Blog

  • Fatos KOLA – Krijime dhe flijime (Triptik, pjesa 1)

    Fatos KOLA – Krijime dhe flijime (Triptik, pjesa 1)

    EKZKLUZIVE – Kushtuar Prof. Ramadan Sokolit në jubileun e 100 vjetorit të lindjes, nga miku dhe bashkëpunëtori i tij i afërt, Fatos Kola

    Indeksi

    Pjesa 1 – Krijime dhe flijime

    Pjesa 2 – Misionari Sokoli përballë Perandorisë së kuqe

    Pjesa 3 – Kulturat perandorake dhe kultura kombëtare

    Të dashur miq e dashamirë!

    Po hap me ju zemrën time për një nga miqtë e mi më të shtrenjtë e më të shenjtë të jetës. Për njeriun që frymoi e kulmoi tek unë dashurinë më supreme, atë për Atdheun, për Prof. Ramadan Sokolin… Për misionarin dhe apostullin e shqiptarizmës, që jo vetëm më mësoi me e dashtë pa kushte Atdheun, por më mësoi sesi me e dashtë…, fort e deri në ditën e mbrame…

    Prof. Sokoli pushtonte hapësirat dhe e shumonte kohën që jetonte. Me atë nuk bashkëjetoje thjesht çastin e jetës, por jetoje vite plot jetë me pafundësinë e çasteve dhe përjetimeve që të dhuronte.

    Titulli “Krijime dhe flijime” është titulli i veprës më të ndjerë të tij në fundjetë si përkushtim ndaj miqve krijues. Termi “flijime” flet dhe dëshmon sesa të shumta janë flijimet e jetëve e dashurive të mëdha në shpirtin dhe mendjen e një krijuesi të përmasave të Sokolit.

    Se kush ishin për mua Prof. Sokoli dhe familja e Sokolëve, po ua rrëfej më poshtë:

    VEPRA SHKENCORE E PROF. SOKOLIT

    Më 14 qershor të këtij viti mbushen plot 100 vjet qëkurse në Shkodër lindi albanologu shqiptar me famën më të madhe ndërkombëtare, muziktari dhe etnologu Ramadan Sokoli. Lindi në një nga familjet më të pasura e më të shquara të Shkodrës.

    Prof. Sokoli është shkencëtari dhe studiuesi ynë më i referuar për historinë e artit e të kulturës, Etnomuzikologjinë dhe Folkloristikën shqiptare e ballkanike. Ndaj dhe në 100-vjetorin lindjes, më e pakta që mund të bëhet për përkujtimin e merituar të emrit, jetës dhe veprës Sokoliane është prezantimi i kontributeve të tij me brerore kombin dhe shkencën, për të cilët Sokoli u përbetua e u përkushtua si një martir kauzash të mëdha.

    Bibliografia e veprës së tij krijuese 60 vjeçare përmbledh: 20 libra autorialë; dhjetëra filma dokumentarë; emisione televizivë e radiofonikë; trajtesa studimore shterruese; këngë dhe pjesë muzikore autoriale për fëmijë e të rritur; qindra artikuj të botuar në dhjetëra organe mediesh të shkruara brenda vendit dhe në mbarë shqiptarinë; shkrime e studime në 9 organe shtypi të përkthyera e botuara në disa gjuhë e vende të kontinentit dhe më gjerë.

    Aktualisht në fondin arkivor familjar të Prof. Sokolit gjenden të pabotuara shumica e studimeve në fusha të ndryshme dhe rreth 12 mijë vargje të këngëve të rralla popullore, epike e lirike, mijëra skeda e fashikuj me fjalë të rralla të leksikut të vjetër të gjuhës shqipe, me fjalë të urta, anekdota, rrëfenja, idioma, legjenda, etj..

