohet me evente fasadë, me fjalime të stisura apo me dekorime të rreme. Realiteti është aty: një vend që po largohet nga vlerat europiane, ndërsa pretendon se po i afrohet BE-së.

    Shqipëria nuk ka nevojë për ceremoni. Ka nevojë për drejtësi. Ka nevojë për liri. Ka nevojë për institucione që funksionojnë. Ka nevojë për një qeveri që i shërben qytetarëve, jo vetes.

    Dhe derisa kjo të ndodhë, rezistenca do të mbetet e vetmja gjë vërtet europiane në këtë vend.

  • Rama krahasohet me Gjermaninë e Suedinë, ndërsa realiteti flet për një republikë klienteliste

    Rama krahasohet me Gjermaninë e Suedinë, ndërsa realiteti flet për një republikë klienteliste

    Në një tjetër deklaratë që ngjan më shumë me propagandë sesa me analizë serioze, kryeministri Edi Rama u përpoq të bindë shqiptarët se vendi ynë është “në një linjë” me Gjermaninë dhe Suedinë përsa i përket prokurimeve publike. Me një vetëbesim të çuditshëm, ai përdori disa shifra të izoluara për të krijuar përshtypjen se Shqipëria po ecën drejt standardeve europiane.

    Por realiteti është brutal: për Shqipërinë nuk mund të ketë shifra krahasuese të transparencës, kontrollit institucional, integritetit dhe konkurrencës që kanë Gjermania dhe Suedia. Dhe këtë nuk e thotë opozita, as analistët kritikë – e thotë vetë Bashkimi Europian në raportet e tij zyrtare.

    Ndërsa Rama flet për “suksese”, BE flet për mungesë konkurrencë, procedura të mbyllura, negociata direkte, rrezik abuzimi, ligje të papërputhshme dhe një sistem që ka nevojë për ristrukturim të thellë. Dhe në qendër të kësaj panorame qëndron AKSHI – institucioni më i kontestuar i qeverisë, tashmë nën hetim nga SPAK për tendera të dyshimtë.

    Rama dhe krahasimet absurde

    Deklarata e Ramës se Shqipëria është “afër” Gjermanisë dhe Suedisë në tenderat me një ofertues të vetëm është një nga ato momente ku propaganda përplaset me realitetin.

    Ai thotë:

    “Shqipëria është mbi këto me shumë pak, pra me 23,5 për qind.”

    Por çfarë nuk thotë Rama?

    • Në Gjermani dhe Suedi, tenderat me një ofertues janë të justifikuar, të kontrolluar dhe të audituar.
    • Në Shqipëri, shpesh janë të paracaktuar, të mbyllur dhe të dyshimtë.
    • Në Gjermani dhe Suedi, çdo abuzim sjell dorëheqje dhe përgjegjësi penale.
    • Në Shqipëri, skandalet kalojnë pa pasoja, ndërsa qeveria flet për “suksese”.

    Krahasimi i Ramës është si të krahasosh një makinë luksoze me një biçikletë të ndryshkur vetëm sepse të dyja kanë dy rrota.

    BE: Prokurimet publike në Shqipëri janë problem i madh

    Raporti i BE-së është i qartë dhe i prerë. Ai nuk lë vend për interpretime optimiste:

    • Kuadri ligjor është vetëm pjesërisht i përafruar me BE-në.
    • Ka shqetësime serioze për procedura pa konkurrencë.
    • PPP-të dhe koncesionet janë jo në përputhje me standardet europiane.
    • BE paralajmëron për negociata direkte dhe mungesë transparence.

    Pra, ndërsa Rama përpiqet të shesë një realitet të bukur, BE flet për një sistem që rrezikon të kthehet në një mekanizëm të centralizuar për shpërndarjen e fondeve publike tek klientët politikë.

    AKSHI – institucioni që opozita e quan “kopshti privat i familjes Rama”

    Në qendër të dyshimeve qëndron AKSHI, institucioni që menaxhon një pjesë të madhe të tenderave të teknologjisë dhe shërbimeve digjitale.

    Sipas denoncimeve të opozitës:

    • Tenderat janë shpesh të mbyllur, me specifika të qepura për kompani të caktuara.
    • Ka dyshime për përfshirje të afërmve të kryeministrit në përfitime të drejtpërdrejta.
    • SPAK ka nisur hetime për disa procedura të dyshimta, të cilat opozita i quan “pengmarrje të shtetit”.

    Nëse këto hetime konfirmohen, atëherë Shqipëria nuk është thjesht larg standardeve europiane – është në një realitet paralel ku pushteti dhe tenderat ecin dorë për dore.

    Pse krahasimet me Gjermaninë dhe Suedinë janë fyese

    Krahasimi i Shqipërisë me vendet nordike është fyese për inteligjencën e qytetarëve shqiptarë. Këto vende kanë:

    • Transparencë totale
    • Kontroll të fortë institucional
    • Media të lirë
    • Kulturë politike të përgjegjësisë

    Ndërsa Shqipëria përballet me:

    • Tendera të mbyllur
    • Mungesë konkurrencë
    • Hetime për abuzime
    • Skandale që nuk sjellin dorëheqje

    Në këtë kontekst, deklaratat e Ramës duken si përpjekje për të krijuar një realitet virtual, ndërsa realiteti fizik i administratës publike është krejt tjetër.

    Shqipëria nuk është as afër Gjermanisë dhe as afër Suedisë, as në transparencë, as në integritet, as në konkurrencë. Dhe këtë e thotë BE, jo opozita. Derisa qeveria të përballet me realitetin, të pranojë problemet dhe të ndërmarrë reforma të vërteta, çdo krahasim me vendet nordike do të mbetet një iluzion propagandistik.

  • Republika e Mbyllur: Si parlamenti është shndërruar në bunker të pushtetit dhe jo në shtëpinë e popullit

    Republika e Mbyllur: Si parlamenti është shndërruar në bunker të pushtetit dhe jo në shtëpinë e popullit

    Demokracitë nuk shemben gjithmonë me grusht shteti, me tanke në rrugë apo me shpallje të hapura diktature. Shpesh, ato vdesin ngadalë, në heshtje, përmes deformimit të institucioneve, përmes kapjes së mekanizmave të kontrollit, përmes mbylljes së hapësirave të debatit.
    Kjo është ajo që po ndodh sot në Shqipëri.

    Kur demokracia vdes, institucionet nuk bien me zhurmë – thjesht heshtin

    Parlamenti, institucioni që duhet të jetë zemra e demokracisë, është shndërruar në një sallë sterile, ku gjithçka duket e gjallë vetëm nga zhurma, por ku përmbajtja ka vdekur.
    Debati është zëvendësuar nga monologu.
    Transparenca nga procedura të manipuluara.
    Kontrolli nga vota mekanike e shumicës.
    Llogaridhënia nga arroganca.

    Në këtë realitet, refuzimi i komisioneve hetimore nuk është më një çështje teknike. Është një akt politik. Një deklaratë e qartë: “Ne nuk japim llogari. Ne nuk hetohemi. Ne nuk sfidohemi.”

    Dhe kur një pushtet arrin në këtë pikë, ai nuk është më thjesht qeveri. Ai është regjim.

    Parlamenti i kapur: një institucion që nuk i shërben më popullit, por vetëm pushtetit

    Parlamenti shqiptar sot nuk është më arena e debatit. Nuk është më vendi ku qeveria sfidohet. Nuk është më hapësira ku opozita ushtron të drejtën e saj kushtetuese për kontroll.

    Ai është kthyer në një zgjatim të zyrës së kryeministrit.

