Ka diçka thellësisht kontradiktore në mënyrën si bota po e sheh sot Kinën, sepse mjafton të hapësh rrjetet sociale apo të shikosh videot e qyteteve futuriste të Shangait dhe Shenzhenit për të pasur ndjesinë e një superfuqie që po jeton tashmë në vitin 2050, mes trenave ultramodernë, kullave të mbuluara nga ekrane gjigante LED, flotave të heshtura të makinave elektrike dhe fabrikave robotike që prodhojnë me ritme marramendëse, por mjafton po aq pak të lexosh shifrat ekonomike për të kuptuar se nën këtë shkëlqim teknologjik fshihet një ekonomi që po ngadalësohet, një treg i brendshëm që konsumon më pak nga sa pritej, një brez të rinjsh që lufton me papunësinë dhe një sistem industrial që rrezikon të mbytet nga prodhimi i tepërt, ndërsa udhëheqja komuniste vazhdon të shtyjë vendin drejt një gare të ethshme për dominimin global, në një moment kur vetë modeli ekonomik që krijoi “mrekullinë kineze” duket se ka hyrë në fazën e tij më delikate.
🏙️ Dy fytyrat e një superfuqie që habit botën
Për shumë vizitorë europianë dhe amerikanë, Kina e sotme ngjan me një skenë fantashkencore ku teknologjia ka hyrë në çdo cep të jetës së përditshme, sepse qytetet e mëdha janë të mbushura me makina elektrike, pagesa dixhitale, dronë dhe infrastruktura që në disa raste tejkalojnë standardet perëndimore.
Në rrugët e metropoleve kineze motorët me benzinë po zhduken gradualisht, ndërsa heshtja e automjeteve elektrike ka ndryshuar edhe tingullin e qyteteve, duke krijuar përshtypjen e një shoqërie që po ecën me shpejtësi drejt së ardhmes.
Megjithatë, pas këtij imazhi spektakolar fshihet një realitet shumë më i ashpër ekonomik, sepse ritmi i rritjes nuk është më ai që e bëri Kinën motorin më të fuqishëm të ekonomisë globale gjatë dekadave të fundit.
Rritja ekonomike mbetet pozitive, por është larg shpërthimit dyshifror që dikur dukej i pafund, ndërsa treguesit e konsumit, shitjeve dhe investimeve po japin sinjale lodhjeje gjithnjë e më të dukshme.
Papunësia mes të rinjve është kthyer në një nga plagët më të mëdha sociale të vendit, duke ushqyer ndjesinë se edhe në zemër të superfuqisë industriale, ëndrra ekonomike kineze po humbet shkëlqimin e saj.
Kjo kontradiktë mes modernitetit marramendës dhe ngadalësimit ekonomik është sot zemra e debatit global mbi Kinën.
🏚️ Kriza e pasurive të paluajtshme që tronditi sistemin
Për vite me radhë, ndërtimi i qyteteve të reja, apartamenteve dhe komplekseve gjigante ishte motori kryesor i ekonomisë kineze, sepse investimet në pasuri të paluajtshme krijonin punë, ushqenin bankat dhe mbanin gjallë zinxhirin industrial të vendit.
Por pas kësaj rritjeje të furishme u krijua një flluskë gjigante borxhesh, e mbështetur nga kredi të lehta dhe nga bindja se tregu i banesave do të vazhdonte të rritej pafundësisht.
Kur kompanitë e mëdha ndërtimore nuk arritën më të shlyenin detyrimet e tyre financiare, sistemi nisi të lëkundej me shpejtësi, duke tronditur miliona familje që kishin investuar kursimet e jetës në apartamente ende të papërfunduara.
Çmimet e banesave nisën të bien dhe sektori që dikur shtynte ekonominë përpara u kthye në një barrë që po e tërheq poshtë rritjen.
Kriza goditi jo vetëm ndërtimin, por edhe besimin e konsumatorëve, sepse qytetarët u bënë më të kujdesshëm me shpenzimet, në një kohë kur qeveria kishte nevojë pikërisht për më shumë konsum të brendshëm.
Për ekonomistët, kjo ishte prova më e qartë se modeli i vjetër ekonomik i Kinës kishte hyrë në kufijtë e tij.
⚙️ Strategjia e Xi Jinping për një Kinë industriale dhe agresive
Shumë analistë mendonin se Kina do të kalonte gradualisht drejt një ekonomie të mbështetur më shumë te konsumi dhe shërbimet, ashtu si ndodhi me vendet e zhvilluara perëndimore, por presidenti Xi Jinping duket se ka zgjedhur një drejtim krejt tjetër.