    Në arkivat familjare të Prof. Sokolit gjenden dhjetëra partitura të krijimtarisë së tij muzikore në të gjitha zhanret, krijime këto të paekzekutuara kurrë, e që ishin edhe pengu më i madh në të gjallë të tij. Edhe për ato pak vepra që janë luajtur, gjithmonë bëhej kujdes që të eliminohej me çdo kusht emri i tij si autor. Çka do të thotë se kundërshtarët e tij e kishin problem dhe merak të madh eliminimin me çdo kusht të emrit të Sokolit si kompozitor, duke i lënë vetëm veprat teorike që ua lehtësonin akuzën “folklorist”. Dhe këtë ia bënin atij që kish mbaruar për kompozicion shkollën më të famshme italiane të muzikës, e që kish dhënë prova të talentit të pashoq në kompozicion me prurje tejet cilësore qysh në adoleshencë.

    Prof. Sokoli ishte dhe mbeti kompozitori më i dënuar për të mos ia ekzekutuar krijimet, megjithëse pothuajse të gjithë instrumentistët, dirigjentët, këngëtarët dhe teoritikët që kryen studimet në periudhën 1954-1974 në liceun artistik “Jordan Misja” ishin nxënësit e tij. Ai iku në parajsë i dëshpëruar thellësisht që veshët nuk ia dëgjuan muzikën që kompozoi, vrasje kjo e kadifejtë dhe e paprovuar nga asnjë koleg i tij. Asnjë urrejtje dhe cinizëm nuk mund të bënte më zi dhe më keq sesa kaq… Pra, të gjallët e vdekur nuk mundën të gjenin armë më vrastare sesa kjo për të mbytur famën e një krijuesi të formatit të tij…

    Me shumicën e botimeve e studimeve, Prof. Sokoli jo vetëm u shqua si hulumtuesi i parë i disiplinave të reja etnologjike, por ishte gjithashtu studiuesi që hapi hullitë e para të lëvrimit në shumicën e shkencave albanologjike ku, në tërësi, trajtoi mbi 1200 punime në dhjetëra tema e fusha.

    Në vitet ‘50 drejtoi dy ekspedita ndërkombëtare etnomuzikologjike me studiues të huaj: në Jug dhe në Veri të Shqipërisë.

    Nga krijimtaria e Prof. Sokolit trashëgojmë sot mbi 60 biseda shkencore të transmetuara në emisionet e Radio Tiranës; mbi 25 skenarë dokumentarësh shkencorë televizivë; mbi 300 këngë, valle, pjesë instrumentale, tablo muzikore, etj..

    Pas viteve ’90 Prof. Sokoli lektroi, ligjëroi e kumtoi në akademitë, institucionet shkencore dhe universitetet e shteteve më të mëdha të Europës, si dhe botoi mbi 200 trajtesa në periodikët brenda e jashtë vendit.

    Në arkivin e tij gjejmë edhe një letërkëmbim voluminoz me qindra kolegë të kombësive të ndryshme, me bashkatdhetarë e shkencëtarë të të dy hemisferave, si dhe plot krijime vetjake në pikturë e gdhendje.

    Pjesa më e madhe e veprave të botuara të Prof. Sokolit janë shtypur dhe sponsorizuar në Kosovë, para dhe pas vitit 1990.

    Në vitin 2006, Instituti Amerikan i Biografive (ABI) e inkuadroi Prof Sokolin në “Listën e Ekspertëve më të Respektuar në Botë, zëri dhe kontributi i të cilëve është konsideruar si maja më e lartë për dijet shkencore, eksperiencën dhe ekspertizën”.

    Ndërsa në vitin 2007, Shoqata e Akademive Botërore më të shquara në Studimet Etnologjike me qendër në Itali, e dekoroi Prof. Sokolin me medaljen “Oscar Mondiale del Folklore”, me motivacionin, “Për kontribute të shquara në nivel ndërkombëtar lidhur me studimet në fushën e Etnologjisë dhe Folklorit…, studime që kanë mundësuar diferencimin etnologjik dhe etnik midis kombeve e kulturave ballkanike, si dhe përcaktimin e autoktonisë e kufijve të shtrirjes së tyre në Ballkan”.

