Tradhtia pa maska: nga dhomat mbretërore te jeta e përditshme, skandali që nuk na skandalizon më

Tradhtia është një nga historitë më të vjetra të njerëzimit. Ajo shfaqet në mitologji, në Bibël, në kronikat mbretërore, në romanet e mëdhenj dhe sot, më shumë se kurrë, në faqet e para të mediave dhe në portalet rozë.

Mëkati i vjetër që vazhdon të na magjepsë

E megjithatë, pavarësisht moralizimit publik, shifrat tregojnë një realitet tjetër: tradhtia është e përhapur, shpesh e pranuar në heshtje dhe rrallëherë vërtet tronditëse për shoqërinë. Ajo bëhet skandal jo për aktin intim në vetvete, por për momentin kur del në dritë, kur shkel “rregullat e pashkruara” të fshehtësisë dhe ekspozon hipokrizinë kolektive.

Sipas statistikave, në një pjesë të mire të të anketuarve banorë të shteteve perëndimore evropiane, 55 për qind e burrave dhe 45 për qind e grave kanë pasur të paktën një lidhje jashtëmartesore. Kjo e bën tradhtinë një përvojë gati të zakonshme, aq sa vetëm tre në dhjetë e konsiderojnë vërtet të papranueshme. E megjithatë, kur tradhtia përfshin figura publike, pushtet, para dhe imazh, ajo kthehet në një dramë kombëtare, në një serial mediatik që ushqen kuriozitetin, zemërimin dhe dëshirën për gjykim.

Statistikat e një realiteti të heshtur

Shifrat flasin qartë: tradhtia nuk është përjashtim, por pjesë e strukturës sociale. Ajo renditet e fundit në listën e “mëkateve” që skandalizojnë opinionin publik, shumë pas korrupsionit, abuzimit të pushtetit apo dhunës. Kjo tregon se morali kolektiv është më fleksibël nga sa pretendohet dhe se jeta private, për sa kohë mbetet private, tolerohet.

Problemi lind kur tradhtia bëhet publike, kur kalon nga dhoma e gjumit në faqet e gazetave. Pikërisht aty nis transformimi i saj nga një çështje intime në një çështje politike, morale dhe simbolike.

Kur tradhtia bëhet çështje shteti: rasti i mbretit Juan Carlos

Një nga shembujt më domethënës është ai i mbretit Juan Carlos të Spanjës. Një udhëtim i vetëm në Botsvanë mjaftoi për të shpërthyer tre skandale njëherësh: një gjueti luksoze në mes të krizës ekonomike, një elefant i vrarë nga presidenti nderi i WWF-së dhe, mbi të gjitha, prania e një dashnoreje në vend të mbretëreshës Sofia.

Tradhtia e sovranit nuk ishte sekret për spanjollët, por për herë të parë ajo u bë publike, e dokumentuar, e pamohueshme. Indinjata nuk lidhej vetëm me jetën sentimentale të mbretit, por me simbolikën e aktit: mungesë respekti ndaj institucionit, ndaj shtetit dhe ndaj qytetarëve që po përballeshin me krizën. E dashura u shndërrua në simbolin e një pushteti të shkëputur nga realiteti, dhe tradhtia u bë katalizatori i një pakënaqësie më të thellë, që çoi deri te kërkesa për abdikim.

 “Etiketa” e tradhtisë: kur shpërthen skandali

Psikologët flasin për një lloj “galateo-je” të tradhtisë. Shoqëria toleron aventurën, sidomos mashkullore, për sa kohë ajo mbetet e fshehtë dhe nuk cenon imazhin publik. Skandali lind kur shkelet kjo rregullore e pashkruar: kur e dashura shfaqet në publik, kur fotot dalin në media, kur kriza ekonomike ose politike e bën tradhtinë të duket si fyerje kolektive.

Në këtë kuptim, tradhtia nuk dënohet për natyrën e saj morale, por për ekspozimin. Ajo bëhet skandal sepse shfaq hipokrizinë e sistemit dhe prish balancën mes asaj që pranohet në heshtje dhe asaj që shfaqet hapur.

VIP-at dhe kureshtja jonë e pashuar

Nga oborret mbretërore te showbiz-i, dinamika është e njëjtë. Rasti i Sabrina Ferillit, i shndërruar në telenovelë mediatike për shkak të sms-ve të publikuara, tregon se publiku ushqehet me këto histori jo sepse skandalizohet, por sepse identifikohet. Tradhtia e vip-ave na lejon të jetojmë një jetë paralele, më emocionuese, dhe njëkohësisht t’i zbresim ata nga piedestali.

Ne kërkojmë idhuj për të ëndërruar, por ndjejmë një kënaqësi të fshehtë kur zbulojmë se edhe ata gabojnë, se edhe jetët e tyre perfekte kanë çarje. Sa më i dhimbshëm dhe publik të jetë skandali, aq më i madh është interesimi.

Pse na tërheq më shumë e keqja sesa e mira

Mediat bashkëkohore janë në kërkim të vazhdueshëm të lajmeve të forta. Krimi, tradhtia, dhimbja dhe rënia morale shiten më mirë se suksesi dhe stabiliteti. Shoqëria ka nevojë për një “viktimë”, për një figurë mbi të cilën të projektojë frikërat dhe frustrimet e veta.

Tradhtia funksionon perfekt në këtë mekanizëm sepse prek përvoja universale: pothuajse të gjithë kanë tradhtuar ose janë tradhtuar. Kjo e bën historinë të afërt, të dhimbshme dhe njëkohësisht magnetike. Ne i refuzojmë këto lajme nga frika se mos na ndodhin, por i konsumojmë me etje sepse na rikujtojnë se nuk jemi vetëm në dobësitë tona.