    Deputetët e shumicës nuk janë përfaqësues të popullit, por roje politike të një pushteti që nuk pranon të sfidohet.
    Ata nuk votojnë sipas ndërgjegjes, por sipas urdhrit.
    Ata nuk debatojnë, por recitojnë.
    Ata nuk kontrollojnë qeverinë, por e mbrojnë atë nga kontrolli.

    Kjo nuk është demokraci.
    Kjo është administrim i pushtetit përmes numrave, një praktikë që e zhbën vetë idenë e parlamentarizmit.

    Refuzimi i komisioneve hetimore: frika e pushtetit nga e vërteta

    Komisionet hetimore janë oksigjeni i një parlamenti. Ato janë mjeti për të zbuluar të vërteta, për të hetuar abuzime, për të kontrolluar qeverinë.
    Por në Shqipëri, ato janë bërë armiku numër një i mazhorancës.

    Pse?

    Sepse komisionet hetimore janë e vetmja dritë që mund të hyjë në errësirën e vendimmarrjes së qeverisë.
    Dhe ky pushtet ka frikë nga drita.

    Refuzimi i komisioneve për:

    • marrëdhënie të dyshimta me aktorë ndërkombëtarë të përfshirë në skandale,
    • transformimin e Portit të Durrësit, një projekt që prek sovranitetin ekonomik,
    • përdorimin e fondeve publike,
    • marrëveshje strategjike të errëta,
    • ndikime të jashtme në politikën e brendshme,

    nuk është rastësi.
    Është strategji.

    Mazhoranca nuk jep argumente. Nuk jep shpjegime. Nuk jep transparencë.
    Ajo jep vetëm një përgjigje: “Jo.”

    Dhe ky “jo” nuk është procedural.
    Është politik.
    Është ideologjik.
    Është shenjë e frikës.

    Integrimi evropian si fasadë: fjalë të bukura për të mbuluar realitetin e shëmtuar

    Mazhoranca flet për integrimin evropian me një pasion të çuditshëm, sikur mjafton të thuash “BE” për t’u bërë evropian.
    Por integrimi nuk matet me fjalë.
    Matet me institucione.

    Dhe faktet janë kokëforta:

    • Komisionet hetimore refuzohen.
    • Kontrolli parlamentar bllokohet.
    • Transparenca shmanget.
    • Vendimmarrja centralizohet.
    • Pushteti nuk jep llogari.
    • Opozita trajtohet si pengesë, jo si pjesë e sistemit.

    Ky nuk është standard evropian.
    Ky është standard i regjimeve hibride, ku demokracia ekziston vetëm në letër, ndërsa në praktikë sundon logjika e kontrollit absolut.

    Normalizimi i errësirës: kur mungesa e llogaridhënies bëhet kulturë

    Rreziku më i madh nuk është refuzimi i një komisioni hetimor.
    As i dy komisioneve.
    As i dhjetë.

    Rreziku më i madh është normalizimi i këtij refuzimi.

    Kur një shoqëri mësohet me idenë se qeveria nuk jep llogari, se parlamenti nuk kontrollon, se opozita nuk dëgjohet, atëherë demokracia nuk është më në krizë.
    Ajo është në rënie të lirë.

    Kjo sjell pasoja të rënda:

    • Pushteti përqendrohet në duart e pak njerëzve.
    • Institucionet humbasin funksionin.
    • Qytetarët humbasin besimin.
    • Abuzimet rriten.
    • Transparenca zhduket.
    • Shteti dobësohet.

    Dhe kur shteti dobësohet, nuk ka stabilitet. Ka vetëm qetësi të rreme, që mund të shpërthejë në çdo moment.

    Parlamenti që ruan errësirën dhe frika nga drita

    Parlamenti shqiptar sot nuk është më shtëpia e popullit.
    Është shtëpia e pushtetit.
    Një bunker politik ku drita e hetimit nuk lejohet të hyjë, ku pyetjet konsiderohen kërcënim, ku transparenca shihet si armike.

    Dhe ky është treguesi më i qartë se problemi nuk është më tek një vendim i vetëm, por tek një kulturë politike që e sheh pushtetin si pronë private, jo si detyrim publik.

    Derisa kjo kulturë të ndryshojë, demokracia shqiptare do të mbetet një fasadë – një ndërtesë e bukur nga jashtë, por e zbrazët nga brenda.

  • Gazifikimi fantazmë: si po shiten ëndrra milardëshe në një vend që s’ka as konsum, as industri

    Gazifikimi fantazmë: si po shiten ëndrra milardëshe në një vend që s’ka as konsum, as industri

    Një rrëfim i gjatë, kritik dhe i zhveshur nga propaganda, mbi premtimet e përsëritura për gazifikimin e Shqipërisë – një projekt që kërkon ekonomi të fortë, industri të madhe dhe konsum të garantuar, ndërkohë që vendi mbetet i varfër, i plakur dhe pa kapacitete reale për të justifikuar investime miliardëshe. Nga Berisha te Rama, nga memorandumi në memorandum, historia e gazifikimit është bërë simbol i një politike që prodhon më shumë fjalë sesa rezultate.

    Shqipëria e premtimeve të mëdha dhe realitetit të vogël

    Në Shqipëri, projektet e mëdha janë bërë një ritual politik. Sa herë qeveria ka nevojë për një histori të re suksesi, ringjallet një projekt gjigant që do të “transformojë vendin”. Në dekadën e fundit, asnjë projekt nuk është përdorur më shumë se “gazifikimi i Shqipërisë”.
    Një projekt që kërkon miliarda euro, industri të fuqishme, konsum të lartë dhe një ekonomi të qëndrueshme – kushte që Shqipëria nuk i ka.

    Megjithatë, çdo pak vite, një ministër i ri, një kompani e huaj, një marrëveshje e re, një memorandum i radhës, rikthen në skenë të njëjtën histori.
    Ndërkohë, qeveria aktuale e Edi Ramës e ka çuar këtë ritual në ekstrem, duke shpallur shifra marramendëse dhe projekte që nuk kanë as konsumatorë, as treg, as arsye ekonomike për të ekzistuar.

    Në një vend ku qytetarët mezi paguajnë faturën e energjisë, ku shkollat nuk kanë ngrohje, ku industria është thuajse inekzistente dhe ku popullsia po plaket me ritme alarmante, premtimet për gazifikim tingëllojnë si një shaka e hidhur.
    Por politika shqiptare e ka kthyer këtë shaka në strategji komunikimi.

    Një histori që përsëritet si stinë: çdo qeveri premton gazifikimin

    Nëse ka një projekt që ka kaluar dorë më dorë, ministër pas ministri, qeveri pas qeverie, është pikërisht gazifikimi.

    • 2013 – Niko Peleshi deklaron nga Izraeli se ka diskutuar gazifikimin. Asgjë nuk ndryshon.
    • 2016 – Damian Gjiknuri prezanton pesë linja gazi drejt gjithë rajonit. Asnjë tub nuk u shtrua.
    • 2021 – Belinda Balluku nënshkruan marrëveshje me Exxon Mobil për ta kthyer Vlorën në HUB rajonal të LNG-së. HUB-i mbeti në letër.
    • 2022 – Edi Rama flet për “hapa konkretë” me Azerbajxhanin. Hapat nuk u panë.
    • 2026 – Enea Karakaçi shpall një memorandum të ri me vlerë 6 miliardë dollarë – shifra më e madhe ndonjëherë për një projekt që nuk ka konsumatorë.

    Nëse ka një gjë që nuk mungon në Shqipëri, janë deklaratat. Ajo që mungon është realiteti.

    Dhe kjo nuk është rastësi. Është model qeverisjeje.

    Pse gazifikimi është një luks që Shqipëria nuk e përballon dot

    Përpara se një vend të ketë gazifikim, duhet të ketë:

    • Ekonomi funksionale
    • Industri të mëdha
    • Popullsi të pasur
    • Konsum të qëndrueshëm

    Shqipëria nuk i ka asnjërën prej tyre.

