Ka vite që qeveria shqiptare përpiqet të ndërtojë një narrativë triumfale rreth integrimit europian, duke e shitur çdo deklaratë të BE-së si fitore personale të kryeministrit dhe çdo raport teknik si një medalje nderi për “reformat historike”. Por realiteti, si gjithmonë, është më kokëfortë se propaganda. Raporti i ri i IBAR, i miratuar nga 27 vendet anëtare të Bashkimit Europian, e zhvesh këtë propagandë deri në palcë dhe e vendos Shqipërinë përballë një pasqyre të pakompromis: një shtet ku drejtësia sulmohet, ku politika ndërhyn pa turp, ku imuniteti përdoret si bunker për të mbrojtur të pushtetshmit dhe ku korrupsioni nuk është më “shqetësim serioz”, por “shqetësim thelbësor”.
Kur Brukseli flet hapur, Tirana zyrtare ul kokën
Në vend që të shënojë progres, raporti i majit është një kambanë alarmi. Ai nuk është më një dokument teknik i zakonshëm, por një paralajmërim politik i qartë: Shqipëria nuk mund të ecë drejt BE-së me këtë model qeverisjeje. Dhe mbi të gjitha, nuk mund të mbyllë kapitujt e negociatave pa ndalur ndërhyrjet ndaj SPAK, pa respektuar vendimet e Gjykatës Kushtetuese dhe pa zbatuar standardet europiane për imunitetin parlamentar – standarde që qeveria i ka shkelur hapur në rastin Balluku.
Ky raport nuk është një letër e zakonshme. Është një akt-akuze.
Nga raporti i shkurtit te raporti i majit: BE-ja humbi durimin
Në shkurt, Komisioni Europian paraqiti një draft relativisht të butë, me tone diplomatike dhe me gjuhën e zakonshme të “progresit të qëndrueshëm”. Por vendet anëtare, të cilat kanë fjalën e fundit, e ndryshuan rrënjësisht dokumentin. Dhe kjo është shenja më e qartë se durimi i tyre ka mbaruar.
Në versionin e majit, BE-ja përmend SPAK-un me emër, flet për “sulme në rritje dhe shqetësuese” ndaj drejtësisë, thekson ndërhyrjet politike “në nivele të larta”, e cilëson korrupsionin si “shqetësim thelbësor”, kritikon patronazhistët, presionin ndaj mediave dhe përdorimin e administratës në zgjedhje, kërkon respektimin e standardeve të Komisionit të Venecias për imunitetin parlamentar.
Ky nuk është më një raport që të fton të ecësh përpara. Është një raport që të thotë: “Ndal. Kthehu mbrapa. Riparo çfarë ke prishur.”
Dhe ky ndryshim tregon një gjë të thjeshtë: BE-ja nuk i beson më qeverisë shqiptare kur flet për reformën në drejtësi. E sheh qartë se ndërhyrjet politike nuk janë raste sporadike, por pjesë e një strategjie të qëndrueshme për të kontrolluar sistemin.
Rasti Balluku: imuniteti si bunker politik dhe mesazhi i prerë i Brukselit
Në qendër të raportit qëndron një çështje që qeveria u përpoq ta shiste si “keqkuptim”: refuzimi i mazhorancës për t’i dhënë SPAK-ut autorizimin për arrestimin e ish-zv.kryeministres Belinda Balluku. Por BE nuk e ka bleu këtë justifikim.
Në raport, kërkesa është e qartë: Shqipëria duhet të zbatojë standardet europiane për imunitetin parlamentar, të përcaktuara nga Komisioni i Venecias. Dhe këto standarde thonë një gjë të thjeshtë: imuniteti mbron deputetin vetëm kur ka dyshime për ndjekje penale me motive politike.
Por në rastin Balluku: SPAK deklaroi se nuk ka asnjë motiv politik, avokatët e Ballukut pranuan se nuk ka motiv politik, deputetët e opozitës e konfirmuan këtë gjatë seancës së Mandateve.
Pra, sipas standardeve europiane, imuniteti nuk duhej të përdorej. Por mazhoranca e përdori. Dhe BE-ja e ka shënuar këtë si shkelje të rëndë.
