Në historinë e shteteve post-komuniste, pak fenomenë janë kaq dëshpërues sa emigracioni masiv i popullsisë. Nuk është vetëm një krizë ekonomike; është një krizë ekzistenciale.
Është momenti kur qytetari vendos se shteti i tij ka dështuar kaq thellë, sa që largimi — me çdo çmim, në çdo destinacion — bëhet opsioni i vetëm racional.
Kur Propaganda Bëhet Cinizëm
Shqipëria e sotme është shembulli i përsosur i këtij fenomeni. Më shumë se 1 milionë shqiptarë — pothuajse një e treta e popullsisë aktive — kanë braktisur vendin në vitet e fundit. Nuk janë të rinj që kërkojnë aventura; janë nëna, baballarë, mjekë, inxhinierë, mësues, punëtorë fabrikash, që kanë marrë çantat dhe fëmijët dhe kanë ikur drejt një jete më të mirë, shpesh duke punuar punë që në Shqipëri i konsideronin poshtëruese.
Dhe tani, pas këtij eksodi historik, kryeministri Edi Rama — arkitekti i politikave që e shtynë këtë valë ikjeje — ka “kujtuar” të flasë për diasporën. Jo për të kërkuar falje. Jo për të prezantuar një plan rimëkëmbjeje. Por për të festuar “ndryshimin e qartë në raportin e Shqipërisë me diasporën”.
Kjo nuk është thjesht hipokrizi. Është cinizëm i pastër.
Dështimi dhe maskimi: Samiti i “punonjësve me urdhër”
Samiti i IV-t i Diasporës, organizuar me pompozitet në Tiranë, ishte — sipas shumë raporteve — një dështim që u përpoq të maskohej me dekorata. Sallat nuk u mbushën me qytetarë të zakonshëm që jetojnë jashtë vendit apo me ata që ndjejnë mall për atdheun. U mbushën me punonjës administrate të dërguar atje me urdhër, me faturat e paguara, me prani të garantuar.
Ky është modeli i “participimit” në regjimin aktual: nuk pyetet nëse dikush dëshiron të marrë pjesë, por i urdhërohet të marrë pjesë. Dhe pastaj, fotot e salleve të mbushura shërbejnë si “dëshmi” e suksesit.
Por realiteti është tjetër. Shqiptarët e vërtetë të diasporës — ata që lanë shtëpitë, shitën gjithçka, hipën në gomone ose në aeroplane me një valixhe të vetme — nuk ndjejnë më lidhje me këtë shtet. Ata e kanë kuptuar se Shqipëria socialiste nuk është më vendi ku mund të ndërtojnë të ardhmen. Dhe kjo është ajo që Rama refuzon të pranojë.
“Transformimi” që Shtyu 1 Milionë njerëz të Ikin
Në podkastin e tij të përjavshëm, Rama përsërit ato që thotë prej vitesh: “Diaspora mori pjesë në numër jo të vogël në zgjedhje dhe konfirmoi mbështetje masive, për shkak të ndryshimeve dhe transformimit të Shqipërisë”.
Le të analizojmë këtë deklaratë. Çfarë “transformimi” ka bërë që 1 milionë shqiptarë të vendosin të ikin? Çfarë “ndryshimi” i shtyn qytetarët të shesin apartamentet e prindërve për të blerë një banesë në Itali, Gjermani, Angli, Kanada?
E vërteta është se “transformimi” i Ramës ka qenë krijimi i një sistemi ku:
- Rinia nuk gjen punë me pagë që të mbijetojë
- Profesionistët nuk gjejnë kushte për të ushtruar profesionin
- Sipërmarrësit përballen me taksacion të padurueshëm dhe korrupsion institucional
- Sistemi arsimor prodhon diploma pa vlerë në tregun e punës
- Sistemi shëndetësor i detyron të paguajnë “nën dorë” për shërbime bazike
Ky nuk është “transformim pozitiv”. Është shpopullim i organizuar. Dhe tani, duke parë se kush ka mbetur — kryesisht të moshuar, të papunë, ose të lidhur me administratën shtetërore — Rama e shet ikjen masive si “forcë zhvillimi”.
