Nga shtëpia prej druri ku hynte shiu, në majat e futbollit botëror: rrëfimi i 1281 golave, tre Botërorëve dhe një legjende që as vdekja nuk mund ta errësojë
Nëse futbollit do t’i duhej një ambasador në tokë, një mishërim i përkryer i magjisë që e bën këtë sport më të madhin spektakël njerëzor, ai duhet të kishte lindur më 23 tetor 1940 në Três Corações, një qytezë në shtetin brazilian të Minas Gerais. Dhe në fakt, lindi ai, Edson Arantes do Nascimento. I njohur për gjithë botën thjesht si Pelé — nuk ishte thjesht një futbollist. Ishte fenomen, është legjendë, mbetet mit.
Kur Perëndia zgjodhi të luante Futboll
Jorge Valdano, ish-yll argjentinas dhe filozof i futbollit, e përshkruan më mirë se kushdo: “Trupi i lëvizte me një ritëm atavik dhe të errët, që përshtatej në harmoni me lëvizjen kapriçoze të sferës. Cilësitë e tij muskulore i mundësonin të kryente çdo mrekulli; nuk do ta dimë kurrë, për shembull, nëse Pelé ngjitej nga toka apo zbriste nga qielli për të goditur topin me ballë, me portierin viktimë dhe rrjetën destinacion përfundimtar”.
Ky është rrëfimi i një djaloshi që filloi duke luajtur me top prej leckash në rrugicat e Bauru-t dhe që vdiri më 29 dhjetor 2022 si simboli më i njohur i Brazilit — më i famshëm se Cristo Redentor, më dashuruar se samba. Është historia e atij që FIFA, KOK dhe IFFHS e shpallën “Futbollistin e Shekullit”, të vetmin që fitoi tre Kupa Bote, autorin e 1281 golave, dhe mbretit që refuzoi ofertat milionëshe nga Juventus dhe Inter për të mbetur besnik një klubi provincial.
Por mbi të gjitha, është historia e një njeriu që e mbajti premtimin e dhënë të atit të tij në vitin 1950, kur e pa të përvëluar pas humbjes tragjike në Maracanã.
Fëmijëria: Topi prej lecke, si thesari më i madh
Shtëpia e familjes Do Nascimento ishte prej druri. Kur binte shi, nga çatia hynte uji lumë. Ky ishte realiteti i Edson — ose “Dico-s” si e thërrisnin me dashuri prindërit — kur familja u transferua në Bauru më 1946. Babai Dondinho, ish-sulmues profesionist i detyruar të braktiste karrierën për shkak të një dëmtimi në gju, tani punonte në spital. Nëna Celeste mbante shtëpinë. Kishte dy vëllezër më të vegjël: Jair (“Zoca”) dhe Maria Lúcia (“Malu”).
Dico ishte fëmijë i paqtë, krijues, që nuk kishte shumë dëshirë për shkollën. Pasioni i tij i madh dhe i vetëm ishte futbolli. Për të fituar disa cruzeiro, pastronte këpucë në rrugë ose punonte si ndihmës në një lokal çaji. Por këto para nuk mjaftonin për një top të vërtetë. Kështu që bënte një të tillë me lecka dhe letër gazete, të mbështjella brenda një çorapeje burrash.
Filloi të luante në rrugë, si të gjithë fëmijët brazilianë, dhe formoi ekipin e tij: “Skuadra e atyre pa këpucë” — sepse në fushë luanin zbathur. Nëna Celeste nuk dëshironte që djali të bëhej futbollist si babai, por as ajo dhe as Dondinho mund të mos vërenin se kur fëmija i tyre luante, mblidhte pas tij turma të vërteta admiruesish që donin ta shihnin në veprim.
Misteri i emrit “Pelé” ka një shpjegim të thjeshtë por të paharrueshëm. “Kur isha tre vjeç”, do të shkruante ai në autobiografi, “babai më çonte në stërvitjet e Vasco de São Lourenço. Isha i magjepsur nga portieri ynë, Bilé. Çdo herë që bënte një pritje, bërtisja: ‘Bravo Bilé! Bravo Bilé!’ Shpesh e prishja emrin duke thënë ‘Pilé’ ose ‘Pelé!’ Kështu që një ditë djemtë më të mëdhenj filluan të më thërrisnin Pelé”.
