Të fitosh duke humbur: sekreti i madh që ndau Disney nga dështimi dhe bëri Gates miliarder – Pse humbja është arma më e fortë për suksesin në jetë

Në një shoqëri që adhuron fituesit dhe fsheh humbësit, fjala “dështim” tingëllon si dënim.

Humbja që hap dyert e suksesit

Por historia dhe psikologjia tregojnë të kundërtën: për të fituar në jetë duhet, para së gjithash, të mësosh të humbasësh. Walt Disney u pushua nga puna me arsyetimin absurd se i mungonte imagjinata. Bill Gates përjetoi dështime në hapat e parë të karrierës. Asnjëri nuk u ndal. I pari revolucionarizoi kinemanë dhe argëtimin botëror, i dyti u bë një nga njerëzit më të pasur në planet.

Sekreti i tyre nuk ishte mungesa e gabimeve, por aftësia për të mësuar prej tyre. Sepse jeta, ashtu si sporti, është një seri sfidash ku gabimi është i pashmangshëm. Vetë fjala “gabim” ka të njëjtën rrënjë me “të endesh”: vetëm kush lëviz, gabon. Por vetëm kush lëviz, shkon përpara.

Antitrupat e humbjes: pse dështimi na forcon

Në sport ky mekanizëm është i dukshëm. Psikologjia sportive e konsideron të rrezikshme heqjen dorë nga përpjekja dhe pritjen që motivimi të vijë nga jashtë. Humbja është një hap i domosdoshëm në rrugën drejt suksesit.

Shpesh ndodh që një sportist i ri të fitojë sepse është zhvilluar më shpejt fizikisht se bashkëmoshatarët. Por kur të tjerët e arrijnë, ai përballet me zhgënjimin e parë të madh – dhe nuk ka ndërtuar “antitrupat” psikologjikë për ta përballuar. Në mungesë të këtyre mekanizmave mbrojtës, zhgënjimi kthehet në krizë.

Ndryshe ndodh me sportistët e vërtetë: ata e dinë se fitorja nuk është kurrë e garantuar. E shndërrojnë humbjen në energji shtytëse për suksesin e ardhshëm. Pikërisht këtu lind forca mendore që ndan kampionin nga talenti i brishtë.

Forca e fshehtë e “fatlumëve”

Ky mentalitet nuk vlen vetëm në sport. Përballë një dështimi profesional, pyetja thelbësore nuk është “Kush e ka fajin?”, por “Çfarë mund të mësoj nga kjo?”. Pa fajësuar veten apo të tjerët, por me qëllimin për të kuptuar dhe përmirësuar.

Psikologu britanik Richard Wiseman, i njohur për studimet mbi fatin dhe rastësinë, ka arritur në një përfundim të qartë: njerëzit “me fat” janë ata që dinë të ringrihen pas zhgënjimit. Ata mësojnë nga gabimet dhe i kthejnë në burime force. Pa e kuptuar, imagjinojnë se gjërat mund të kishin shkuar edhe më keq, shohin përpara dhe nuk ngecin duke ripërtypur fatkeqësinë.

Çelësi i suksesit, sipas psikologëve, është resilenca – aftësia për të përthithur goditjet dhe për të mos u vetëbindur se “nuk ndodhi asgjë”. Vetëm duke pranuar realitetin e humbjes mund të ringrihemi më të fortë.

Nuk ka fajtor: rreziku i narcisizmit modern

Instinkti i parë përballë një disfate është kërkimi i fajtorit. Por ky është një gabim. Hapi i parë drejt rimëkëmbjes është të vëzhgojmë humbjen pa akuzuar askënd. Përndryshe, rrezikojmë të shmangim përballjen me dhimbjen reale.

Një shembull domethënës: një person i shkatërruar nga divorci që hyn menjëherë në dhjetë martesa të tjera nuk është resilent; ai thjesht po shmang përballjen me traumën. Studime të Universitetit të Buffalo-s në SHBA kanë treguar se shumë njerëz dalin më të fortë nga përvojat traumatike – duke konfirmuar idenë se “ajo që nuk të vret, të forcon”. Por kjo ndodh vetëm kur sfida përjetohet plotësisht, jo kur anashkalohet.

Edhe në arsim vërehet i njëjti fenomen. Një studim i vitit 1998 nga International Association for the Evaluation of Educational Achievement, që analizoi aftësitë shkencore të nxënësve në 23 vende, tregoi se ata me vetëvlerësimin më të lartë – nxënësit amerikanë – shfaqnin boshllëqet më të mëdha. Për të mos dëmtuar vetëvlerësimin, pritshmëritë ishin ulur. Rezultati? Siguri e rreme, por jo forcë reale.

Në përpjekje për t’i mbrojtur fëmijët nga humbja, krijohet një narcisizëm i brishtë. Një mentalitet që pret që bota të përshtatet me pritshmëritë tona. Por jeta nuk funksionon kështu.

Të fitosh në jetë nuk do të thotë të shmangësh humbjen, por ta përqafosh atë si pjesë të procesit. Disney dhe Gates nuk u bënë të mëdhenj sepse nuk dështuan; u bënë të mëdhenj sepse nuk u ndalën. Në një botë që kërkon perfeksion të menjëhershëm, forca e vërtetë qëndron te pranimi i rënies dhe te guximi për t’u ngritur sërish. Vetëm kështu humbja shndërrohet në trampolinë drejt suksesit.