    Në vlerësim të kontributeve dhe përmasave të pafundme të shtrirjes së veprimtarisë shkencore, Prof. Sokoli është përfshirë gjithashtu edhe tek “Enciklopedia e Personaliteteve më të Shquara të shek. XX”, botim i Universitetit të Kembrixhit.

    TRAGJIZEM-FATALITETI HISTORIK SHQIPTAR

    Pashallëqet e Shkodrës dhe Janinës nuk ishin produkt rastësor i realiteteve dhe rrethanave gjeopolitike të kohës. Lulëzimi dhe kulmimi i tyre padyshim që mbart vulën dhe gjenialitetin e KaraMahmut Bushatlliut e Ali Pashës përbrenda suazës së perandorisë së drobitur Otomane pas disfatave në ballafaqimet ushtarake me Rusinë. Por asgjësimi i përgjakshëm i këtyre dy Pashallëqeve ishte edhe shfaqja më brutale e tragjizëm-fatalitetit historik shqiptar, ku kombi ynë humbi fuqitë kryesore ushtarako-politike, ngjashëm me tragjizmin e periudhave të shkëlqim-rrënimit të Balshajve në shek 14 dhe Skënderbejane një shekull më vonë, pas të cilave na ra mbi krye robëria gati 5-shekullore.

    Dhe tragjedia vazhdoi kur vetëm disa dekada pas shembjes së Pashallëkut të Shkodrës e 8 vjet pas rrënimit të Pashallëkut të Janinës, Otomanët asgjësuan 500 krerët më të shquar shqiptarë në Masakrën e Manastirit, në vitin 1830.

    Pas këtij bilanci apokaliptik për një komb të vogël si i yni, jo rastësisht fuqitë tutore perëndimore dhe Rusia nxitën nacionalizmat ballkanikë për shpërbërjen e perandorisë Otomane dhe pavarësim-ekspansionin territorial të Greqisë, Serbisë, Malit të Zi e Bullgarisë në kurriz të territoreve dhe popullit shqiptar.

    Dallimi strategjik midis tyre ishte se ndryshe nga Rusia, perëndimorët kërkonin ta ruanin me çdo kusht “kockën”, që ishte shteti i Turqisë, qoftë edhe pa perandorinë Otomane, thelat e së cilës duhej të mundësonin një shqyerje territoresh dhe nginje të kontrolluar bishash që do të bllokonte daljen e Serbisë dhe Bullgarisë në Adriatik dhe Egje.

    E gjithë kjo masakër antishqiptare dhe modelim përfundimtar i Ballkanit prej shteteve ortodokse do të realizohej me projekte konkrete, kalkulime dhe harta në terren (si sot në Kosovë, me skema ruso-serbe dhe projekte lobistësh filosllavë të Perëndimit).

    RIZGJIMI, RILINDJA DHE KRYENGRITJET

    Masakra e Manastirit dhe terrori Otoman nxitën shpërthimin e kryengritjeve të viteve 1835-1847 në mbarë Shqiptarinë, por nxitën fuqishëm sidomos ato të viteve 1837-1845 që nga Elbasani e Manastiri në mbarë Pollogun e Rumelinë, drejt Veriut, në mbarë Kosovën e deri në Novi Pazar, Plavë e Guci, tashmë me ndikimin e fortë të Zogollëve të Matit, e personalisht të Xhelal Pashë Zogollit (gjyshit të Ahmet Zogut).