Fillimisht nuk i pëlqeu. Por ai nofkë do të bëhej marka e tij tregtare, emri që do të rëndonte më shumë se çdo titull.
Zbulimi i talentit: Waldemar de Brito dhe truga për te Santos
Në moshën 13-vjeçare, Dondinho e çoi djalin në akademinë e klubit lokal Bauru. Atje e priste një surprizë: Waldemar de Brito, yll i Brazilit të vitit 1934, i famshëm për faktin që ishte i pari që gaboi një penallti në një Botëror. De Brito do të bëhej trajneri dhe mentori i cilu do ta formësonte atë si atlet dhe si njeri.
Në udhëtimin e parë në São Paulo për të luajtur kundër Flamengos, Pelé u vonua duke blerë arra dhe e gjeti stadiumin mbyllur. Qau derisa e gjetën dhe luajti normalisht. Bauru fitoi 12-1 dhe Pelé, ende një djalosh, shënoi 7 gola. “Ishte hera e parë që u ndjeva i vetëdijshëm për aftësitë e mia”, do të thoshte më vonë. “Ndjenja se do të bëhesha ai që ju do ta quani Pelé”.
Klube të ndryshme filluan t’i afroheshin. Bangu i Rio de Janeiro i ofroi kontratë, por nëna Celeste tha jo — nuk dëshironte që djali i saj të largohej 700 kilometra nga shtëpia. Pastaj erdhi oferta e madhe: Santos, klubi i famshëm brazilian, i ofroi një provë. De Brito shkoi në shtëpinë e djaloshit për ta bindur të ëmën. Dhe ajo pranoi me një kusht: djalit duhej t’i sigurohej një vend në konvikt.
Pele, natyrisht e kaloi provën dhe u vendos në Vila Belmiro, selia e Santos. Me ekipin e të rinjve filloi të bënte mrekulli. Në finalen e kampionatit U-16, Santos fitoi një penallti. Pelé e godet lart. Për të ishte zhgënjimi i parë i madh i karrierës. U kthye në konvikt dhe bëri valixhet — donte të ikte në Bauru dhe të hiqte dorë nga gjithçka. Por u ndalua nga rojtari, i cili, pa leje, e urdhëroi të kthehej në dhomën e tij.
Shpërthimi: Nga zëvendësues në yll të padiskutueshëm
Kthesa e madhe erdhi në mënyrë tragjike. Një ndërhyrje vdekjeprurëse i largoi nga fusha futbollistin Vasconcelos, titullari numër 10 i Santos. Pelé ishte në tribunë dhe pa se si për kampionin asgjë nuk do të ishte më si më parë. Kaloi me ekipin e parë, firmosi kontratën e parë profesioniste dhe më 7 shtator 1956, në një miqësore kundër Corinthians de Santo André, trajneri Lula e futi në fushë në vend të Del Vecchio. Shpërbleu me golin e 7-1 përfundimtar. Ishte vetëm i pari nga mbi 1280 që do të shënonte.
Në fillim të vitit 1957, në moshën 16-vjeçare, Pelé u bë pjesë e formacionit titullar dhe u shpall golashënuesi i kampionatit paulista. Karriera e tij do të merrte shpejtësinë e një rakete. Luan disa miqësore në Maracanã me një ekip të përzier Santos-Vasco da Gama dhe mbeti i habitur nga madhështia e stadiumit të Rio-s. Në ndeshjen e parë kundër portugezëve të Belenenses, shënoi tripletë.
Në tribunë ishte trajneri i Brazilit. Më 7 korrik 1957, Pelé debuton me Seleçaon në humbjen 2-1 kundër Argjentinës në Rio — goli i vetëm i brazilianëve mban firmën e tij. Tri ditë më vonë, në São Paulo, talenti i Santos shënoi përsëri në fitoren 2-0. Ishin dy golat e parë me kombëtaren, që tregonin se ngjitja e Dico-s ishte e pandalshme.