    Familjet shqiptare janë të varfra

    Shumica e qytetarëve ngrohin vetëm një dhomë gjatë dimrit.
    Kondicioneri përdoret me frikë nga fatura.
    Pensionistët përbëjnë një pjesë të madhe të popullsisë në shumë qytete – dhe ata nuk janë konsumatorë të gazit.

    Shkollat dhe institucionet publike janë të papërgatitura

    Shumë shkolla nuk kanë as ngrohje bazike, jo më sisteme qendrore me gaz.

    Industria është e dobët

    Fabrikat e çimentos janë të vetmet që mund të konsumojnë sasi të konsiderueshme gazi, por janë shumë pak për të justifikuar investime miliardëshe.

    Popullsia po plaket dhe po zvogëlohet

    Një vend që humbet 30–40 mijë banorë në vit nuk është treg për gazifikim.

    Në këto kushte, gazifikimi është një projekt pa treg. Dhe pa treg, çdo investim është i destinuar të dështojë.

    Infrastruktura e munguar: tubacione, terminale, degazifikim – dhe asgjë konkrete

    Transporti i gazit kërkon:

    • Tubacione të gjata dhe të shtrenjta
    • Terminale LNG-je që kushtojnë qindra milionë euro
    • Impiant degazifikimi
    • Termocentrale të mëdha për konsum të garantuar

    Shqipëria nuk ka asnjë prej tyre.

    Madje, vendi nuk ka arritur të vërë në punë as një termocentral 100 MW të ndërtuar 15 vite më parë.
    Si mund të flitet për termocentrale 600–800 MW, që janë minimumi për të justifikuar gazifikimin?

    Edhe TAP-i, i cili kalon në territorin shqiptar dhe i jep vendit të drejtën e blerjes së gazit me çmim preferencial, nuk është shfrytëzuar.
    Jo sepse nuk ka gaz.
    Por sepse nuk ka konsum.

    Kjo është e vërteta që qeveria nuk e thotë.

    Pse qeveria Rama e përdor gazifikimin si mjet propagande

    Qeveria aktuale ka ngritur një model komunikimi të bazuar te projektet e mëdha, të shtrenjta dhe të largëta në kohë.
    Gazifikimi është perfekt për këtë lloj propagande:

    • Është teknik – qytetarët nuk e kuptojnë lehtë.
    • Është i shtrenjtë – tingëllon “strategjik”.
    • Është i largët në kohë – askush nuk mban përgjegjësi.
    • Është i përsëritshëm – mund të rikthehet sa herë duhet një lajm i madh.

    Shifra 6 miliardë dollarë është shembulli më i qartë i kësaj qasjeje.
    Një vend që nuk ka arritur të ndërtojë një incenerator funksional, shpall projekte gjigante gazi që kërkojnë investime të krahasueshme me buxhetin vjetor të shtetit.

    Në realitet, gazifikimi është bërë një histori që qeveria e përdor për të krijuar iluzionin e zhvillimit, ndërkohë që vendi mbetet pa industri, pa konsum dhe me një popullsi që varfërohet çdo vit.

    Gazifikimi si metaforë e politikës shqiptare

    Gazi nuk mungon në botë.
    Ajo që mungon në Shqipëri është ekonomia që mund ta përdorë.

    Dhe derisa vendi të ketë industri të fortë, popullsi të pasur dhe konsum të qëndrueshëm, çdo memorandum, çdo marrëveshje dhe çdo deklaratë për gazifikimin do të mbetet thjesht një kapitull i ri në librin e gjatë të premtimeve të pambajtura.

    Nëse historia na mëson diçka, është kjo:
    Në Shqipëri, gazifikimi nuk është projekt energjetik.
    Është projekt politik.
    Dhe si çdo projekt politik, vlen vetëm për aq kohë sa zgjat konferenca për shtyp.

  • Nga Kim MEHMETI – Sa e turpshme kur Shqipëria nuk e respekton vetveten!

    Ndihesha i turpëruar, ndihesha i përbuzur teksa shihja ish-presidentin e mëmëdheut tim, Ilir Metën, brenda kafazit të xhamit, sikur të ishte krimineli më i madh që ndonjëherë ka nxjerrë para gjyqit Shqipëria.

    Dhe ndërsa më ngulfaste ai turp dhe ajo përbuzje, pyesja vetveten: mos vallë mëmëdheu ynë është zhytur aq thellë në baltën e mosrespektit ndaj vetvetes, sa të baltosë edhe të gjithë kalendarin e atyre që dikur i ngriti lart, e që sot i akuzon për veprime të jashtëligjshme?

    Nuk kishte si të mos ndihesha i turpëruar dhe i përbuzur, thuajse sikur edhe unë të isha në atë kafaz prej xhami, ngaqë me ish-presidentin e mëmëdheut tim isha takuar disa herë në pallatin ku priteshin mysafirët dhe ku përfaqësohej mbarë shqiptaria.

    Dhe teksa i rikujtoja ato takime, pyesja vetveten: vallë kjo është ajo Shqipëri që duhet të mësohet ta respektojë të shkuarën e vet dhe, në emër të atij respekti, t’i trajtojë siç duhet ata që kanë përfaqësuar fytyrën e saj?

    Sot jam shumë i turpëruar dhe i lënduar, sepse di vende ku burrështetasit kanë bërë krime të papërshkrueshme, por janë gjykuar me dinjitetin që u takon – dinjitet që duhet ta ruajë edhe shteti ndaj atyre që dje kanë qenë fytyra e tij.

  • 10 miliardë euro për rrugë që shpien askund: Paradoksi: Investimet rekord në Shqipëri, si dështim i deklaruar

    10 miliardë euro për rrugë që shpien askund: Paradoksi: Investimet rekord në Shqipëri, si dështim i deklaruar

    Në ekonomi, ka një parim të thjeshtë: nëse shpenzon shumë dhe merr pak, problemi nuk është tek paratë — është tek mënyra se i shpenzon ato. Shqipëria, në sektorin e infrastrukturës rrugore, është shembulli i përsosur i këtij parimi të thyer.

    Nga viti 2014 deri në 2025, shteti shqiptar ka derdhur në rrugë, ura dhe autostrada rreth 981 miliardë lekë — afërsisht 10 miliardë euro. Për ta vënë këtë shifër në perspektivë: me të njëjtin nivel investimesh, sipas standardeve të Bashkimit Evropian, do të ishte e mundur të përfundohej i gjithë rrjeti kombëtar rrugor dhe të ndërtoheshin paralelisht disa qendra moderne spitalore.

    Shteti pranon dështimin

    Por realiteti në terren? Rrugë të papërfunduara, trafik që paralizon qytetet, korridore pa standarde uniforme, dhe një infrastrukturë që më shumë pengon sesa ndihmon zhvillimin ekonomik.

    Dhe këtu qëndron e pabesueshmja: këtë herë, kritika nuk vjen nga opozita, nga media, apo nga analistët e pavarur. Vjen nga vetë qeveria. Në Strategjinë e Transportit dhe Planin e Veprimit 2030, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë pranon haptazi se “vendi vazhdon të përballet me mangësi infrastrukturore, trafik të rënduar, mungesë uniformiteti në standardet e korridoreve dhe sfida të vazhdueshme në siguri.”

    Kur shteti vetë deklaron dështimin, pyetja nuk është më “a ka probleme?” — pyetja është “pse vazhdojmë të bëjmë të njëjtën gjë?”

    10 miliardë euro: ku shkuan paratë?