    Këto kryengritje e kishin burimin tek varfëria ekstreme dhe pakënaqësia e thellë e shqiptarëve të këtyre trevave, të cilët diferencoheshin skajshëm në krahasim me nënshtetasit e tjerë të Perandorisë të besimit ortodoks (serbët, bullgarët, malazezët dhe grekët), si në taksa-xhelepet e papërballueshme, ashtu edhe në shërbimin e tejzgjatur ushtarak të nizamëve. Porta e Lartë i keqtrajtonte shqiptarët edhe politikisht në raport me popujt fqinjë, që gëzonin autonomi vetëqeverisëse, privilegje të fiksuara në Kushtetutën turke, arsimim në gjuhën amtare dhe zhvillim ekonomik të vrullshëm.

    Në këtë ndërgjegjësim dhe rizgjim kombëtar të mbarë shqiptarëve ushtroi ndikimin e vet të fuqishëm Rilindja Kombëtare, me përfaqësuesit e shquar dhe idetë iluministe.

    FAKTORIZIMI POLITIK I SHQIPTAREVE

    Kryengritjet antiosmane i faktorizuan shqiptarët në opinionin europian dhe në planet e Fuqive të Mëdha.

    Në fillimvitin 1853 shtypi austriak i kërkonte Vjenës zyrtare që të ndiqte shembullin e Anglisë e të Francës, por sidomos atë të Rusisë pro-ortodokse në marrëdhëniet preferenciale me popujt që kishin edhe besim katolik, sikurse ishin shqiptarët.

    “Sot duhen respektuar interesat e shëndosha politiko-tregtare, të bazuara mbi principet e zhvillimit ekonomik të popujve, veçanërisht të atij shqiptar, që është edhe më i prapambeturi. Kështu ka punuar Rusia, qysh nga kohë e Pjetrit të Madh, ndaj dhe Austria duhet të bëjë të njejtën gjë dhe nuk duhet të ndalet derisa ta realizojë. Askush nuk mund të na ndalojë të mbrojmë katolikët tanë në Turqinë perëndimore. Anglia dhe Franca llogarisin të shtojnë koloni të reja në Afrikë dhe brigjet e lumit Gang, ndërsa për Austrinë këto koloni janë: Bosnja, Hercegovina, dhe një vend të cilin rrallë e ndërmendim, Shqipëria”, – shkruante gazeta “Triester Zeitung”, ndër më të mëdhatë e kohës.

     KRIZA LINDORE DHE LUFTA E KRIMESE

    Në korrik 1853 Rusia i shpalli luftë Turqisë dhe e shpartalloi ushtrinë e saj në të gjitha trevat danubiane. Gjithashtu ajo u kërkoi shteteve dhe principatave autonome ortodokse të Ballkanit që të hidheshin në luftë kundër Turqisë. Pikërisht kjo luftë shënoi edhe kulmimin e konfliktit që, në histori, njihet si Kriza Lindore.

    Duke shfrytëzuar rrethanat e favorshme ushtria greke pushtoi Artën, Prevezën, Thesalinë dhe mbarë Vilajetin e Janinës në fillimvitin 1854. Ndërkohë flota ruse e Krimesë nisi marshimin drejt Bosforit dhe Dardaneleve.

    Franca dhe Anglia u alarmuan nga rreziku i rënies së Turqisë dhe daljes së Rusisë në Mesdhe. Flotat e tyre pushtuan Pireun dhe e detyruan Greqinë të tërhiqej. Pastaj me shpejtësi rrethuan flotën ruse të Krimesë dhe e detyruan me forcë të kthehej mbrapsht. Ndaj dhe konflikti u quajt “Lufta e Krimesë”, që përfundoi në mars të vitit 1856 me nënshkrimin e një Traktati Paqeje në Paris.

    Nga situata e rëndë e Turqisë përfitoi Austro-Hungaria, që shkëputi nga Porta e lartë të drejtën për t’u rikthyer në Shkodër dhe për të përfituar nga Traktati i Paqes “Kultusprotektoratin (Mbrojtjen fetare)” mbi krahinat katolike shqiptare, duke risjellë në Shkodër jezuitët dhe françeskanët e përzënë dhe duke rritur volumin tregtar me Shqipërinë nëpërmjet limanit të Shëngjinit, dhe sidomos atij të Shkodrës.