Suedi 1958: Mbreti kurorëzohet 17-vjeç
Një ditë e thërriti babai Dondinho: Pelé ishte përfshirë në listën për në Botëror. Ishte euforik, i bindur se do të luante. Por jashtë mbeti Luizinho, ylli i Corinthians. Për ta bindur trajnerin Vicente Feola se kishte gabuar, u organizua një miqësore me kombëtaren. Luizinho luajti keq, ishte nervoz, dhe Brazili fitoi 3-1. Në fund, ylli i ri i futbollit brazilian u bë viktimë e një ndërhyrjeje e rëndë — një faull i qëllimshëm për ta eliminuar nga kompeticioni.
Masazhisti Mario Americo vrapoi te Pelé që mbante gjunjët me dhimbje. Trajtimi i tij funksionoi dhe Pelé, ende i dëmtuar, u nis me shokët drejt Evropës. Ndaluan në Ciampino, pastaj Firence për miqësore me Fiorentinën dhe Interin. Më në fund arritën në Suedi.
Në hotelin ku qëndronin brazilianët, drejtuesit nuk donin kamariere sepse mund të shpërqendronin lojtarët. Por askush nuk mund t’i ndalonte vajzat suedeze të prisnin jashtë: ato kërkonin veçanërisht lojtarët me ngjyrë, sepse nuk i kishin parë kurrë. Kështu u njohën edhe me Pelé, i cili u pa i shoqëruar me një 18-vjeçare vendase — do ta rishikonte pas 20 vitesh.
Botërori nisi më 8 qershor. Brazili mposhti Austrinë 3-0 me dygolëshin e Altafinit. Në ndeshjen e dytë me Anglinë barazim 0-0 — i pari në historinë e Botërorëve. Kualifikimi varej nga ndeshja e tretë me Bashkimin Sovjetik. Këtu Feola mori vendimin e guximshëm: futi në lojë Garrincha dhe Pelé (në vend të Altafini) dhe Vavá.
Garrincha magjistar me driblimet e tij, Pelé asistoi Vavá për 1-0. Në çerekfinale me Uellsin, Pelé me një lojë të shkëlqyer i vuri flakë dragonjve. Në gjysmëfinale, brazilianët shkatërruan 5-2 Francën e Just Fontaine — dhe protagonist sërish djaloshi Pele me një tripletë.
Finalja me Suedinë vendase ishte një dramë e vërtetë. Menjëherë shënon Liedholm, por më pas situatën e merr i saphyri në lojë Garrincha dhe skandinavët shkatërrohet. Lojtari i Botafogos shënoi dy herë, i ndjekur nga Pelé. Goli i parë, me një kontroll të magjishëm me gjoks dhe mbyllje me goditje precize, një kryevepër. Në fund, goli i 5-2 ishte një goditje spektakolare me kokë në kundërkohë.
Pastaj u fiksua numri 10. I ndihmuar nga shokët, mori pjesë në ceremoninë e çmimit: Brazili me të edhe Garrincha e kishin fshirë Maracanazon. Dico e mbajti premtimin që i kishte dhënë Dondinho-s më 1950, kur e pa të shkatërruar pas humbjes nga Uruguaji.
Kthimi në atdhe ishte triumfal — lojtarët u pritën si heronj në pallatin presidencial në Rio.
Kili 1962: Dëmtimi që e la si spektator të titullit të dytë
Pas titullit të 1958, Santos filloi turneun botëror në 1959. Humbën 3-2 ndaj Interi në Milano (të dy golat nga Pelé), pastaj u mposhtën edhe nga Real Madridi. Hakmarrja erdhi me Barcelonën — 7-1 në Valencia, me poker të O’Rei. Angelo Moratti, pronari i Interit, u magjeps. Foli me djaloshin dhe arriti një marrëveshje. Dukej se Pelé do të luante në Serie A. Por Santos nuk pranoi ta shiste.
Titujt u shtuan: 10 kampionate pauliste, 6 kampionate braziliane, 5 Kupa të Brazilit. Më 1961, Santos bën një turne tjetër evropian dhe Pelé luajti në Torino kundër Juventusit të Omar Sivorit. Umberto Agnelli e ftoi në drekë dhe ofroi një milion dollarë — por Santos sërish nuk lëvizi.