    981 miliardë lekë. Një shifër që të bën të mendosh për autostrada moderne, ura monumentale, tunelë që lidhin veriun me jugun, bypass-e që zgjidhin trafikun e Tiranës. Por nëse ecën në terren, pamja është krejt ndryshe: rrugë që ndërtohen me vite, pastaj duhen rindërtuar; ura që kushtojnë më shumë se në vendet e BE-së; autostrada që ndërpriten në mes të asgjëkundit.

    Problemi nuk është sasia e parave — është fragmentarizimi i projekteve, kostot e larta për kilometër, dhe mungesa e një vizioni të integruar. Në vend të një rrjeti që funksionon si sistem, kemi copëza rrugësh që nuk lidhen me njëra-tjetrën, investime që përsëriten në të njëjtat zona, dhe prioritete që ndryshojnë me çdo qeveri të re.

    Dokumenti strategjik i 2030-s pranon se përshpejtimi i modernizimit të Korridorit VIII, Korridorit Adriatik-Jonian dhe nyjeve multimodale është “thelbësor”. Por fakti që këto prioritete mbeten objektiva për të ardhmen, pas një dekade investimesh rekord, është dëshmia më e fortë e një menaxhimi të dështuar.

    Paradoksi i infrastrukturës: shpenzo si në Evropë, funksionon si në Afrikë

    Shqipëria ndodhet në një situatë që ekonomistët e quajnë “paradoks zhvillimi”: ke shpenzuar nivelin e një vendi të zhvilluar, por ke marrë rezultatin e një vendi në zhvillim. Autostrada që kushton 10 milionë euro për kilometër në Shqipëri, në Gjermani do të kushtonte 3-4 milionë. Diferenca? Jo tek terreni — tek procedurat, tek konkurrenca (ose mungesa e saj), tek transparenca (ose errësira e saj).

    Strategjia e 2030-s pranon se këto mangësi “kufizojnë ndërlidhjen dhe performancën ekonomike.” Por çfarë nuk thotë është pse këto mangësi vazhdojnë pas 10 miliardë eurosh. Pse Korridori VIII, i cili duhej të ishte gati, ende pret fundosje? Pse Korridori Adriatik-Jonian, që duhej të lidhte dy detet, ende ka segmente që ngjasojnë me rrugë fshati?

    Përgjigjja është në mënyrën se si merren vendimet: projekte të zgjedhura për arsye politike, jo ekonomike; kosto të fryra për shkak të mungesës së konkurrencës; dhe një sistem ku “investimi” është më i rëndësishëm se “rezultati”.

    Pranohet zyrtarisht, qeveria nuk mund të fshihet më

    Çfarë e bën këtë rast unik është pranimi zyrtar. Nuk është një gazetar që kritikon, nuk është një opozitar që akuzon — është vetë dokumenti i qeverisë që thotë: “kemi probleme.” Ky pranim, ndonëse i mirëseardhur për transparencën, ngre një pyetje më të thellë: nëse e dini që keni probleme, pse nuk i zgjidhni?

    Strategjia e 2030-s liston prioritete: modernizim i korridoreve, eliminim i ngushticave, forcim i lidhjeve mes porteve, aeroporteve dhe hekurudhave. Por këto ishin prioritete edhe në 2014, edhe në 2018, edhe në 2022. Dëshira për të “përshpejtuar” diçka që nuk ka lëvizur në një dekadë, tingëllon më shumë si retorikë se si plan.

    Dhe këtu qëndron rreziku: kur pranimi i dështimit bëhet zëvendësim për veprimin, kur “strategjia” bëhet justifikim për vazhdimësinë e të njëjtës politikë, atëherë nuk kemi më përmirësim — kemi institucionalizim të dështimit.

    Krahasimi me BE: ç’do të thotë të jesh “evropian” në standarde

    Ministria përmend standardet e BE-së si pikë referimi. Por krahasimi është edhe më i dhimbshëm: në BE, 10 miliardë euro do të ishin investim transformues. Në Shqipëri, janë investim që lë vendin po aty ku e gjeti — me rrugë që nuk lidhin, trafik që nuk zgjidhet, dhe siguri që nuk ekziston.

    Diferenca nuk është tek paratë. Është tek sistemi: në BE, projektet planifikohen me vite, analizohen kostoja-përfitimi, monitorohen nga agjenci të pavarura, dhe përgjegjësia është e qartë. Në Shqipëri, projektet ndryshojnë me çdo zgjedhje, kostot fryhen pa pyetje, dhe përgjegjësia shpërndahet derisa zhduket.

    Strategjia e 2030-s thotë se duhet të përmbushen kërkesat e rrjetit TEN-T — rrjeti transevropian i transportit. Por TEN-T kërkon jo vetëm rrugë, kërkon standarde, ndërlidhje, siguri. Dhe këto nuk blihen me para — ato ndërtohen me governance.

    10 miliardë euro. 981 miliardë lekë. Një dekadë investimesh. Dhe në fund, një dokument qeveritar që thotë: “kemi mangësi.”

    Pyetja që s’ka përgjigje në asnjë strategji është: Kush përgjigjet? Kush është përgjegjës që paratë u shpenzuan dhe rrugët mbeten të papërfunduara? Kush do të japë llogari për kostot e larta për kilometër? Kush do të shpjegojë pse prioritetet e 2014-s janë ende prioritete të 2030-s?

    Derisa kjo pyetje nuk ka përgjigje, strategjitë do të vazhdojnë të shkruhen, paratë do të vazhdojnë të shpenzohen, dhe realiteti në terren do të vazhdojë të jetë ai që është: një vend që paguan si për Evropë, por ecën si përballë një të kaluare që nuk arrin ta kapërcejë.

    Pranimi zyrtar i dështimit është hapi i parë. Por pa ndryshim të vërtetë në mënyrën se si vendosen prioritetet, se si menaxhohen projektet, dhe se si mbahet përgjegjësia — do të mbetet vetëm një hap. Dhe Shqipëria, me 10 miliardë euro të shpenzuara, nuk ka më luksin të bëjë hapa pa kuptim.

  • KOSTOT E BANIMIT: Pse po bëhet gjithnjë e më e shtrenjtë të jetosh me qira?

    KOSTOT E BANIMIT: Pse po bëhet gjithnjë e më e shtrenjtë të jetosh me qira?

    Në vitet e fundit, të gjesh një shtëpi me qira në Shqipëri nuk është më thjesht një proces rutinë, por një sfidë që kërkon kohë, fat dhe mbi të gjitha buxhet gjithnjë e më të madh. Ajo që dikur konsiderohej një zgjidhje e përkohshme për studentët, familjet e reja apo individët në lëvizje, sot është kthyer në një barrë financiare që shpesh tejkalon mundësitë reale të qytetarëve.

    Ndërsa ekonomia raporton rritje dhe shteti arkëton më shumë të ardhura nga tregu i qirave, për një pjesë të madhe të popullsisë realiteti është krejt ndryshe. Çmimet janë rritur ndjeshëm, oferta për banesa afatgjata është ngushtuar dhe kërkesa vazhdon të mbetet e lartë, sidomos në zonat urbane dhe turistike.

    Në qendër të këtij zhvillimi qëndron një transformim i thellë i tregut: nga një model tradicional i qirave afatgjata, drejt një tregu të orientuar gjithnjë e më shumë nga turizmi dhe fitimi i shpejtë. Kjo ka sjellë pasoja të drejtpërdrejta për qytetarët, duke ndryshuar jo vetëm çmimet, por edhe mënyrën se si jetojnë dhe planifikojnë të ardhmen e tyre.

    Rritja e të ardhurave, por jo e lehtësimit për qytetarët

    Sipas të dhënave zyrtare, të ardhurat nga tatimi mbi qiratë kanë shënuar një rritje të ndjeshme. Në vitin 2025, ato arritën në 5.8 miliardë lekë, duke u rritur me 8.5% krahasuar me një vit më parë.