Skandal i përhershëm, moral i lëvizshëm

Tradhtia mbetet një pasqyrë e shoqërisë sonë: një akt intim që kthehet në spektakël publik, një mëkat i toleruar që bëhet i papranueshëm vetëm kur ekspozohet. Ajo nuk trazon më ndërgjegjen morale, por vazhdon të ushqejë kureshtjen kolektive. Në fund, ndoshta nuk na skandalizon tradhtia vetë, por fakti që ajo na ngjan shumë me veten.

INTRIGAT SEKSUALE MË SKANDALOZE TË HISTORISË

1456. At’ Filippo Lippi dhe novicia Lucrezia

Në vitin 1456 murgu karmelitan Filippo Lippi, i famshëm për dhuntitë e tij piktorike, thirret në Prato për të afreskuar Kapelën e Madhe të Katedrales; për të pozuar si modele për fytyrën e Virgjëreshës është një novicie e re, Lucrezia Buti, dhe mes të dyve shpërthen shpejt një pasion i vështirë për t’u fshehur. Pas disa muajsh Filippo arratiset me Lucrezian, shtatzënë me atë që do të bëhej po ashtu piktori i famshëm Filippino Lippi, dhe zhvendoset në një shtëpi pak hapa larg Katedrales dhe manastirit të murgeshave, duke shkaktuar zemërimin e kurisë dhe tronditjen e qytetit.

1895. Oscar Wilde dhe lordi Alfred Douglas

Në Anglinë puritane viktoriane marrëdhëniet homoseksuale, edhe pse shumë të përhapura, jetoheshin fshehurazi dhe konsideroheshin imorale. Kur në vitin 1892 poeti ekscentrik Oscar Wilde bie në dashuri me të riun fisnik Alfred Douglas, ai nuk i njeh telashet që e presin. Alfred, rebel dhe i shfrenuar, e shfaq hapur marrëdhënien me Wilde-in dhe babai i djalit, i tërbuar me të birin dhe me të dashurin e tij të pjekur, i shkruan poetit një letër plot fyerje. Wilde, i fyer, e padit për shpifje babain e Alfredit, por në sallat e gjyqit situata përmbyset: hetuesit paraqesin prova të pakundërshtueshme të homoseksualitetit të shkrimtarit, duke skandalizuar jurinë. Wilde dënohet me dy vjet burg për sodomi, homoseksualitet sipas përkufizimit fetar.

1962. John Profumo, showgirl dhe spiuni

Në vitin 1961 politikani konservator anglez John Profumo, Sekretar Shteti për Luftën, njeh në një festë showgirl-in Christine Keeler, me të cilën nis një lidhje, pa ditur se e reja është e lidhur edhe me një kriminel londinez dhe me një diplomat rus ekspert të spiunazhit. Pas disa muajsh Profumo, i shtyrë nga shokët e partisë, i jep fund historisë, por tashmë dëmi është bërë; në kulmin e Luftës së Ftohtë, skandali për kryeministrin konservator Harold Macmillan është politik po aq sa moral: çfarë sekretesh qeveritare i ka treguar Christine spiunit rus? Në vitin 1963 si Profumo ashtu edhe Macmillan japin dorëheqjen mes indinjatës së përgjithshme.

1998. Bill Clinton dhe Monica Lewinsky

Bill Clinton nuk është sigurisht Presidenti i parë amerikan që përfiton nga roli i pushtetit për të marrë favore seksuale (Kennedy i bënte t’i siguronin dashnore dhe prostituta njerëzit e Shërbimeve Sekrete), por është qëndrimi i tij i rezervuar ai që gati sa nuk i kushton karrierën. Midis viteve 1995 dhe 1997 Clinton dhe praktikantja njëzet e dy vjeçare Monica Lewinsky kanë disa takime me karakter seksual në Zyrën Ovale, zyrën e Presidentit. Clinton është tashmë nën hetim për një akuzë ngacmimi nga një punonjëse e qeverisë dhe këto lajme arrijnë në veshët e gjyqtarëve; Clinton, nën betim, e mohon marrëdhënien me Monicën. Interesi i opinionit publik rritet dhe kur Lewinsky provon takimet, Amerika mbetet e shtangur. Clinton detyrohet të pranojë publikisht se ka pasur një “marrëdhënie të papërshtatshme” me Lewinsky-n. Anëtarët e Kongresit e gjykojnë Presidentin për deklarim të rremë nën betim dhe pengim të drejtësisë (“procedura e impeachment-it”): për pak vota Clinton shpëton dhe e përfundon mandatin.

GRUAJA – Fillimisht i hedh poshtë zërat për tradhtinë e bashkëshortit dhe, pas pranimit të Clinton-it, vendos gjithsesi të qëndrojë në krah të tij.

2008. Max Mosley dhe festat naziste Në vitin 2008 gjashtëdhjetëvjeçari Max Mosley, drejtuesi i Formula 1, i martuar dhe bir i Oswald Mosley-t dhe Diana Mitford-it (i pari themelues i Bashkimit Britanik Fashist dhe e dyta admiruese e madhe e Hitlerit), filmohet gjatë një orgjie sado-mazokiste bashkë me prostituta të veshura si roje naziste; menjëherë ngrihet një jehonë zemërimi, sidomos për shkak të marrëdhënieve të diskutueshme të prindërve me Nazizmin. Megjithatë Mosley, i nënshtruar një vote besimi nga Federata Ndërkombëtare e Automobilizmit, nuk e humbet postin: veset private të njerëzve duket se nuk janë më një element gjykimi për veprimtarinë e tyre publike dhe profesionale.