Më 1962, Pelé ishte i thirrur nga trajneri i ri Aymoré Moreira për Botërorin në Kili. Shënoi menjëherë kundër Meksikës (do të arrinte të shënonte në 4 Botërorë radhazi), por në ndeshjen e ardhshme me Çekosllovakinë, duke gjuajtur nga jashtë zone, goditi shtyllën dhe u dëmtua në aduktor — Botërori i tij në Kili praktikisht u mbyll.
Brazili fitoi titullin e dytë rradhazi falë Garrincha-s dhe Amarildo-s, zëvendësuesit të tij. Pele buzëqeshte për kamerat, por ishte i trishtuar. Kuptoi sa mizor mund të ishte futbolli, sa shpejt mund të harrohej ajo që kishte bërë në fushë.
Sukseset me Santos: Dy kupa Interkontinentale dhe magjia e ‘O Rei’
Në vitet ’60, me Pelé, Santos arriti edhe disa triumfe ndërkontinentale. Pak muaj pas Botërorit në Kili, Pelé e tërhoqi klubin drejt fitores së parë në Libertadores. Kundër uruguajanëve të Peñarol, shënoi dy herë në fitoren 3-0 finale.
Interkontinentalja e vuri përballë portugezëve “brazilianë” të Benficës së Eusebios. Në Maracanã, ndeshja e parë mbaroi 3-2 për Peixe, por kthimi në Da Luz dukej i vështirë. Gazetat parashikonin suksesin e portugezëve. Por nuk e kishin llogaritur Pelé, i cili në atë ndeshje ishte i çmendur: tripletë dhe asist, 5-2 për mysafirët. Santos ishte kampion bote për klube. Numri 10 u kurorëzua si ‘O Rei’, ‘Mbreti’ i futbollit.
Vitin tjetër, Santos u rikthye në finale të Libertadores, kundër argjentinaseve të Boca Juniors. Pas 3-2 në ndeshjen e parë, në Bombonera kthimi ishte i nxehtë dhe tifozët e fyen për ngjyrën e lëkurës, duke e quajtur “majmun”. Argjentinasit kaluan të parët në avantazh, por Pelé u kundërpërgjigj: asist, gol dhe fitoren 2-1. Për herë të dytë rradhazi Santos ishte kampion i Amerikës së Jugut — asnjë klub brazilian nuk e kishte arritur kurrë më parë.
Interkontinentala e radhës e vuri Peixe përballë Milanit. Në San Siro, pesë muaj më parë kishte luajtur në miqësore me Brazilin në gjendje fizike të dobët — ndeshja e famshme ku shënoi Trapattoni, e pas së cilës gazetat shkruan se ishte “anuluar” nga Trap.
Këtë herë muzika do të ishte ndryshe. Spektaklin e hapin Altafini dhe Amarildo, por përgjigjet Pelé në fund të pjesës së parë, duke dribluar Trapattonin dhe Cesare Maldinin, e duke mposhtur Ghezzi me një prekje të butë: 2-1. Bruno Mora dhe përsëri Amarildo e çuan rezultatin në 4-1. Dukej e mbyllur për kuqezinjtë.
Por në fund, është përsëri Pelé që rihap lojën për kthimin në Amerikën e Jugut: rrëzohet në zonë dhe shndërroi me ftohtësi nga pika e bardhë, duke e fiksuar rezultatin e ndeshjes së parë në 4-2 për Milanin. Në ndeshjen e kthimit në Maracanã, 180 mijë tifozë të çmendur mbështetën Santos. Pelé mungonte për shkak dëmtimi dhe Altafini kaloi italianët në avantazh, Mora dyfishoi. Por Amarildo, që me kthimin në atdhe ishte vetëshpallur “Mbreti i Ri” i Brazilit, u godit brutalisht nga Almir, zëvendësuesi i kampionit.
Në pjesën e dytë, në një fushë të rënduar nga shiu, gjyqtari Brozzi — që Milani ishte i bindur se ishte blerë nga brazilianët — lejoi lojë shumë të ashpër për vendasit. Faullet u shtuan dhe portieri Ghezzi dhe Gianni Rivera u dëmtuan, duke humbur ndeshjen e barazhimit tre ditë më vonë.