    Kjo rritje nuk vjen vetëm nga deklarimi më i mirë i kontratave, por edhe nga çmimet më të larta të qirave. Në pamje të parë, kjo është një shenjë pozitive për ekonominë dhe për buxhetin e shtetit. Megjithatë, pas këtyre shifrave fshihet një realitet më kompleks.

    Për qytetarët që jetojnë me qira, kjo rritje përkthehet në kosto më të larta mujore, duke i detyruar shpesh të bëjnë kompromis me cilësinë e jetesës ose të zhvendosen në zona më periferike.

    Tirana dhe bregdeti: epiqendrat e krizës së qirave

    Tirana mbetet qyteti ku presioni mbi tregun e qirave është më i madh. Migrimi i brendshëm për punësim dhe arsimim ka rritur ndjeshëm kërkesën për banesa.

    Çmimet në kryeqytet kanë arritur nivele që pak vite më parë do të dukeshin të paimagjinueshme. Në periferi, qiratë fillojnë nga 250–300 euro, ndërsa në zonat më të preferuara mund të arrijnë deri në 500–1000 euro në muaj.

    Në zonat bregdetare, situata është po aq sfiduese, sidomos gjatë sezonit turistik, kur shumë prona kalojnë nga qira afatgjata në qira ditore.

    Turizmi dhe efekti domino në tregun e banesave

    Një nga faktorët kryesorë që ka ndikuar në këtë rritje është shpërthimi i turizmit dhe përdorimi i platformave si Airbnb.

    Numri i apartamenteve të listuara për qira ditore është rritur ndjeshëm, duke kaluar nga rreth 6 mijë në vitin 2021 në mbi 26 mijë në vitin 2025. Kjo rritje ka gjeneruar rreth 134 milionë euro të ardhura në vetëm një vit.

    Megjithatë, ky zhvillim ka pasur një efekt anësor të rëndësishëm: uljen e ofertës për qira afatgjatë. Shumë pronarë kanë zgjedhur të kalojnë në qira ditore për shkak të fitimeve më të larta, duke e bërë më të vështirë gjetjen e një shtëpie për banim të përhershëm.

    Kur qiraja ndikon edhe inflacionin

    Rritja e çmimeve të qirave nuk është vetëm një problem individual, por edhe një faktor që ndikon në ekonominë në tërësi. Kostot e strehimit zënë një peshë të rëndësishme në shpenzimet mujore dhe kanë kontribuar në rritjen e përgjithshme të çmimeve.

    Kjo do të thotë se ndikimi i qirave shkon përtej individëve që marrin shtëpi me qira – ai prek gjithë ekonominë, duke ndikuar në fuqinë blerëse dhe standardin e jetesës.

    Të rinjtë dhe familjet e reja: më të prekurit

    Në këtë realitet të ri, grupet më të prekura janë të rinjtë dhe familjet e reja. Për shumë prej tyre, pagesa e qirasë përbën një pjesë të madhe të të ardhurave mujore.

    Në shumë raste, rritja e pagave nuk ka arritur të ndjekë ritmin e rritjes së çmimeve të qirave. Kjo krijon një situatë ku kursimi bëhet i vështirë dhe planet për të blerë një shtëpi shtyhen pafundësisht.

    Një treg pa rregulla të qarta

    Një nga problemet kryesore mbetet mungesa e politikave të mirëfillta për strehimin. Pa mekanizma të qartë rregullimi, tregu funksionon kryesisht mbi bazën e kërkesës dhe ofertës, duke favorizuar ata që kanë më shumë mundësi financiare.

    Kjo ka krijuar një hendek të dukshëm mes pronarëve dhe qiramarrësve, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë për këta të fundit të sigurojnë një jetesë të qëndrueshme.

    Tregu i qirave në Shqipëri po kalon një transformim të thellë, ku përfitimet ekonomike nuk shpërndahen në mënyrë të barabartë. Ndërsa shteti dhe pronarët shohin rritje të të ardhurave, qytetarët përballen me një realitet gjithnjë e më të kushtueshëm.

    Pa ndërhyrje të mirëstrukturuara dhe politika të qarta për strehimin, kjo tendencë pritet të vazhdojë, duke e bërë edhe më të vështirë për shumë shqiptarë të kenë një çati të përballueshme mbi kokë.

    Në fund të ditës, pyetja nuk është më nëse qiratë do të rriten, por sa gjatë mund ta përballojnë qytetarët këtë ritëm.

  • Eksodi i shekullit: Si Rama po e shndërron Shqipërinë në një shtet pa Qytetarë

    Eksodi i shekullit: Si Rama po e shndërron Shqipërinë në një shtet pa Qytetarë

    Në historinë e shteteve post-komuniste, pak fenomenë janë kaq dëshpërues sa emigracioni masiv i popullsisë. Nuk është vetëm një krizë ekonomike; është një krizë ekzistenciale. Është momenti kur qytetari vendos se shteti i tij ka dështuar kaq thellë, sa që largimi — me çdo çmim, në çdo destinacion — bëhet opsioni i vetëm racional.

    Kur Propaganda Bëhet Cinizëm

    Shqipëria e sotme është shembulli i përsosur i këtij fenomeni. Më shumë se 1 milionë shqiptarë — pothuajse një e treta e popullsisë aktive — kanë braktisur vendin në vitet e fundit. Nuk janë të rinj që kërkojnë aventura; janë nëna, baballarë, mjekë, inxhinierë, mësues, punëtorë fabrikash, që kanë marrë çantat dhe fëmijët dhe kanë ikur drejt një jete më të mirë, shpesh duke punuar punë që në Shqipëri i konsideronin poshtëruese.

    Dhe tani, pas këtij eksodi historik, kryeministri Edi Rama — arkitekti i politikave që e shtynë këtë valë ikjeje — ka “kujtuar” të flasë për diasporën. Jo për të kërkuar falje. Jo për të prezantuar një plan rimëkëmbjeje. Por për të festuar “ndryshimin e qartë në raportin e Shqipërisë me diasporën”.

    Kjo nuk është thjesht hipokrizi. Është cinizëm i pastër.

    Dështimi dhe maskimi: Samiti i “punonjësve me urdhër”

    Samiti i IV-t i Diasporës, organizuar me pompozitet në Tiranë, ishte — sipas shumë raporteve — një dështim që u përpoq të maskohej me dekorata. Sallat nuk u mbushën me qytetarë të zakonshëm që jetojnë jashtë vendit apo me ata që ndjejnë mall për atdheun. U mbushën me punonjës administrate të dërguar atje me urdhër, me faturat e paguara, me prani të garantuar.

    Ky është modeli i “participimit” në regjimin aktual: nuk pyetet nëse dikush dëshiron të marrë pjesë, por i urdhërohet të marrë pjesë. Dhe pastaj, fotot e salleve të mbushura shërbejnë si “dëshmi” e suksesit.

    Por realiteti është tjetër. Shqiptarët e vërtetë të diasporës — ata që lanë shtëpitë, shitën gjithçka, hipën në gomone ose në aeroplane me një valixhe të vetme — nuk ndjejnë më lidhje me këtë shtet. Ata e kanë kuptuar se Shqipëria socialiste nuk është më vendi ku mund të ndërtojnë të ardhmen. Dhe kjo është ajo që Rama refuzon të pranojë.

    “Transformimi” që Shtyu 1 Milionë njerëz të Ikin

    Në podkastin e tij të përjavshëm, Rama përsërit ato që thotë prej vitesh: “Diaspora mori pjesë në numër jo të vogël në zgjedhje dhe konfirmoi mbështetje masive, për shkak të ndryshimeve dhe transformimit të Shqipërisë”.

