Në imagjinatën kolektive, figura e vrasësit serial lidhet pothuajse gjithmonë me një mashkull: i ftohtë, i llogaritur dhe shpesh i shtyrë nga impulse të errëta psikologjike. Media, filmat dhe literatura kriminale kanë ndërtuar një stereotip të fortë, ku gratë zakonisht paraqiten si viktima, jo si autore të krimeve të tilla.
Megjithatë, realiteti është më kompleks dhe më i errët nga sa mendohet zakonisht. Edhe pse në përqindje më të ulët, gratë kanë qenë pjesë e historisë së vrasjeve seriale dhe, në shumë raste, kanë vepruar me një nivel manipulimi, durimi dhe planifikimi që i bën veçanërisht të rrezikshme.
Studimet në këtë fushë tregojnë se gratë përbëjnë rreth 5–10% të vrasësve serialë, por mënyra se si ato operojnë shpesh ndryshon nga ajo e meshkujve. Ndryshe nga vrasësit meshkuj që përdorin shpesh dhunë direkte, gratë kanë tendencë të përdorin metoda më të fshehta, si helmimi, manipulimi emocional dhe përfitimi financiar si motiv kryesor.
Kjo nuk i bën më pak të rrezikshme — përkundrazi. Aftësia për të fituar besimin e viktimave dhe për të vepruar pa ngritur dyshime për periudha të gjata i ka lejuar shumë prej tyre të kryejnë krime për vite me radhë pa u zbuluar.
Në këtë artikull do të analizojmë disa nga gratë serial killer më të famshme në histori, të ardhura nga periudha dhe kontekste të ndryshme, por të bashkuara nga një element i përbashkët: aftësia për të ndërtuar dhe zbatuar një zinxhir vrasjesh me metodë, ftohtësi dhe qëllim të qartë.
A ekzistojnë vërtet gratë serial killer?
Për shumë vite, një pjesë e studiuesve kanë mohuar ekzistencën e grave si vrasëse seriale, duke u bazuar në përkufizimin klasik të këtij fenomeni si një akt i lidhur me impulse seksuale — një tipar që historikisht është atribuar më shumë meshkujve.
Por ky përkufizim është i kufizuar. Në realitet, motivet e vrasjeve seriale mund të jenë të ndryshme:
- Përfitim ekonomik
- Kontroll dhe pushtet
- Hakmarrje
- Nevoja psikologjike për dominim
Gratë shpesh operojnë brenda këtyre kategorive, duke përdorur mjete që nuk tërheqin menjëherë vëmendje.
Pse gratë serial killer janë shpesh më të vështira për t’u zbuluar?
Një nga arsyet kryesore është perceptimi shoqëror. Gratë konsiderohen më pak të dhunshme dhe më të besueshme, gjë që u jep atyre një avantazh të madh.
Përveç kësaj:
- Ato shpesh veprojnë në mjedise familjare ose profesionale (si infermiere apo kujdestare)
- Përdorin metoda si helmimi, që është më i vështirë për t’u zbuluar
- Targetojnë persona vulnerabël (të moshuar, të sëmurë, fëmijë)
Kjo kombinim faktorësh i bën shumë prej tyre të veprojnë për vite të tëra pa u kapur.
1. Linda Burfield Hazzard – “doktoresha” që vriste përmes urisë
Linda Hazzard ishte një nga rastet më të çuditshme dhe tronditëse në historinë e krimit në Shtetet e Bashkuara.
Ajo pretendonte se ishte mjeke dhe promovonte një metodë ekstreme dobësimi të bazuar në agjërim të zgjatur. Pacientët e saj shpesh ishin persona të sëmurë dhe të dëshpëruar që kërkonin shërim.
Në realitet:
- Ajo i mbante pacientët pa ushqim për periudha të gjata
- Viktimat vdisnin nga uria dhe dobësimi ekstrem
- Pas vdekjes, ajo përfitonte nga pasuritë e tyre
Numri i viktimave të saj mendohet të jetë mbi 14, por mund të jetë edhe më i lartë.