Milani kërkoi nga FIFA të zëvendësohej gjyqtari, por organizmi tha jo. Santos fitoi 1-0 me penallti, të dhënë për faull të Trapattonit, me Cesare Maldinin që protestoi dhe u përzu me të kuqe. Peixe shpallet përsëri kampion bote për klube. Pelé ishte vetëm 23 vjeç dhe kishte fituar 2 Botërorë, 2 Interkontinentale, 2 Libertadores dhe të gjithë titujt pauliste ku kishte marrë pjesë.
Angli 1966: Dështimi që ndryshoi rregullat
Në Botërorin e Anglisë ’66, ‘O Rei’ pritej të konfirmohej. Sërish trajner ishte Feola dhe procesi i përzgjedhjes së skuadrës ishte i gjatë dhe problematik. Pelé ishte i sigurt, por Garrincha nuk ishte më ai i 1958 dhe 1962 — ai vinte pas një aksidenti rrugor.
Plus, nuk ndihmoi as shorti: Portugalia e Eusebios, Hungaria e Florian Albert, Bullgaria e Georgi Asparuhov. Kundër Pelé luajtën dy “Topa të Artë” dhe një talent i madh.
Në Liverpool, brazilianët kaluan 2-0 kundër Bullgarisë me gola të Pelé dhe Garrincha, të dy nga goditje dënimi. Numri 10 ishte i pari që shënonte në tre edicione të ndryshme të Botërorit, por bullgari Zekov ndërhyn rëndë duke i shkaktuar një dëmtim në gju që e nxori nga fusha duke çaluar dhe e detyroi të humbiste ndeshjen me Hungarinë. Të udhëhequr nga Albert, magjarët e mposhtën 3-1 Brazilin, me Garrincha që humbi ndeshjen e vetme me fanellën e Seleçao.
Ndeshja e tretë me Portogalinë mbaroi barazim. Pelé u kthye në fushë, por qartësisht nuk ishte në formën më të mirë dhe ndërhyrjet e forta të mbrojtësve portugezë bënë punën e tyre. Pas 15 minutash duhej të luante duke çaluar në këmbën e majtë dhe Eusebio i tërhoqi portugezët drejt fitores 3-1 — Brazili eliminohet.
Botërori i ashpër i 1966-s solli dy rregulla: kartonët dhe zëvendësimet, që do të aplikoheshin në Botërorin e 1970.
“Ato në Angli”, deklaroi ylli i Santos në kthim në Brazili, “janë ndeshjet e mia të fundit me Seleçao. Ai anglez do të jetë Botërori im i fundit”.
Për shumë muaj nuk dha më intervista. U martua me Rosemeri dhe shkoi në Romë për të takuar Papa Palin VI. Më 1968 u takua me Mbretëreshën e Anglisë, e cila gjatë vizitës në Brazil kërkoi të takonte ‘O Rei’.
Ndërkohë, çështjet ekonomike shkonin keq: banka e thirri sepse në llogari nuk kishte më para, të keqpërdorura nga një spanjoll, dëshmitar i dasmës së tij. Pelé u detyrua të kthehej për të luajtur me Brazilin dhe kjo ndodhi në tetor 1968. I pati kërkuar Federatës të negocionte një kontratë dhe kërkonte tolerancë për situatën e tij tatimore.
Qeveria dha OK, por me kusht që Pelé të luante edhe Botërorin e Meksikës 1970. Marrëveshja u mbyll në këto terma. Me kombëtaren u shpall golashënuesi i Copa America dhe më 1969 shënoi golin e famshëm të njëmijtë. E realizoi nga pika e bardhë kundër Vasco da Gama në Maracanã, edhe pse rillogaritjet do të tregonin se e kishte kaluar kuotën një mijë më herët. Për faktin se ishte penallti, ‘O Milesimo’ nuk do të duhej shumë nga ‘O Rei’, i cili zakonisht thoshte: “Penalltia është mënyrë e vogël për të shënuar”.