    Le të analizojmë këtë deklaratë. Çfarë “transformimi” ka bërë që 1 milionë shqiptarë të vendosin të ikin? Çfarë “ndryshimi” i shtyn qytetarët të shesin apartamentet e prindërve për të blerë një banesë në Itali, Gjermani, Angli, Kanada?

    E vërteta është se “transformimi” i Ramës ka qenë krijimi i një sistemi ku:

    • Rinia nuk gjen punë me pagë që të mbijetojë
    • Profesionistët nuk gjejnë kushte për të ushtruar profesionin
    • Sipërmarrësit përballen me taksacion të padurueshëm dhe korrupsion institucional
    • Sistemi arsimor prodhon diploma pa vlerë në tregun e punës
    • Sistemi shëndetësor i detyron të paguajnë “nën dorë” për shërbime bazike

    Ky nuk është “transformim pozitiv”. Është shpopullim i organizuar. Dhe tani, duke parë se kush ka mbetur — kryesisht të moshuar, të papunë, ose të lidhur me administratën shtetërore — Rama e shet ikjen masive si “forcë zhvillimi”.

    Forca e shtuar, apo dëshmia e dështimit?

    “Diaspora shqiptare është forca e shtuar e zhvillimit të vendit”, thotë Rama. Kjo frazë zëvendëson realitetin me retorikë. Po, emigrantët dërgojnë remitenca — rreth 1.5 miliardë euro në vit. Kjo është e vërtetë. Por çfarë nënkupton kjo?

    Nënkupton se ekonomia shqiptare nuk prodhon vlerë — ajo jeton nga paratë që dërgojnë ata që ikin. Nënkupton se shteti nuk është në gjendje të krijojë vende pune (përveç militantëve të Partisë Socialiste në pushtet, të atyre që rëndom në popullatë njihen si të famshmit patronazhistë)— ekonomia shqiptare mbijeton sepse qytetarët e këtij vendi punojnë në vende të tjera. Nënkupton se “zhvillimi” është një iluzion i financuar nga vetë qytetarët e larguar.

    Një shtet i shëndetshëm nuk e shet emigracionin masiv si “forcë zhvillimi”. E shet si emergjencë që duhet parandaluar. Një drejtues i madh i një shteti të shëndetshëm pyet: Pse po ikin njerëzit? Çfarë mund të bëjmë që të kthehen? Si mund t’i mbajmë këtu të rinjtë tanë?

    Rama nuk bën asgjë nga këto. Sepse përgjigjet do të ishin të pakëndshme: njerëzit ikin sepse politikat e tij kanë krijuar një vend ku nuk mund të jetosh me dinjitet. Ku duhet t’i lëpihesh jo vetëm shefave të shtetit por në rradhë të parë drejtuesve socialistë. Dhe dinjiteti është më i rëndësishëm se çdo remitencë.

    Bilanci që mungon: a ka vetëdije për shpopullimin?

    Në asnjë moment të samitit, në asnjë deklaratë publike, Rama nuk ka shprehur keqardhje për kushtet që i kanë detyruar shqiptarët të braktisin vendin. Nuk ka thënë: “Më vjen keq që nuk arrita të krijoj një Shqipëri ku fëmijët tuaj mund të rriten dhe punojnë”. Nuk ka pranuar: “Kam dështuar të ndërtoj një ekonomi që të mbajë profesionistët tanë”.

    Në vend të kësaj, ai feston “pjesëmarrjen në zgjedhje” — një pjesëmarrje që vjen nga njerëzit të cilët kanë humbur besimin se mund të ndryshojnë diçka duke qëndruar këtu. Ata votojnë nga larg sepse kanë hequr dorë nga e ardhmja në Shqipëri — jo sepse janë të kënaqur me “transformimin”.

    Kjo është strategjia e re: të shndërrosh dështimin në sukses, ikjen në “forcë”, shpopullimin në “zhvillim”. Është propaganda në nivelin më cinik — ajo që shet varfërinë si virtyt, emigracionin si patriotizëm, braktisjen si kontribut.

    Pyetja që s’do të bëhet kurrë

    Samiti i Diasporës mbaroi. Fotot u publikuan. Podkasti u transmetua. Dhe 1 milionë shqiptarët vazhdojnë të jetojnë jashtë vendit, shumë prej tyre pa plan për t’u kthyer.

    Pyetja që s’do të bëhet kurrë në këtë narrativë është: Çfarë Shqipërie do të ketë kur të gjithë të rinjtë të kenë ikur? Çfarë të ardhmeje ka një vend që eksporton njerëz si burim kryesor “zhvillimi”?

    Rama e ka bërë zgjedhjen e tij: të flasë për diasporën si “forcë”, duke harruar se është ai vetë që e krijoi këtë diasporë me politikat e tij. Është një zgjedhje që i shpëton fytyrën, por jo vendin.

    Sepse në fund të ditës, një shtet që mburret me faktin se qytetarët e tij ikin, është një shtet që ka humbur betejën për të ardhmen. Dhe asnjë samit, asnjë podkast, asnjë frazë e bukur për “transformim” nuk mund ta ndryshojë këtë realitet.

  • Nga Enver BYTYÇI – Pa territor dhe popullsi nuk ka, e nuk mund të ketë simbole kombëtare!

    Një vëzhgim i përciptë i zhvillimeve brendashqiptare na bën me dije se në rrugëtimin tonë më shumë i japim prioritet simboleve si gjuha, flamuri, stema e Republikës, portreti i Skënderbeut e shumë të tjera si këto, sesa territorit, sovranitetit, shtetit, kualitetit dhe qeverisjes si energjizim dhe mobilizim për të zhvilluar dhe mbrojtur interesat kombëtare. Nëse nisim dhe numërojmë arsyet dhe shkaqet e kësaj qasjeje, ato mund të bëhen të panumërueshme. Por një e dimë tashmë: – Sa më të korruptuar politikanët, aq më shumë nxisin turmat për të brohorit për simbolet dhe për ta harruar sovranitetin e vendit, të kombit dhe të shteteve tona. Kjo sindromë është më e zhvilluar te e majta shqiptare, por nuk është imune as e djathta. Ndoshta se e majta ka sunduar në periudhën më të gjatë të qeverisjes në shtetin shqiptar. Ndoshta se ajo ka më shumë mundësi dhe hapësirë ideologjike për të përdorur mashtrimin si metodë efektive për marrjen dhe mbajtjen e pushtetit. Ndoshta se shqiptarët e përdorin ideologjinë si maskë për të mos zbuluar në publik ndjesi të tjera ndasish! Ka shumë hamendje.

    Por është fakt i njohur tashmë se sa më shumë politika bën pazare me territorin e vendit, aq më shumë nxit dhe proklamon “përpjekjet” e saj për të mbrojtur simbolet kombëtare e shtetërore. Pazaret vijnë si nevojë për të grabitur pasuritë e për t’u pasuruar përmes korrupsionit dhe bashkëpunimit me krimin e organizuar e atë mafioz. Sovraniteti, integriteti, shteti sakrifikohen për interesat e politikanëve dhe politikës dhe ky sakrifikim maskohet me retorikën e “luftës” për të mbrojtur simbolet. E në fakt nuk ka e nuk mund të ketë simbole pa territor dhe popullsinë shqiptare që jeton në këtë territor.

