Tregjet ndërkombëtare të energjisë kanë përjetuar një tronditje të fortë pas njoftimit të Donald Trump për një armëpushim dyjavor me Iranin, duke shmangur përshkallëzimin e mëtejshëm të konfliktit në rajonin e Gjirit. Ky zhvillim ka sjellë një frymëmarrje të lehtë në bursat botërore, të cilat prej javësh ishin nën presion për shkak të tensioneve në Ngushticën e Hormuzit — një nga arteriet më të rëndësishme të furnizimit global me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm.

🌍 Një armëpushim që trondit tregjet, por jo domosdoshmërisht çmimet në pompë

Vetëm brenda pak orësh nga njoftimi, çmimet e naftës bruto ranë me mbi 13 përqind për Brent-in e Detit të Veriut dhe mbi 14 përqind për naftën referuese amerikane. Tregjet aziatike reaguan menjëherë: Nikkei u rrit me mbi 5 përqind, ndërsa DAX gjerman shënoi një rritje të ngjashme në hapje. Në pamje të parë, gjithçka dukej si një kthesë e fortë drejt stabilizimit.

Por realiteti në terren është shumë më kompleks. Mbi 800 anije cisternë mbeten të bllokuara në Gjirin Persik, ndërsa kompanitë e transportit detar dhe sigurimet detare shprehin dyshime serioze për besueshmërinë e marrëveshjes. Ngushtica e Hormuzit, e kontrolluar nga Garda Revolucionare Iraniane, ka qenë praktikisht e mbyllur që nga fillimi i konfliktit, duke shkaktuar një krizë të furnizimit që nuk mund të zgjidhet brenda natës.

Kjo situatë e paqartë ngre një pyetje thelbësore për konsumatorët: edhe pse çmimet e naftës po bien me shpejtësi në tregjet ndërkombëtare, a do të shohim të njëjtën ulje në pikat e karburantit? Apo do të përballemi sërish me “efektin raketë-pupël”, ku çmimet rriten menjëherë, por bien me ngadalësi të qëllimshme?

⛽ Pse çmimet e naftës bien shpejt, por çmimet në pompë jo?

Rënia e çmimeve të naftës bruto është e pamohueshme: Brent-i ra në 94.92 dollarë për fuçi, ndërsa nafta amerikane në 96.54 dollarë. Por kjo nuk do të thotë automatikisht se çmimet e karburantit do të pasqyrojnë të njëjtën rënie.

Arsyeja kryesore lidhet me fenomenin e njohur si “efekti raketë-pupël”. Ky term përshkruan sjelljen e kompanive të karburantit:

• Kur çmimet e naftës rriten, çmimet në pompë rriten menjëherë — si raketë.
• Kur çmimet e naftës bien, çmimet në pompë zbresin shumë ngadalë — si pupël.

Zyra Federale Gjermane e Karteleve e ka dokumentuar këtë sjellje prej vitesh. Dhe situata aktuale e konfirmon: pavarësisht rënies së çmimeve të naftës, benzina dhe nafta në pikat e karburantit janë më të shtrenjta se para hyrjes në fuqi të rregullit të ri të çmimeve në mesditë.

Sipas ADAC gjerman, kompanitë e naftës po shfrytëzojnë pasigurinë e tregut për të vendosur një “prim rreziku”, duke rritur çmimet një herë në ditë. Sa më e paqartë të jetë situata gjeopolitike, aq më i lartë është ky prim.

Me fjalë të tjera: tregjet mund të reagojnë brenda minutash, por kompanitë e karburantit nuk kanë asnjë nxitje të bëjnë të njëjtën gjë.

🚢 Ngushtica e Hormuzit: pika kyçe që mban peng tregjet e energjisë

Edhe pse armëpushimi ka sjellë një frymëmarrje të përkohshme, situata në Ngushticën e Hormuzit mbetet e paqartë. Kjo ngushticë është një nga korridoret më strategjike të energjisë në botë: rreth 20% e naftës globale kalon përmes saj.

Që nga fillimi i konfliktit:

• Ngushtica është mbyllur praktikisht nga ushtria iraniane.
• Mbi 800 anije cisternë janë bllokuar.
• Objektet e naftës në disa vende të Gjirit janë bombarduar.
• Anije cisternë janë sulmuar ose ndaluar.

Ekspertët paralajmërojnë se edhe nëse armëpushimi respektohet, rrjedha normale e naftës nuk mund të rikthehet brenda 24 orëve. Jennifer Parker, profesoreshë në Universitetin e Australisë Perëndimore, thekson se kompanitë e sigurimeve, pronarët e anijeve dhe ekuipazhet duhet të jenë të bindur se rreziku ka kaluar — jo thjesht është pezulluar.

Deri atëherë, tregjet do të mbeten të ndjeshme dhe çmimet e karburantit do të vazhdojnë të pasqyrojnë këtë pasiguri.

📉 A do të ulen çmimet e karburantit? Ja çfarë pritet në ditët në vijim

Në teori, rënia e çmimeve të naftës duhet të sjellë ulje të çmimeve të karburantit. Por në praktikë, situata është më e ndërlikuar.

Çfarë pritet të ndodhë?

• Ulje të menjëhershme? Shumë e pamundur.
• Ulje graduale? Po, por vetëm nëse armëpushimi respektohet dhe ngushtica hapet realisht.
• Rritje të reja? Mund të ndodhin nëse tensionet rikthehen ose nëse kompanitë vazhdojnë të aplikojnë prim rreziku.
• Stabilizim afatshkurtër? Vetëm nëse tregjet besojnë se furnizimi do të normalizohet.

Në këtë moment, ekspertët bien dakord për një gjë: Çmimet e karburantit nuk do të bien me të njëjtin ritëm si çmimet e naftës bruto.

Konsumatorët mund të shohin një lehtësim të vogël në ditët ose javët e ardhshme, por uljet e mëdha janë të lidhura ngushtë me hapjen reale të Ngushticës së Hormuzit — dhe kjo mbetet ende e pasigurt.