Meksikë 1970: Triumfi i përsosur dhe treshja e artë
Në kualifikueset për Botërorin 1970, Pelé luajti 6 ndeshje duke shënuar 6 gola. Trajner ishte Saldanha i cili e rreshtoi ekipin me formacion shumë ofensiv, 4-2-4. Regjimi vendosi ta largonte para fazës finale pas një humbjeje me Argjentinën — Federata ia besoi skuadrën Mario Zagallos, kampion bote më 1958 me Pelé.
Zgjedhja ishte perfekte, sepse ai rreshtoi ekipin me 4 numra 10 njëkohësisht në fushë: përveç Pelé, ishin edhe Rivelino, Tostão dhe Gerson. Natyrisht 10-shja zyrtare i shkoi ‘O Rei’, por ajo që ka rëndësi ishte cilësia e jashtëzakonshme ofensive e skuadrës. Zagallo e rikuperoi atë psikologjikisht dhe fizikisht, duke e stërvitur në 3000 metra lartësi me preparatorin Carlos Alberto Parreira.
Kundër Çekosllovakisë, në debutim, Brazili mbeti pas 1-0. Por gradualisht Pelé dhe Rivelino nisën ringritjen. Ky i fundit shënoi me goditje dënimi barazimin dhe ‘O Rei’ me një goditje nga më lart se mesfusha gati sa nuk shënoi golin e shekullit. Në pjesën e dytë u fut në zonë pas krosit të Gerson, e kontrolloi në mënyrën e tij dhe shënoi 2-0. Ndeshja mbaroi 4-1.
Kundër Anglisë kampione bote, në goditje me kokë të Pelé, portieri anglez Gordon Banks bëri atë që do të quhej pritja e shekullit. Brazili fitoi përsëri me Pelé që dha asistin vendimtar për Jairzinho. Me Rumaninë, ‘O Rei’ mori skenën me dygolësh në fitoren 3-2 përfundimtare.
Çerekfinalet ishin derbi amerikanojugor me Perunë e Cubillas. Seleçao fitoi përsëri 4-2 dhe shkoi në gjysmëfinale kundër Uruguajit, në hakmarrjen e Maracanazo-s 1950. Luajtën përsëri në Guadalajara, ku Brazili i kishte luajtur të gjitha ndeshjet.
Celestët kaluar në avantazh dhe në pjesën e parë fenomenët e gjelbër-vjollcë vuajtën, barazuan vetëm në minutën e 44′ me Clodoaldo. Në pjesën e dytë magjia u thye pas vizitës në dhomat e zhveshjes së Zizinho dhe Ademir, prezentë në Maracanã në disfatën e 1950. Jairzinho dhe Rivelino vendosën rezultatin, 3-1.
Midis Brazilit dhe të tretës Copa Rimet ishte vetëm Italia e Valcareggi, që kishte kaluar 4-3 Gjermaninë Perëndimore në një gjysmëfinale epike në Azteka. Finalja u luajt më 21 qershor 1970 dhe Pelé hyri me klas: pas një kercimi si basketbollist kaloi Burgnich me kokë dhe shënoi 1-0 në kros të Rivelinos.
“Nga pamjet e atij goli dhe nga fotot”, do të thoshte mbrojtësi i kaltër, “duket se ai ngjitet në qiell për të goditur topin. Në fakt nuk më parakaloi, por më zuri në kundërkohë: kisha bërë një hap përpara sepse prisja që Rivelino të krosonte ulët, erdhi një top i lartë dhe Pelé ishte në avantazh tashmë. Kërcimi nuk ishte i jashtëzakonshëm, por goditja me kokë ishte perfekte”.
Boninsegna barazoi, por në pjesën e dytë të kaltërit u rrëzuan fizikisht dhe shpërthyen brazilianët: Gerson, Jairzinho dhe Carlos Alberto vranë Italinë. Pelé ishte për herë të tretë kampion bote, si Brazili. Edhe sot e kësaj dite është i vetmi që ia ka arritur këtë. Botërori meksikan e kurorëzoi si hero të përjetshëm.