    Por jo vetëm kaq. Kur Ibrahim Rugova ndërtoi skemën e tij politike për ta ruajtur elementin shqiptar në Kosovë dhe përdori për këtë si mjet rezistencën paqësore aktive, kritikët e tij kryesisht nga pozitat e enverizmit ose të së majtës shqiptare bërtisnin për Shqipërinë nanë, flamurin kuq e zi, gjuhën shqipe si gjuhë e zgjedhur dhe këndonin këngë të tipit me denbabaden, gjithnjë për të theksuar simbolikën e të qenit popull i parë në Ballkan. E në fakt, nëse Rugova do të kishte ndjekur rrugën e simbolikave në fund të qeverisjes së tij pa ushtri e polici nuk do të kishte më shqiptarë në vendin e tij. Territori pa shqiptarë është territor i humbur. Kjo ishte logjika e Ibrahim Rugovës. Ky arsyetim na vjen edhe si mësim historik. Nishi dhe rrethinat e tij, Çamëria dhe madje edhe Shkupi nuk po shërbejnë si mësim për ne. E kur nuk mësojmë nga ato që vetë ne kemi pësuar, atëherë pasojat janë të pallogaritshme.

    Ndërsa sot Shqipëria po boshatiset me shpejtësi të çuditshme. Si në asnjë kohë lufte dhe konfliktesh! Prej politikave qeverisëse korruptive të Rilindjes. Por ky nuk përbën asnjë problem për politikanët në pushtet. Problem për ta janë simbolikat. Pse simbolikat? Sepse duke ushqyer sentimentin kombëtar me simbolika harrohet marrëdhënia e politikës me territorin dhe me banorët që jetojnë në atë territor. Shpopullimi nuk ishte në radarin e fjalimeve të ministrave dhe kryeministrit të Shqipërisë në Samitin e Diasporës. As të miqve të tij të ftuar nga trevat shqiptare. Përkundrazi, devijimi i diskutimit për shpopullimin u mbulua me thirrjet “Ta mbrojmë gjuhën shqipe”! Po pse të mos e mbrojmë kombin më parë nga dhuna e terrori korrupsionist i qeveritarëve dhe politikanëve e më pas të merremi me gjuhën, flamurin dhe simbole të tjera tonat?

    Po shkoj më tej! Nëse unë apo dikush tjetër do të thonim se më parë se gjuha duhet mbrojtur territori, moderatorët e televizioneve ka rrezik të na nxjerrin për leckash jashtë studios. Është tabu të thuash se gjuha dhe simbolet e tjera janë derivat e dy elementëve përbërës të një shteti-komb, popullsisë dhe territorit. Por kur psh Baton Haxhiu kap shkopin tregues dhe në studio televizive rivizaton kufijtë e Kosovës, kjo konsiderohet e “drejtë e fjalës së lirë”! Ose kur Dardan Molliqaj të thotë në sy në studio se “Unë jam për ndryshimin e kufijve, sepse ndryshe nuk rregullohen marrëdhëniet me Serbinë”, edhe ky Dardani e ka të drejtën të flasë në linjën e pazareve të politikës me territoret tona. Por nuk mundesh ta kritikosh Skënderbeun, as Nënë Terezën, as Ismail Qemalin, as të flasësh për gjuhën dhe flamurin si elementë sekondarë në raport me primaren, pra me territorin dhe popullsinë.

    E dini pse ndodh kjo? Sepse klasa politike e korruptuar nuk bën pazare me armiqtë e Shqipërisë me gjuhën, flamurin, Skënderbeun, Ismail Qemalin, Nënë Terezën, Ibrahim Rugovën apo Ahmet Zogun. Askush nuk i pranon këto simbole në këmbim të mbështetjes për të ardhur ose për të qëndruar në pushtet. Të vetmet asete për ta garantuar këtë mbështetje janë shpopullimi, dmth asgjësimi i elementit shqiptar në territorin e vet, si dhe falja në copa të mëdha e të vogla të këtije territori. Në këmbim të pushtetit u fal Çakorri. Në këmbim të ruajtjes së pushtetit dhe privilegjeve të korrupsionit u bënë përpjekje të mëdha, shumë të mëdha, për ta ndarë Kosovën. Në këmbim të mbështetjes për pushtet dhe ruajtjen e privilegjeve e të pasurisë u luajt loja e Detit me Greqinë. Aq sa menjëherë pas deklaratës së ministrit të Jashtëm, Hoxha, pala greke filloi kërkimet për naftë në territorin shqiptar të Detit Jon.

    Megjithatë veshët e shqiptarëve ushtojnë nga këngët patriotike. Stadiumet tunden nga tifozëria e simboleve. Sallat me shqiptarë të diasporës dhe të samiteve me politikanë të Evropës zbukurohen me simbole historike e etnografike të Shqipërisë. Hidhen valle të të gjitha trevave. Sepse me këto fshihen pazaret për shpopullim dhe territore. Fjalimet në këto samite ndërtohen sipas shijes së të ftuarve. Deri në atë masë sa të thuhet se “Veriu i Kosovës është tokë e askujt”! Siç ndodhi në fund të qershorit 2023, kur në katër komunat e veriut po celebroheshin katër kryetarët e zgjedhur.

    Askush në Samitin e Diasporës nuk foli dhe nuk kundërshtoi faktin se Aleksandër Vuçiq çdo ditë e çdo orë flet për Kosovën nën sovranitetin e Serbisë. Por nëse një shqiptar në Shqipëri dhunon flamurin serb, ai arrestohet menjëherë, sikur të ishte armik i kombit shqiptar! Nuk dënohen politikanët që falin territore. Nuk dënohen ata që bëjnë marrëveshje ekstraterritoriale me shtetet e tjera, madje në mënyrë anti-kushtetuese. Është zhvleftësuar në praktikë neni kushtetues, sipas të cilit “Territori i vendit është i paprekshëm dhe i pandarë”! Por ama për simbolet ne jemi gati t’i vëmë flakën rajonit. Punë e madhe territori, punë e madhe nëse ikin shqiptarët! Kemi mjaft filipinas, bangladeshas, afrikanë dhe aziatikë të tjerë.

  • PO E SHANTAZHOJNË? Si “Mamica” u kthye në armike të “Gysit” — Çfarë fshihet pas shpërthimit të Elisës

    PO E SHANTAZHOJNË? Si “Mamica” u kthye në armike të “Gysit” — Çfarë fshihet pas shpërthimit të Elisës

    Në korridoret e pushtetit shqiptar, aty ku tashmë heshtja blihet me poste dhe kritika shitet për tradhti, mesa duket ka vendosur të flasë një zë i njohur. E kemi fjalën për Elisa Spiropalin — “Mamica” e socialistëve, ish-kryetarja e Kuvendit, ish-ministrja e Jashtme, dhe deri dje një nga figurat më besnike të Edi Ramës — e cila ka shpërthyer.

    “Të fala” nga “shef Gys Agasi”

    Dhe shpërthimi i saj nuk ngjan thjesht me një grumbullim të pakënaqësive personale. Ai duket si një radiografi e dhimbshme e një sistemi që ka ndërruar maskë: nga parti politike në “strukturë fosile”, nga shtet ligjor në “makineri të pashpirt”, nga demokraci në “drejtori besnikërie”.

    Çfarë e shtyu një grua që ka qenë në zemër të çdo vendimi të rëndësishëm të kësaj qeverie, që ka mbrojtur çdo skandal, çdo aferë, çdo PPP, të dalë sot dhe të flasë për “institucione që punojnë jo sipas ligjit, por sipas vullnetit të pak njerëzve”? Çfarë e shtyu atë të denoncojë publikisht “hanxharët” e shtetit që përdoren për të frikësuar biznese dhe familjarë? Përgjigjja është e thjeshtë, por e rëndë: e shantazhuan?! Pikërisht në këtë moment ajo zgjodhi të kundërsulmojë në vend të heshtjes.

