Inaugurimi i fazës së parë të impiantit solar Obelisk, në guvernatoratin e Qena-s, nuk është një lajm teknik i radhës për sektorin e energjisë së rinovueshme. Është një sinjal i fortë se Egjipti ka vendosur ta përdorë tranzicionin energjetik si mjet zhvillimi territorial, ekonomik dhe social.
Inaugurimi që shkon përtej energjisë
Në një vend ku për dekada investimet madhore janë përqendruar përgjatë deltës së Nilit dhe zonës së Kajros, zgjedhja e Egjiptit të Epërm si zemër e projektit më ambicioz solar të Afrikës përfaqëson një ndryshim paradigme.
Qena, rreth 70 kilometra larg Luxor-it, ofron kushte klimatike ideale për prodhimin e energjisë diellore, por rëndësia e saj është mbi të gjitha strategjike. Kjo zonë historikisht e lënë në hije po kthehet në nyje zhvillimi, në një vend ku infrastruktura energjetike bëhet instrument për të reduktuar pabarazitë rajonale.
Në një Egjipt me rritje të shpejtë demografike dhe kërkesë gjithnjë në rritje për energji elektrike, vendndodhja e Obelisk-ut është një zgjedhje politike po aq sa teknike.
Obelisk, simbol i një tranzicioni
Projekti Obelisk nuk është thjesht një central fotovoltaik gjigant. Ai përfaqëson një fazë të re, ku energjia e pastër lidhet drejtpërdrejt me planifikimin afatgjatë ekonomik të shtetit.
Në këtë kuptim, impianti bëhet simbol i një strategjie më të gjerë: sigurimi i energjisë, ulja e varësisë nga gazi natyror dhe ndërtimi i një modeli zhvillimi më të qëndrueshëm.
Vendosja e projektit në Egjiptin e Epërm i jep tranzicionit energjetik një dimension social, duke e shndërruar atë në një motor rishpërndarjeje territoriale të investimeve dhe mundësive.
Obelisk shfaqet kështu si një projekt që lidh energjinë me kohezionin kombëtar.
Shkalla industriale që ndryshon rregullat e lojës
Nga pikëpamja industriale, Obelisk është një hap gjigant për të gjithë Afrikën.
Me një kapacitet të planifikuar prej rreth 1,1 gigavatësh energji fotovoltaike, impianti vendos një standard të ri për projektet e rinovueshme në kontinent.
Deri pak vite më parë, një shkallë e tillë do të dukej e paarritshme për shumë vende afrikane.
Ajo që e bën projektin edhe më të veçantë është integrimi me një sistem të avancuar ruajtjeje: bateri me kapacitet 100 megavat për 200 megavatorë-orë.
Ky kombinim i jep impiantit karakterin e një centrali hibrid, duke i lejuar të furnizojë energji edhe jashtë orëve të pikut diellor dhe duke ulur ndjeshëm problemin e ndërprerjes tipike të burimeve të rinovueshme.
Zhvillimi i projektit i është besuar kompanisë norvegjeze Scatec, një emër i konsoliduar në tregjet emergjente, ndërsa energjia e prodhuar do t’i shitet Egyptian Electricity Transmission Company përmes një kontrate afatgjatë blerjeje. Ky mekanizëm garanton stabilitet financiar dhe krijon besim për investitorët ndërkombëtarë.
Energji për miliona dhe miliarda kursime
Sipas vlerësimeve zyrtare, Obelisk do të jetë në gjendje të furnizojë me energji elektrike rreth 1,6 milionë banesa. Por ndikimi i tij nuk matet vetëm në kilovat-orë. Reduktimi i konsumit të gazit natyror pritet të sjellë kursime kumulative prej miliarda dollarësh gjatë 25 viteve të jetës operative të impiantit.
Në këtë kuptim, centrali solar nuk është thjesht një investim “i gjelbër”, por një ndërhyrje strukturore në modelin energjetik të vendit, që ndikon drejtpërdrejt në bilancin tregtar, sigurinë energjetike dhe stabilitetin makroekonomik të Egjiptit.
Financa multilaterale dhe pesha e Europës
Një nga shtyllat kryesore të suksesit të Obelisk-ut është arkitektura e tij financiare. Financimi prej 150 milionë dollarësh nga Banka Europiane e Investimeve, përmes EIB Global, është pjesë e një pakete që kalon 600 milionë dollarë në total. Krahas BEI-së, projekti mbështetet nga Banka Afrikane e Zhvillimit, Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim dhe British International Investment, si dhe nga garanci dhe grante të Bashkimit Europian.
Ky model, i njohur si qasja “Team Europe”, synon të bashkojë instrumente të ndryshme financiare për të mbështetur projekte strategjike. Për BE-në, Obelisk është një investim në stabilitetin energjetik të Mesdheut jugor dhe një shtyllë e politikave të dekarbonizimit dhe të nismës REPowerEU. Për Egjiptin, prania e institucioneve europiane dhe afrikane ul koston e kapitalit dhe rrit besueshmërinë ndërkombëtare të vendit.
Punësim, kompetenca dhe sfida të reja
Gjatë fazës së ndërtimit, projekti ka përfshirë rreth 5.000 punëtorë, nga inxhinierë dhe teknikë të specializuar deri te fuqia punëtore lokale. Kjo ka sjellë jo vetëm vende pune, por edhe transferim njohurish në një sektor me intensitet të lartë teknologjik.
Përfundimi i fazës së parë brenda rreth 13 muajsh nga nënshkrimi i kontratës së blerjes së energjisë ka forcuar imazhin e Egjiptit si destinacion i besueshëm për investime infrastrukturore komplekse. Megjithatë, Obelisk nxjerr në pah edhe sfida të rëndësishme: modernizimin e rrjetit të transmetimit, menaxhimin e akumulimit të energjisë dhe integrimin e kapaciteteve të reja në një sistem elektrik në transformim të shpejtë.
Një model për Afrikën e së nesërmes
Në perspektivë, Obelisk është më shumë se një central diellor. Ai është një provë reale për një model zhvillimi që synon të balancojë sigurinë energjetike, qëndrueshmërinë ekonomike dhe stabilitetin social. Suksesi i tij do të shërbejë si referencë jo vetëm për Egjiptin, por për të gjithë Afrikën, një kontinent ku kërkesa për energji është në rritje të vazhdueshme dhe ku projekte të kësaj shkalle mund të përcaktojnë ekuilibra të rinj industrialë dhe infrastrukturorë. Në shkretëtirën e Qena-s, Egjipti nuk ka ndezur vetëm panele diellore. Ka ndezur një vizion.