Ikja nga Santos dhe aventura amerikane
Në fillim të viteve ’70, Pelé u mashtrua përsëri dhe humb të gjitha paratë. Firmosi një marrëveshje speciale me Santos, nëpërmjet të cilës duhej të luante një numër të konsiderueshëm miqësoresh.
Më 1971, në Rio de Janeiro, la kombëtaren pas miqësores me Jugosllavinë. Përpara 200 mijë tifozëve qau ndërsa bënte një rrethim fushore duke mbajtur fanellën në dorë. E mbylli me 77 gola në 92 paraqitje, që e bëjnë ende sot golashënuesin më të mirë të Seleçao me një mesatare realizuese mbresëlënëse.
Më 1974 ndodhi lamtumira më e dhimbshme, ajo me Santos pas 19 sezonesh që sollën 10 tituj paulista, 5 Taça Brasil rradhazi nga 1961 në 1965 (rekord i futbollit brazilian — atëherë ende nuk ekzistonte kampionati brazilian dhe në fakt ishte kupa kombëtare që zgjidhte ekipin më të mirë të vendit), 3 Turne Rio-San Paolo, një Taça de Prata, 2 Kupa Libertadores, 2 Kupa Interkontinentale dhe një Superkupë të Kampioneve Interkontinentale.
Ndeshja e fundit ishte me Ponte Preta, dhe Santos e luajti me fanella bardhezi vertikale, si ajo që numri 10 kishte veshur ditën e debutimit. Në minutën e 40′ të pjesës së parë u gjunjëzua para topit dhe hapi krahët. Pastaj u ngrit dhe u largua.
Pas një viti pushim, në 1975 mbërriti me kontratë faraonike te Cosmos të Nju Jorkut: firmosi me Warner, pronarin e klubit, një marrëveshje si ‘recording artist’, muzikant, dhe një si ‘performing artist’, duke përfituar 4.5 milionë dollarë në sezon për tre vjet si futbollist dhe tre të tjera si testimonial i NASL-së dhe futbollit amerikanofon.
Në Shtetet e Bashkuara u bë një yll i vërtetë në 360 gradë dhe me lojtarët e tjerë të mëdhenj, përfshirë Beckenbauer dhe Chinaglia, ishte MVP i 1976 dhe fitoi titullin më 1977. Përpjekja për t’i bërë tifozët amerikanë të apasionoheshin pas futbollit arriti vetëm pjesërisht, sepse pas lamtumirës së tij, NASL nuk do të ishte më e njëjta gjë.
Lamtumira dhe trashëgimia: Mbi 1281 Golave
1977, pas 37 golash në 64 ndeshje, ishte edhe viti i ndeshjes së fundit të ‘O Rei’. Në Giants Stadium të Nju Jorkut, përpara 80 mijë shikuesve, më 1 tetor 1977 u luajt miqësorja midis Santos dhe Cosmos, dy skuadrat e karrierës së tij. ‘O Rei’ luajti pjesën e parë me Cosmos dhe të dytën me të dashurin Santos.
Amerikanët fituan 2-1, falë edhe barazimit të shënuar nga numri 10 në pjesën e parë. Sipas llogarive të përgjithshme, ishte goli i 1281 i karrierës së tij. Në fund të ndeshjes, Pelé, që mbante një flamur të Brazilit në dorën e djathtë dhe një të SHBA-së në të majtën, u ngarkua në shpatulla nga shokët e skuadrës dhe u shëtit në triumf jashtë fushe.
Edhe bota e kinemasë do t’i bënte homazhe ‘O Rei’. Që më 1962 iu kushtua një film, por më i famshmi është ‘Arratisja drejt fitores’. Në transmetim të drejtpërdrejtë në kros të polakut Deyna (por kinematikisht krosi ishte i Michael Keaton), Pelé ekzekutoi një gërshërë fluturuese spektakolare, siç e kishte mësuar i ri nga Waldemar de Brito. Do të bëhej roveshata më e famshme në histori. Më 2016 është ‘Pelé’, një tjetër film që tregon historinë e tij.