2. Enriqueta Martí – “Vampiress e Barcelonës”
Një nga figurat më të errëta në historinë evropiane të krimit ishte Enriqueta Martí.
Ajo jetonte një jetë të dyfishtë:
- Ditën dukej si një grua e zakonshme
- Natën frekuentonte qarqe elitare
Krimet e saj ishin veçanërisht makabre:
- Rrëmbeu fëmijë nga rrugët
- I mbante të burgosur në kushte çnjerëzore
- Përdorte pjesë trupore për të krijuar “ilaçe” dhe produkte të tjera
Rasti i saj tronditi opinionin publik dhe mbetet ende i mbuluar me mister.
3. Dorothea Puente – vrasjet për përfitim financiar
Dorothea Puente është një shembull klasik i një vrasëseje që vepron për përfitim ekonomik.
Ajo krijoi një pension për persona të moshuar dhe të sëmurë, duke fituar besimin e tyre.
Metoda e saj ishte e thjeshtë por efektive:
- Pranonte viktimat në shtëpinë e saj
- I vriste dhe i varroste në oborr
- Vazhdonte të merrte pagesat dhe përfitimet e tyre
Numri i viktimave mund të arrijë deri në 25.
4. Margarita Sanchez – helmimi si armë
Margarita Sanchez kishte një jetë të vështirë, të shënuar nga dhuna dhe varfëria.
Ajo zhvilloi një model kriminal të bazuar në:
- Fitimin e besimit të viktimave
- Helmimin e tyre përmes pijeve
- Vjedhjen e pasurisë së tyre pas vdekjes
Krimet e saj ishin të motivuara kryesisht nga nevoja ekonomike, por edhe nga një personalitet i paqëndrueshëm dhe manipulues.
5. Timea Faludi – infermierja e vdekjes
Timea Faludi ishte një infermiere që punonte me pacientë të moshuar.
Ajo u zbulua pasi kolegët vunë re një rritje të pazakontë të vdekjeve gjatë turneve të saj.
Në hetime:
- Pranoi se kishte injektuar doza vdekjeprurëse ilaçesh
- Justifikoi veprimet si një mënyrë për të “lehtësuar vuajtjet”
Megjithatë, numri i viktimave të saj mund të jetë shumë më i lartë se ai i provuar në gjykatë.
Modelet e përbashkëta mes grave serial killer
Edhe pse rastet janë të ndryshme, ekzistojnë disa elemente të përbashkëta:
- Përdorimi i helmimit ose metodave indirekte
- Fokus te viktima vulnerabël
- Motiv ekonomik ose kontroll psikologjik
- Aftësi e lartë manipulimi
Gratë dhe dhuna: ndryshimi i perceptimit
Në vitet e fundit, perceptimi për rolin e grave në krim ka ndryshuar.
Sot pranohet se:
- Gratë janë të afta për nivele të larta dhune
- Motivimet e tyre mund të jenë po aq komplekse sa ato të meshkujve
- Roli i tyre në krimin e organizuar është nënvlerësuar historikisht
Pse këto raste janë të rëndësishme?
Studimi i grave serial killer ndihmon në:
- Kuptimin më të mirë të psikologjisë kriminale
- Parandalimin e rasteve të ngjashme
- Thyerjen e stereotipeve të rrezikshme
***
Gratë serial killer janë më pak të zakonshme se meshkujt, por jo më pak të rrezikshme. Në shumë raste, ato janë më të vështira për t’u identifikuar dhe ndaluar, pikërisht për shkak të mënyrës së tyre të veprimit dhe perceptimeve shoqërore.
Rastet e përmendura tregojnë se krimi nuk ka gjini. Ai është rezultat i një kombinimi kompleks faktorësh psikologjikë, socialë dhe ekonomikë.
Dhe ndoshta mësimi më i rëndësishëm është ky: nënvlerësimi i rrezikut, bazuar në stereotipe, mund të jetë po aq i rrezikshëm sa vetë krimi.
