Që në vitet më të hershme të jetës, pothuajse çdo fëmijë ka dëgjuar për vajzën e vogël me mantel të kuq që ecën nëpër pyll për të vizituar gjyshen e saj. “Kësulkuqja” nuk është thjesht një përrallë; ajo është një pjesë e memories kolektive të njerëzimit, një rrëfim që ka kaluar brez pas brezi duke marrë forma të ndryshme dhe duke u përshtatur me kohën. Por pas kësaj historie të njohur, fshihet një rrjet i ndërlikuar misteresh, debatesh dhe të vërtetash që jo gjithmonë janë treguar.
Shpesh, kur përmendet kjo përrallë, mendja shkon menjëherë te një emër i njohur i letërsisë franceze. Megjithatë, rrënjët e saj janë shumë më të thella dhe më komplekse sesa duket në shikim të parë. Kush e shkroi në të vërtetë “Kësulkuqen”? A është ajo një krijim individual apo një trashëgimi e kulturës popullore? Dhe pse versionet e saj ndryshojnë kaq shumë nga njëra-tjetra?
Ky artikull synon të zbulojë pikërisht këto pyetje, duke ndërtuar një narrativë të re që shkon përtej asaj që dimë zakonisht. Do të hyjmë në historinë e fshehur të përrallës, në autorësinë e saj të diskutueshme dhe në mënyrën se si është transformuar me kalimin e kohës.
Origjina e lashtë e një tregimi të thjeshtë
Para se të merrte formën që njohim sot, historia e “Kësulkuqes” qarkullonte në formë gojore nëpër fshatra dhe komunitete të ndryshme evropiane. Ajo nuk ishte një rrëfim i shkruar, por një histori që përcillej nga goja në gojë, duke u ndryshuar sipas vendit dhe kohës.
Në disa versione të hershme, historia kishte tone më të errëta dhe më të ashpra. Nuk kishte gjithmonë një fund të lumtur, dhe shpesh mesazhi ishte më i drejtpërdrejtë: një paralajmërim për rreziqet e botës dhe nevojën për kujdes.
Ky fakt tregon se “Kësulkuqja” nuk është një krijim i një autori të vetëm, por një produkt i imagjinatës kolektive.
Figura e njohur që mori meritat
Kur bëhet fjalë për autorësinë, emri që përmendet më shpesh është i Charles Perrault. Ai është i njohur për mbledhjen dhe publikimin e shumë përrallave klasike që sot konsiderohen shumë të rëndësishme në letërsinë për fëmijë.
Megjithatë, historia nuk është aq e thjeshtë. Edhe pse emri i tij lidhet ngushtë me “Kësulkuqen”, ka dyshime serioze mbi faktin nëse ai ishte autori i vërtetë i saj.
Perrault nuk e konsideronte veten si shkrimtar përrallash në kuptimin klasik. Ai ishte një figurë e rëndësishme në shoqërinë e kohës së tij dhe merrej me zhanre më serioze. Përrallat që mbajnë emrin e tij mund të kenë pasur një histori tjetër pas skenës.
Roli i padukshëm i një djali
Një teori intriguese sugjeron se pjesa më e madhe e punës kreative mund të jetë bërë nga Pierre Perrault, djali i Charles Perrault.
Sipas kësaj ideje, Pierre ishte ai që shkroi dhe përpunoi historitë, ndërsa emri i babait u përdor për arsye praktike dhe komerciale. Në atë kohë, një emër i njohur garantonte sukses më të madh në publikim dhe shitje.
Jeta e Pierre nuk ishte e qetë. Ai u përfshi në një incident të rëndë që e çoi në burg, dhe më pas në ushtri, ku humbi jetën në një betejë. Kjo histori personale mund të ketë ndikuar në mënyrën se si u trajtua autorësia e veprave.
Versionet që nuk u treguan kurrë
Një nga aspektet më interesante të “Kësulkuqes” është fakti që ekzistojnë versione të ndryshme të saj, disa prej të cilave janë shumë më të errëta se ato që njohim sot.
Në disa variante të hershme, historia përfundon në mënyrë tragjike, pa shpëtimin e vajzës apo të gjyshes. Ky ndryshim tregon se rrëfimi është modifikuar me kalimin e kohës për t’u bërë më i përshtatshëm për audiencën e re, veçanërisht për fëmijët.
Shoqëria, me kalimin e viteve, ka zgjedhur versionin më të pranueshëm emocionalisht, duke e zbutur mesazhin dhe duke shtuar elemente shprese.
Pse u ndryshua historia?
Transformimi i “Kësulkuqes” nuk ishte rastësor. Ai reflekton ndryshimet në vlerat shoqërore dhe mënyrën se si njerëzit e shihnin edukimin e fëmijëve.
Në versionet më të vjetra, historia ishte një paralajmërim i fortë për rreziqet, ndërsa më vonë u kthye në një tregim me mësim moral më të butë. Kjo tregon një zhvendosje nga frika drejt edukimit përmes shpresës.
Trashëgimia që vazhdon
Sot, “Kësulkuqja” mbetet një nga përrallat më të njohura në botë. Ajo është përshtatur në libra, filma, teatër dhe forma të tjera arti, duke ruajtur thelbin e saj por duke ndryshuar në detaje.
Ajo që e bën këtë histori kaq të fuqishme është fleksibiliteti i saj. Çdo brez e rishkruan në mënyrën e vet, duke i dhënë kuptime të reja.
Në fund, misteri i “Kësulkuqes” nuk qëndron vetëm te pyetja “kush e shkroi?”, por te mënyra se si një histori e thjeshtë arriti të bëhet universale. Ajo është një dëshmi e fuqisë së tregimeve që lindin nga njerëzit dhe jetojnë përtej kohës.
Pavarësisht nëse autori ishte Charles Perrault, Pierre Perrault apo vetë tradita popullore, një gjë mbetet e sigurt: “Kësulkuqja” nuk i përket vetëm një njeriu, por gjithë botës.
Dhe ndoshta pikërisht kjo është arsyeja pse ajo vazhdon të jetojë, duke u treguar sërish dhe sërish, çdo herë ndryshe, por gjithmonë e njëjta në zemër.