FIFA, KOK dhe IFFHS e zgjodhën si “Futbollistin më të mirë të Shekullit XX”. Pas tërheqjes, u bë ambasador i FIFA-s, por edhe i UNESCO-s dhe OKB-së. Simboli vetë i futbollit. U fut edhe në politikë, duke mbajtur nga 1995 në 1998 postin e ministrit të Sportit brazilian nën qeverinë e Cardoso.
Në jetën private, pas fundit të lidhjes me Rosemeri më 1978, u rimartua më 1978 me Assiria, gruan e tij të dytë, dhe në 2016 u lidh me Marcia Aoki. Së bashku patën 7 fëmijë.
“Por nuk kam qenë për ta një baba i mirë”, do të deklaronte.
Vitet e fundit, me kalimin e moshës, erdhën edhe problemet shëndetësore, por Pelé i dribloi me efikasitet, ashtu siç bënte në fushë me kundërshtarët: së pari gurët në veshka dhe një infeksion në fshikëz më 2014, pastaj në 2021 një tumor në zorrën e trashë.
“Miqtë e mi, ky është një mesazh për secilin prej jush. Mos mendoni as për një minutë se nuk i kam lexuar mijërat e mesazheve plot dashuri që kam marrë. Faleminderit shumë secilit prej jush, që i keni kushtuar një minutë ditës suaj për më transmetuar energji pozitive. Dashuri, dashuri dhe dashuri! E kam lënë tashmë terapinë intensive dhe jam në dhomën time. Vazhdoj çdo ditë më i lumtur, gati të luaj 90 minuta, plus shtesat. Do të jemi së shpejti së bashku!”
Përgjithmonë do të mbeten rekordet, e shumta, lojërat e papërsëritshme dhe kurrë më të parë në një fushë futbolli, si dhe golat e shumtë, 1281 sipas llogarive të përgjithshme, 767 gola në 816 ndeshje zyrtare, me një mesatare realizuese prej 0.93 golash për ndeshje. Më i bukuri sipas tij ishte ai i shënuar kundër Fluminense duke dribluar gjashtë kundërshtarë, i padokumentuar me pamje televizive.
“Pelé është i pavdekshëm”, do të thoshte vetë ai. “Pelé është një idhull. Mund t’i pyesni të gjithë në botë: ‘A keni dëgjuar ndonjëherë për Pelé?’. Askush nuk do të thotë kurrë jo”.
Pelé u shua më 29 dhjetor 2022 pas një beteje të gjatë, në moshën 82-vjeçare. Një kampion unik, i papërsëritshëm, i paharruar. Për shumë më i madhi i të gjitha kohërave.
Mbreti që nuk harrohet kurrë
Në botën e futbollit, ku statistikat ndryshojnë çdo javë dhe rekordet bien njëri pas tjetrit, Pelé mbetet i vetmi i pakrahasueshëm. Në fakt janë Messi dhe Ronaldo që kanë shënuar më shumë gola, që kanë fituar më shumë trofe klubesh, që kanë dominuar epokën e tyre. Por asnjëri prej tyre nuk fitoi tre Kupa Bote. Asnjëri nuk u bë simbol i një vendi në mënyrë kaq absolute. Asnjëri nuk e transformoi futbollin nga sport në art, nga lojë në mit.
Pelé ishte më shumë se një golashënues — ai ishte një vizionar që e shikonte fushën në një mënyrë që të tjerët nuk mundën ta imagjinin. Ishte një atlet që kombinonte fuqinë fizike me elegancën e një balerini. Ishte një ambasador që e bëri futbollin gjuhë universale.
Nga shtëpia prej druri ku hynte shiu lumë, në kurorëzimin në Suedi në moshën 17-vjeçare, nga dëmtimet që e detyruan të shikonte titujt nga pankina, tek triumfi përfundimtar në Meksiko, nga refuzimi i ofertave milionëshe për të mbetur besnik i Santos, tek aventura amerikane që e bëri yll global — jeta e tij është testament i pasionit, përkushtimit dhe integritetit.
Sot, kur flitet për futbollin, emri i tij është sinonim i të përkryerës. Dhe kur brazilianët thonë “O Rei”, nuk kanë nevojë të shtojnë asgjë më shumë. Sepse ka vetëm një Mbret — dhe ai është i përjetshëm.
