Ari i frikës globale: rekorde historike, tregti të reja dhe sfida e heshtur ndaj perandorisë së dollarit

Ka momente në historinë ekonomike globale kur tregjet nuk reagojnë më ndaj shifrave, por ndaj frikës. Janari i këtij viti ka qenë pikërisht një prej tyre.

Një botë që vrapon drejt arit

Më 29 janar, çmimi i arit theu çdo rekord, duke kapërcyer pragun simbolik të 5.500 dollarëve për onzë troy. Një shifër që deri pak kohë më parë dukej e paimagjinueshme, sot është kthyer në simbol të pasigurisë globale.

Edhe pse një ditë më pas pati një ftohje të shpejtë të tregut, me rënie nën 5.000 dollarë, trendi mbetet i qartë: ari po ngjitet pandalshëm që prej krizave të njëpasnjëshme politike dhe gjeopolitike – nga Groenlanda, te rrëzimi i Nicolás Maduro-s në Venezuelë, e deri te tensionet e reja në Lindjen e Mesme, veçanërisht në Iran. Vetëm në janar, rritja ka qenë rreth 20 për qind, niveli më i lartë mujor në katër dekada.

Bankat qendrore dhe etja për metalin e verdhë

Pas kësaj vale qëndron jo vetëm frika e investitorëve privatë, por edhe strategjia e bankave qendrore. Sipas parashikimeve të Goldman Sachs, rritja e çmimit të arit pritet të vazhdojë deri në fund të vitit 2026. Sot, bankat qendrore blejnë mesatarisht 60 tonë ar në muaj, krahasuar me vetëm 17 tonë në vitin 2022.

Në të njëjtën kohë, edhe argjendi po ndjek të njëjtën rrugë: më 29 janar arriti në 120 dollarë për onzë, një rekord absolut. Ndërkohë, monedhat e forta si franga zvicerane janë ngjitur në nivelet më të larta të dhjetë viteve kundrejt dollarit amerikan.

Tether, kriptovalutat dhe ari: një aleancë e re

Një nga blerësit më surprizë të arit është gjiganti i kriptovalutave Tether. Në shtator, kur çmimi ishte rreth 3.850 dollarë për onzë, kompania zotëronte 116 tonë ar, me vlerë 1,4 miliardë dollarë. Sot, me çmimin mbi 5.200 dollarë, kjo pasuri pritet të kalojë 5 miliardë dollarë.

Vetëm në tremujorin e fundit të vitit 2025, Tether bleu 27 tonë lingota, duke arritur një nivel rezervash të krahasueshëm me atë të bankës qendrore të Brazilit. Një sinjal i qartë se edhe ekonomia digjitale po kërkon siguri te metali më i vjetër i botës.

Privilegji i dollarit dhe politika e forcës

Në zemër të gjithë kësaj lëvizjeje qëndron një emër: dollari amerikan. Për dekada, ai ka qenë monedha dominuese globale, mjeti kryesor për tregti, borxhe dhe rezerva. Por rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë ka rikthyer edhe përdorimin agresiv të këtij “privilegji”.

Vendimi për të vendosur tarifa shtesë 25 për qind ndaj importeve nga Koreja e Jugut, për shkak të mosratifikimit të një marrëveshjeje tregtare, është vetëm shembulli i fundit i një politike që përdor fuqinë financiare dhe teknologjike të SHBA-së për të detyruar aleatët dhe rivalët.

Tregti e re për një botë më pak të varur

Përballë kësaj situate, shtetet po kërkojnë rrugë alternative. Kanadaja po afrohet me Kinën, ndërsa Bashkimi Evropian ka përshpejtuar marrëveshje që kishin ngecur për dekada. Më 17 janar u firmos traktati historik me Mercosur-in, duke krijuar zonën më të madhe të tregtisë së lirë në botë, me 700 milionë konsumatorë dhe mbi 20 për qind të PBB-së globale.

Më 27 janar, BE-ja firmosi edhe marrëveshjen me Indinë, duke hapur një treg prej më shumë se dy miliardë njerëzish. Një hap strategjik, sidomos kur FMI parashikon që India këtë vit të kalojë Japoninë dhe të bëhet ekonomia e katërt më e madhe në botë.

A po perëndon dollari? Jo ende, por…

Pavarësisht këtyre sinjaleve, askush nuk flet seriozisht për një fund të afërt të dominimit të dollarit. Nuk ka ende një alternativë reale: as juani kinez dhe as rupia indiane nuk janë plotësisht të konvertueshme, ndërsa euro do të kishte nevojë për një BE më të bashkuar politikisht dhe për një treg të gjerë të titujve shtetërorë.

Europa mban 3.600 miliardë dollarë tituj të thesarit amerikan, një të tretën e borxhit të jashtëm të SHBA-së. Në total, investitorët evropianë zotërojnë asete amerikane me vlerë 8.000 miliardë dollarë. Largimi nga dollari do të thoshte humbje të mëdha, ndaj askush nuk nxiton.

Borxhi amerikan, pika e dobët e gjigantit

Megjithatë, hija e borxhit publik amerikan po zgjatet. Interesat mbi borxhin federal janë dyfishuar në katër vitet e fundit, duke arritur në 1.200 miliardë dollarë – më shumë se i gjithë buxheti i Pentagonit. Këtë vit, SHBA duhet të rifinancojë rreth 9.000 miliardë dollarë borxh federal, një provë e madhe për besimin e tregjeve.

Për këtë arsye, Trump po ushtron presion mbi Federal Reserve, duke kërkuar një bankë qendrore më të bindur. Por, siç shkruan The Economist, vetëm dëme shumë më të mëdha ndaj ekonomisë globale mund ta rrëzonin realisht dollarin. Dhe në atë rast, do të ishin tregjet ato që do të vendosnin frenat.

Ari si pasqyrë e së ardhmes

Në fund, ngritja e arit nuk është thjesht një histori çmimesh. Është pasqyra e një bote që kërkon ekuilibër të ri, larg varësive të vjetra, por ende pa guximin – apo mundësinë – për t’u shkëputur plotësisht. Dhe në këtë tranzicion të ngadaltë, metali i verdhë mbetet gjykatësi më i heshtur dhe më i besueshëm i frikës globale.