Forca e shtuar, apo dëshmia e dështimit?
“Diaspora shqiptare është forca e shtuar e zhvillimit të vendit”, thotë Rama. Kjo frazë zëvendëson realitetin me retorikë. Po, emigrantët dërgojnë remitenca — rreth 1.5 miliardë euro në vit. Kjo është e vërtetë. Por çfarë nënkupton kjo?
Nënkupton se ekonomia shqiptare nuk prodhon vlerë — ajo jeton nga paratë që dërgojnë ata që ikin. Nënkupton se shteti nuk është në gjendje të krijojë vende pune (përveç militantëve të Partisë Socialiste në pushtet, të atyre që rëndom në popullatë njihen si të famshmit patronazhistë)— ekonomia shqiptare mbijeton sepse qytetarët e këtij vendi punojnë në vende të tjera. Nënkupton se “zhvillimi” është një iluzion i financuar nga vetë qytetarët e larguar.
Një shtet i shëndetshëm nuk e shet emigracionin masiv si “forcë zhvillimi”. E shet si emergjencë që duhet parandaluar. Një drejtues i madh i një shteti të shëndetshëm pyet: Pse po ikin njerëzit? Çfarë mund të bëjmë që të kthehen? Si mund t’i mbajmë këtu të rinjtë tanë?
Rama nuk bën asgjë nga këto. Sepse përgjigjet do të ishin të pakëndshme: njerëzit ikin sepse politikat e tij kanë krijuar një vend ku nuk mund të jetosh me dinjitet. Ku duhet t’i lëpihesh jo vetëm shefave të shtetit por në rradhë të parë drejtuesve socialistë. Dhe dinjiteti është më i rëndësishëm se çdo remitencë.
Bilanci që mungon: a ka vetëdije për shpopullimin?
Në asnjë moment të samitit, në asnjë deklaratë publike, Rama nuk ka shprehur keqardhje për kushtet që i kanë detyruar shqiptarët të braktisin vendin. Nuk ka thënë: “Më vjen keq që nuk arrita të krijoj një Shqipëri ku fëmijët tuaj mund të rriten dhe punojnë”. Nuk ka pranuar: “Kam dështuar të ndërtoj një ekonomi që të mbajë profesionistët tanë”.
Në vend të kësaj, ai feston “pjesëmarrjen në zgjedhje” — një pjesëmarrje që vjen nga njerëzit të cilët kanë humbur besimin se mund të ndryshojnë diçka duke qëndruar këtu. Ata votojnë nga larg sepse kanë hequr dorë nga e ardhmja në Shqipëri — jo sepse janë të kënaqur me “transformimin”.
Kjo është strategjia e re: të shndërrosh dështimin në sukses, ikjen në “forcë”, shpopullimin në “zhvillim”. Është propaganda në nivelin më cinik — ajo që shet varfërinë si virtyt, emigracionin si patriotizëm, braktisjen si kontribut.
Pyetja që s’do të bëhet kurrë
Samiti i Diasporës mbaroi. Fotot u publikuan. Podkasti u transmetua. Dhe 1 milionë shqiptarët vazhdojnë të jetojnë jashtë vendit, shumë prej tyre pa plan për t’u kthyer.
Pyetja që s’do të bëhet kurrë në këtë narrativë është: Çfarë Shqipërie do të ketë kur të gjithë të rinjtë të kenë ikur? Çfarë të ardhmeje ka një vend që eksporton njerëz si burim kryesor “zhvillimi”?
Rama e ka bërë zgjedhjen e tij: të flasë për diasporën si “forcë”, duke harruar se është ai vetë që e krijoi këtë diasporë me politikat e tij. Është një zgjedhje që i shpëton fytyrën, por jo vendin.
Sepse në fund të ditës, një shtet që mburret me faktin se qytetarët e tij ikin, është një shtet që ka humbur betejën për të ardhmen. Dhe asnjë samit, asnjë podkast, asnjë frazë e bukur për “transformim” nuk mund ta ndryshojë këtë realitet.