Ky është një precedent i rrezikshëm: një parlament që mbron një zyrtare të lartë të akuzuar për shkelje të barazisë në tendera me vlera qindra milionëshe dhe për kërcënim dëshmitarësh. Dhe një kryeministër që del publikisht kundër SPAK-ut, duke e akuzuar se po bën “eksperimente socio-politike”.
Në çdo vend europian, kjo do të ishte krizë politike. Në Shqipëri, qeveria e quajti “normalitet”.
Sulmet ndaj SPAK dhe drejtësisë: kur qeveria lufton institucionet që vetë i krijoi
Raporti i IBAR nuk kufizohet te rasti Balluku. Ai përshkruan një panoramë të gjerë të ndërhyrjeve politike në drejtësi, duke përfshirë: sulmet publike të kryeministrit ndaj prokurorëve dhe gjyqtarëve, fushatat e linçimit në media pranë qeverisë, presionin ndaj institucioneve të pavarura, përdorimin e shumicës parlamentare për të bllokuar hetime.
BE-ja e ka kuptuar se qeveria shqiptare ka hyrë në një konflikt të hapur me SPAK-un, sidomos pas hetimeve që prekën zyrtarë të lartë të qeverisë dhe drejtues të AKSHI-t. Dhe ky konflikt nuk është më një çështje e brendshme: është bërë pengesë për integrimin.
Në raport, BE kërkon që: ekzekutivi dhe legjislativi të përmbahen nga ndërhyrjet, të zbatohen vendimet e Gjykatës Kushtetuese, të garantohet pavarësia e drejtësisë, të forcohet llogaridhënia e gjyqësorit.
Këto nuk janë rekomandime. Janë kushte. Dhe pa përmbushjen e tyre, kapitulli 23 nuk mbyllet. Dhe pa kapitullin 23, Shqipëria nuk lëviz asnjë centimetër drejt BE-së.
Një BE që kërkon zgjerim dhe një Shqipëri që ecën në drejtim të kundërt
Ironia më e madhe është se BE-ja, pavarësisht krizave të brendshme, ka vullnet të qartë për zgjerim. Propozimi i kancelarit gjerman Friedrich Merz për t’i dhënë vendeve të Ballkanit Perëndimor status vëzhguesi në institucionet europiane është një sinjal i fortë politik: Europa po hap dyert.
Por Shqipëria nuk po hyn dot, sepse qeveria e saj nuk po respekton rregullat e shtëpisë ku kërkon të futet.
Në vend që të shfrytëzojë momentin historik, qeveria shqiptare: përplaset me ambasadat europiane, sulmon SPAK, mbron zyrtarët e akuzuar, përdor imunitetin si mburojë, lejon patronazhistët të kontrollojnë administratën, ushtron presion ndaj mediave dhe e trajton integrimin si çështje marketingu, jo si reformë shtetformuese.
Ndërkohë, opozita e sheh propozimin e Merz-it si një mundësi reale për të përshpejtuar integrimin. Por edhe ajo e di se ky proces nuk mund të ecë përpara pa një ndryshim rrënjësor të sjelljes së qeverisë.
Shqipëria nuk ka nevojë për dekorata propagandistike, por për një shtet që respekton drejtësinë
Raporti i IBAR nuk është një dokument që qeveria mund ta përdorë për të bërë fushatë. Nuk është një certifikatë suksesi. Është një diagnozë e rëndë për një shtet që ka devijuar nga rruga europiane dhe që po e përdor reformën në drejtësi si fasadë, ndërsa në prapaskenë përpiqet ta kontrollojë atë.
Mesazhi i BE-së është i qartë: ndalni ndërhyrjet politike, respektoni SPAK-un, zbatoni vendimet e Gjykatës Kushtetuese, aplikoni standardet e Venecias për imunitetin, luftoni korrupsionin jo me fjalë, por me vepra.
Nëse qeveria vazhdon të injorojë këto mesazhe, integrimi do të mbetet një ëndërr e largët. Dhe Shqipëria do të vazhdojë të notojë në batakun e korrupsionit dhe kapjes së shtetit, ndërsa BE-ja do të vazhdojë të dërgojë raporte që qeveria i lexon si suksese, por që në fakt janë paralajmërime.
E ardhmja europiane e vendit nuk varet nga deklaratat e kryeministrit, por nga respektimi i drejtësisë. Dhe ky raport e thotë qartë: Shqipëria nuk mund të hyjë në BE me një qeveri që lufton SPAK-un dhe mbron të akuzuarit.