    Nga mikja e madhe në “Armike”? Rruga e “Mamicës” drejt përjashtimit

    E vërteta është se Elisa Spiropali nuk ka qenë kurrë opozitare. Ajo ka qenë zëri i qeverisë, fytyra diplomatike e saj, mbrojtësja e pakompromis e çdo veprimi të Edi Ramës. Por ajo që ndodhi muajt e fundit është një shumicë përplasjesh që po e shtyn drejt margjinalizimit. Frika e saj më e madhe? Jo humbja e postit — por ngjitja e Belinda Ballukut.

    Në Partinë Socialiste po qarkullon një hipotezë që po tremb shumë prej socialistëve “doc”: Edi Rama po përgatit terrenin për ta ngjitur Ballukun në postin e sekretares së përgjithshme, në numrin 2 të partisë. Por përpara se kjo të bëhet realitet, duhet bërë të heshtë çdo zë kritik. Dhe Spiropali — me mërinë e hapur të dokohshme ndaj Ballukut dhe refuzimin për ta mbrojtur — duket pengesa kryesore.

    Këtu hyn në lojë “metoda Gys Agasi”. Në vend të dialogut politik, zgjidhet shantazhi institucional. Një grup tatimorësh, të emëruar dhe të kontrolluar nga Balluku, marrin urdhër të ushtrojnë “kontrolle të rrepta” në bizneset e bashkëshortit të Spiropalit dhe familjarëve të saj. “Në krye të nismës ishte një koleg i emëruar nga Belinda Balluku” rrëfen një burim anonim nga Drejtoria e Tatimeve për medien shqiptare. “Ne nuk na u tha se ku do shkonim, vetëm kur mbërritëm tek biznesi, e morëm vesh se kjo kishte lidhje me Elisën.”

    E pra ky nuk është thjesht abuzim pushteti. Është kriminalizim i shtetit. Është kthimi i institucioneve publike në “instrumente presioni” — pikërisht ajo që denoncon Spiropali në statusin e saj.

    Makineria e frikës: Tatimorët si hanxharë, mediet si mercenarë

    Por shantazhi nuk funksionon nëse nuk bëhet publik. Ai duhet komunikuar, duhet paralajmëruar, duhet bërë i ditur në mënyrë që objektivi ta kuptojë se çfarë e pret nëse nuk bindet. Dhe këtu hyn në skenë makineria mediatike e qeverisë.

    Pak ditë para se tatimorët të troqnin në zyrat e familjarëve të Spiropalit, media të kontrolluara nga qeveria — ato që zakonisht paguhen për të sharë Berishën dhe opozitën — iu vërsulën papritur ish-ministres. Sulmi i koordinuar ishte shenja paralajmëruese: “Hesht, ose do të pësojësh.”

    Spiropali e kupton këtë lojë. Në statusin e saj ajo shkruan me një qartësi që lë vend për interpretime: “Kur struktura shtetërore të emëruara, të promovuara dhe të kontrolluara nga e njëjta dorë, tashmë jo formale, të paraprira nga portale të paguara me para të errëta, fillojnë të sulmojnë në mënyrë brutale deri edhe familjarë, në punë të tyre, atëherë kuptohet qartë se kufijtë janë tejkaluar.”

    “E njëjta dorë, tashmë jo formale” — ky është përkufizimi më i saktë i asaj që quhet “shtet i kapur”. Është momenti kur ministrat nuk udhëheqin më, por “drejtojnë” nëpërmjet emërimeve okulte. Është kthimi i politikës në “administrim besnikërie”, siç e quan edhe vetë Spiropali.

    Përfundimisht është fillimi i fundit të një partie që zëvendëson debatin me urdhërin, kritikën me reprezaljen, anëtarësinë me fosila.

    Zgjedhja e “Mamicës”: Heshtje e lehtë apo Luftë e vështirë

    Përballë këtij shantazhi, Spiropali kishte dy rrugë. E para: heshtja. Të pranonte se kishte humbur, të tërhiqej në hije, të linte Ballukun të ngjitej pa zhurmë në hierarkinë e partisë. E dyta: të fliste. Të ekspozonte makinerinë, të denonconte metodat, të rrezikonte gjithçka për të mbajtur frymën e fundit të dinjitetit politik.

    Ajo zgjodhi të dytën. “Nuk kam frikë nga sulmet… Jo se jam e paprekshme, por sepse nëse do të kisha frikë, do ta kisha zgjedhur heshtjen shumë më herët. Heshtja është gjithmonë opsioni më i lehtë në këto situata.”

    Kjo deklaratë është më shumë se personalitet. Është një thirrje për të tjerët. Është një përpjekje për të krijuar një front rezistence brenda një partie që po shndërrohet në “strukturë abuzive personale”. Spiropali e di se nuk është e vetme — ajo përmend “pjesën e ndershme të administratës që detyrohet të zbatojë urdhra të paligjshëm”. Ajo flet për ata që, ashtu si tatimorët e lartpërmendur, “ndjehen shumë keq” por “urdhri është urdhër”.

    Arritur në këtë pikë, lind pyetja e madhe: Edhe sa të tjerë ka si ata? Sa funksionarë, sa drejtorë, sa zyrtarë ndjejnë të njëjtën neveri për “drejtoriokracinë” që po instalojë Balluku me bekimin (të paktën implicit) të Ramës? Dhe më e rëndësishmja: A do të gjejnë guximin të flasin, apo do të presin të shkarkohen një nga një, siç po ndodh me “Mamicën”?

    Çfarë na pret tashmë?

    Shpërthimi i Spiropalit nuk është thjesht një çështje e brendshme e PS-së. Është një dritare që hapet mbi mënyrën e funksionimit të shtetit shqiptar në vitin 2026. Është dëshmi se institucionet nuk punojnë për qytetarët, por për “interesa dhe presione eprorësh të dhunshëm dhe fuqiplotë”. Është konfirmim se media publike dhe ajo e kontrolluar është kthyer në “mercenarë” që sulmojnë në komandë. Është pranimi se “drejtoriokracia” ka zëvendësuar demokracinë.

    Por është edhe një paralajmërim. Nëse një figurë si Spiropali — me gjithë kontributin e saj, me gjithë besnikërinë e deridjeshme — mund të shndërrohet në objektiv të reprezaljes vetëm sepse nuk pranon të heshtë përballë ngritjes së Ballukut, çfarë i pret të tjerët? Çfarë e pret opozitën? Çfarë i pret gazetarët e pavarur, aktivistët, biznesmenët që nuk pranojnë të paguajnë “taksën e heshtjes”?

    Spiropali e thotë qartë: “Çdo biznes, çdo media, çdo individ e kupton se nuk është më përballë një shteti, por përballë një makinerie të pashpirt që mund të përdoret kundër tij.” Kjo është definicioni i shtetit policor. Dhe kjo është ajo që po ndërtohet, jo me ligj, por me “vullnetin e pak njerëzve”.

    Luftë për PS-në, apo luftë për pushtet

    Elisa Spiropali paskërka zgjedhur të luftojë. Dhe kjo luftë e saj, sado personale të duket, ka dimensione shumë më të mëdha. Është beteja për shpirtin e Partisë Socialiste — a do të mbetet një parti politike me debate, kritika, konkurrencë ideje, apo do të shndërrohet në një “strukturë fosile” ku “gjithçka filtrohet përmes emërimeve okulte”? Dhe nëse PS-ja humbet këtë betejë, çfarë shpresë ka Shqipëria për një opozitë të vërtetë, për një shtet ligjor, për një demokraci funksionale?

    “Mamica” foli! Tani mbetet të shihet nëse të tjerët do të kenë guximin t’i bashkohen, apo do të presin radhën e tyre për t’u shndërruar në “fosila” në muzeumin e një partie që vdiq në heshtje.