Për liderin kinez, fuqia industriale dhe kontrolli mbi teknologjitë strategjike janë shumë më të rëndësishme sesa mirëqenia e menjëhershme e qytetarëve apo rritja klasike e konsumit.
Pikërisht për këtë arsye Pekini po investon me intensitet në inteligjencën artificiale, makinat elektrike, bateritë, panelet diellore, dronët dhe bioteknologjinë, sektorë që konsiderohen vendimtarë për betejën ekonomike dhe gjeopolitike të dekadave të ardhshme.
Në vend që të ulë ritmin e prodhimit, Kina po prodhon edhe më shumë, duke shtyrë fabrikat në një konkurrencë të egër për çmime gjithnjë e më të ulëta.
Në industrinë e automjeteve elektrike kjo luftë është bërë brutale, sepse kompanitë po shesin makina me fitime minimale, madje ndonjëherë edhe me humbje, vetëm për të fituar terren ndaj rivalëve.
Dhjetëra kompani më të vogla janë mbyllur dhe mijëra punëtorë kanë humbur vendet e punës, ndërsa gjigantët industrialë vazhdojnë garën për dominim.
Megjithatë, pikërisht kjo konkurrencë ekstreme ka bërë që automjetet elektrike të shpërthejnë në tregun kinez me një ritëm që bota nuk e kishte parë më parë.
🌍 Lufta tregtare dhe frika e botës nga eksportet kineze
Ndërsa fabrikat kineze prodhojnë më shumë nga sa mund të thithë tregu i brendshëm, kompanitë po kërkojnë shpëtim te eksportet, duke derdhur mallra me çmime shumë të ulëta në tregjet ndërkombëtare.
Kjo strategji ka alarmuar Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Europian dhe shumë ekonomi të tjera që druhen se industria e tyre mund të goditet nga konkurrenca kineze.
Për këtë arsye po shtohen tarifat doganore, barrierat tregtare dhe kufizimet ndaj produkteve kineze, sidomos në sektorin e makinave elektrike dhe teknologjive të gjelbra.
Nga Uashingtoni deri në Bruksel po rritet bindja se Kina nuk po konkurron më sipas rregullave tradicionale të tregut, por po përdor fuqinë e shtetit për të mbështetur një ofensivë industriale globale.
Edhe vende që dikur mirëprisnin investimet kineze, si Brazili, Meksika apo Turqia, kanë filluar të vendosin pengesa për të mbrojtur prodhuesit vendas.
Në zemër të kësaj përplasjeje qëndron frika se Kina mund të marrë kontrollin mbi teknologjitë kyçe të së ardhmes, duke krijuar një varësi të re ekonomike globale.
Por kjo ofensivë industriale ka edhe një çmim të brendshëm shumë të lartë për vetë ekonominë kineze.
📉 “Involucioni” që po lodh ekonominë dhe shoqërinë kineze
Në Kinë po përhapet gjithnjë e më shumë një term që përmbledh ankthin ekonomik të brezit të ri: “nèijuǎn”, një fjalë që përshkruan një konkurrencë aq të fortë sa përfundon duke shkatërruar vetë energjinë e sistemit.
Të rinjtë ndihen të bllokuar në një garë të pafundme pune, presioni dhe sakrificash, ku përpjekjet shtohen vazhdimisht, por shpërblimi bëhet gjithnjë e më i vogël.
Edhe ekonomia duket sikur po vrapon në vend, sepse prodhimi rritet, fabrikat punojnë dhe investimet vazhdojnë, por kërkesa reale nuk arrin të mbajë të njëjtin ritëm.
Kjo ka krijuar rrezikun e deflacionit, një situatë ku çmimet bien jo sepse njerëzit jetojnë më mirë, por sepse ekonomia po humbet dinamizmin e saj.
Vetë Xi Jinping e ka pranuar publikisht rrezikun e “konkurrencës së çrregullt”, por qeveria vazhdon të ushqejë modelin industrial që e ka krijuar këtë situatë.
Logjika e Pekinit është e qartë dhe brutale: vetëm kompanitë që mbijetojnë në këtë garë të pamëshirshme do të jenë mjaftueshëm të forta për të dominuar tregjet globale në të ardhmen.
Kina po përpiqet të ndërtojë superkompanitë e shekullit XXI edhe nëse kjo do të thotë të sakrifikojë stabilitetin afatshkurtër ekonomik.
Dhe pikërisht këtu qëndron basti më i madh i udhëheqjes kineze: të arrijë supremacinë teknologjike përpara se lodhja ekonomike dhe sociale të bëhet e papërballueshme për vetë sistemin.
