Një rrëfim i gjatë, kritik dhe i zhveshur nga propaganda, mbi premtimet e përsëritura për gazifikimin e Shqipërisë – një projekt që kërkon ekonomi të fortë, industri të madhe dhe konsum të garantuar, ndërkohë që vendi mbetet i varfër, i plakur dhe pa kapacitete reale për të justifikuar investime miliardëshe. Nga Berisha te Rama, nga memorandumi në memorandum, historia e gazifikimit është bërë simbol i një politike që prodhon më shumë fjalë sesa rezultate.
Shqipëria e premtimeve të mëdha dhe realitetit të vogël
Në Shqipëri, projektet e mëdha janë bërë një ritual politik. Sa herë qeveria ka nevojë për një histori të re suksesi, ringjallet një projekt gjigant që do të “transformojë vendin”. Në dekadën e fundit, asnjë projekt nuk është përdorur më shumë se “gazifikimi i Shqipërisë”.
Një projekt që kërkon miliarda euro, industri të fuqishme, konsum të lartë dhe një ekonomi të qëndrueshme – kushte që Shqipëria nuk i ka.
Megjithatë, çdo pak vite, një ministër i ri, një kompani e huaj, një marrëveshje e re, një memorandum i radhës, rikthen në skenë të njëjtën histori.
Ndërkohë, qeveria aktuale e Edi Ramës e ka çuar këtë ritual në ekstrem, duke shpallur shifra marramendëse dhe projekte që nuk kanë as konsumatorë, as treg, as arsye ekonomike për të ekzistuar.
Në një vend ku qytetarët mezi paguajnë faturën e energjisë, ku shkollat nuk kanë ngrohje, ku industria është thuajse inekzistente dhe ku popullsia po plaket me ritme alarmante, premtimet për gazifikim tingëllojnë si një shaka e hidhur.
Por politika shqiptare e ka kthyer këtë shaka në strategji komunikimi.
Një histori që përsëritet si stinë: çdo qeveri premton gazifikimin
Nëse ka një projekt që ka kaluar dorë më dorë, ministër pas ministri, qeveri pas qeverie, është pikërisht gazifikimi.
- 2013 – Niko Peleshi deklaron nga Izraeli se ka diskutuar gazifikimin. Asgjë nuk ndryshon.
- 2016 – Damian Gjiknuri prezanton pesë linja gazi drejt gjithë rajonit. Asnjë tub nuk u shtrua.
- 2021 – Belinda Balluku nënshkruan marrëveshje me Exxon Mobil për ta kthyer Vlorën në HUB rajonal të LNG-së. HUB-i mbeti në letër.
- 2022 – Edi Rama flet për “hapa konkretë” me Azerbajxhanin. Hapat nuk u panë.
- 2026 – Enea Karakaçi shpall një memorandum të ri me vlerë 6 miliardë dollarë – shifra më e madhe ndonjëherë për një projekt që nuk ka konsumatorë.
Nëse ka një gjë që nuk mungon në Shqipëri, janë deklaratat. Ajo që mungon është realiteti.
Dhe kjo nuk është rastësi. Është model qeverisjeje.
Pse gazifikimi është një luks që Shqipëria nuk e përballon dot
Përpara se një vend të ketë gazifikim, duhet të ketë:
- Ekonomi funksionale
- Industri të mëdha
- Popullsi të pasur
- Konsum të qëndrueshëm
Shqipëria nuk i ka asnjërën prej tyre.
Familjet shqiptare janë të varfra
Shumica e qytetarëve ngrohin vetëm një dhomë gjatë dimrit.
Kondicioneri përdoret me frikë nga fatura.
Pensionistët përbëjnë një pjesë të madhe të popullsisë në shumë qytete – dhe ata nuk janë konsumatorë të gazit.
Shkollat dhe institucionet publike janë të papërgatitura
Shumë shkolla nuk kanë as ngrohje bazike, jo më sisteme qendrore me gaz.
Industria është e dobët
Fabrikat e çimentos janë të vetmet që mund të konsumojnë sasi të konsiderueshme gazi, por janë shumë pak për të justifikuar investime miliardëshe.
Popullsia po plaket dhe po zvogëlohet
Një vend që humbet 30–40 mijë banorë në vit nuk është treg për gazifikim.
Në këto kushte, gazifikimi është një projekt pa treg. Dhe pa treg, çdo investim është i destinuar të dështojë.
Infrastruktura e munguar: tubacione, terminale, degazifikim – dhe asgjë konkrete
Transporti i gazit kërkon:
- Tubacione të gjata dhe të shtrenjta
- Terminale LNG-je që kushtojnë qindra milionë euro
- Impiant degazifikimi
- Termocentrale të mëdha për konsum të garantuar
Shqipëria nuk ka asnjë prej tyre.
Madje, vendi nuk ka arritur të vërë në punë as një termocentral 100 MW të ndërtuar 15 vite më parë.
Si mund të flitet për termocentrale 600–800 MW, që janë minimumi për të justifikuar gazifikimin?
Edhe TAP-i, i cili kalon në territorin shqiptar dhe i jep vendit të drejtën e blerjes së gazit me çmim preferencial, nuk është shfrytëzuar.
Jo sepse nuk ka gaz.
Por sepse nuk ka konsum.
Kjo është e vërteta që qeveria nuk e thotë.
Pse qeveria Rama e përdor gazifikimin si mjet propagande
Qeveria aktuale ka ngritur një model komunikimi të bazuar te projektet e mëdha, të shtrenjta dhe të largëta në kohë.
Gazifikimi është perfekt për këtë lloj propagande:
- Është teknik – qytetarët nuk e kuptojnë lehtë.
- Është i shtrenjtë – tingëllon “strategjik”.
- Është i largët në kohë – askush nuk mban përgjegjësi.
- Është i përsëritshëm – mund të rikthehet sa herë duhet një lajm i madh.
Shifra 6 miliardë dollarë është shembulli më i qartë i kësaj qasjeje.
Një vend që nuk ka arritur të ndërtojë një incenerator funksional, shpall projekte gjigante gazi që kërkojnë investime të krahasueshme me buxhetin vjetor të shtetit.
Në realitet, gazifikimi është bërë një histori që qeveria e përdor për të krijuar iluzionin e zhvillimit, ndërkohë që vendi mbetet pa industri, pa konsum dhe me një popullsi që varfërohet çdo vit.
Gazifikimi si metaforë e politikës shqiptare
Gazi nuk mungon në botë.
Ajo që mungon në Shqipëri është ekonomia që mund ta përdorë.
Dhe derisa vendi të ketë industri të fortë, popullsi të pasur dhe konsum të qëndrueshëm, çdo memorandum, çdo marrëveshje dhe çdo deklaratë për gazifikimin do të mbetet thjesht një kapitull i ri në librin e gjatë të premtimeve të pambajtura.
Nëse historia na mëson diçka, është kjo:
Në Shqipëri, gazifikimi nuk është projekt energjetik.
Është projekt politik.
Dhe si çdo projekt politik, vlen vetëm për aq kohë sa zgjat konferenca për shtyp.