    SHTETET ORTODOKSE DHE SHQIPTARET

    Me miratimin e Rusisë, në vitin 1861 Serbia dhe Greqia hynë në bisedime të fshehta për një aleancë ushtarake kundër Turqisë. Me këtë plan ata u përpoqën të joshnin e të përdornin shqiptarët e pakënaqur me Stambollin. Ndaj dhe zëvendësministri i Jashtëm i Rusisë, Hitrov, deklaroi: “Turqia jo vetëm nuk mund të shpresojë për përkrahjen e shqiptarëve, por përkundrazi, pikërisht në Shqipëri mund të përgatitet shkatërrimi i saj i shpejtë…”.

    Gjatë kësaj periudhe Xhelal Zogu (gjyshi i Ahmet Zogut) dhe Zogollët në krye të Pashallëkut mbi 300-vjeçar të Zogollëve te Matit trashëgonin ndikim politik dhe lidhje të fuqishme familjare me krerët politiko-administrues e ushtarakë të krahinave që u hodhën në kryengritjet e sipërcituara. Pikërisht këto lidhje mundësuan mbështetjen politike për veprimtarinë intensive diplomatike 30-vjeçare të Xhelalit dhe emërimin njëzëri të vëllait të tij, Riza Pashë Zogollit, në postin e Sekretarit të Përgjithshëm të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit në vitin 1878.

    Duke shfrytëzuar postet e larta, reputacionin e madh si diplomat brilant, poliglot, me kulturë dhe elokuencë të pashoqe, në 3 dekada Xhelal Pashë Zogolli jo vetëm përfaqësoi denjësisht perandorinë Otomane në tryezat diplomatike ballkanike e më gjerë në të gjitha kanceleritë europiane, por zhvilloi fshehurazi një diplomaci intensive për të ndihmuar bashkatdhetarët dhe interesat e tyre.

    Lidhjet e forta dhe bashkërendimi i tij me elitën e Rilindjes kombëtare në Stamboll, i siguruan Xhelal Pashës “mandatin” e kontakteve të autorizuara me diplomatë ndër më të lartët e të gjitha Fuqive të Mëdha dhe shteteve të reja ortodokse të Ballkanit si Serbia, Greqia dhe Mali i Zi. Por ai u zhgënjye dhe konstatoi se ata, të gjithë bashkë e pa asnjë dallim, thjesht synonin të përdornin shqiptarët dhe të copëtonin trevat e tyre etnike në mënyrë klienteliste.

    Paskëtaj Xhelal Pasha u përkushtua totalisht për organizimin sipëror të një rezistence mbarëshqiptare me një strukturë programuese, koordinuese dhe udhëheqëse, të cilën e pagëzoi “Lidhje”. Por koha nuk e ndihmoi pasi fatkeqësisht vdiq i helmuar nga Stambolli në vitin 1872, sikurse më vonë edhe pasardhësit e tjerë Zogollë…

    Katër dekada më vonë, kur Ahmet Zogu 17-vjeçar mbërriti në Vlorë në Kongresin e Pavarësisë, Ismail Qemali e priti krahëhapur me fjalët: “Mirë se erdhe biri im. Këtu ku jemi sot, në këtë kuvend për shpalljen e mëvetësisë, na sollën gjyshi dhe babai yt, të cilët ishin miqtë e mi të shtrenjtë qysh në Komitetin Kombëtar të Stambollit”.

    Në këtë komitet, Sejfi Vllamasi na bën me dije se u pranua të bënte pjesë si anëtar edhe Ahmet Zogu (i marrë peng në Stamboll), qysh në moshën 8-vjeçare, në vendin e lënë bosh nga i ati.

    NAÇERTANIA DHE MEGALIDHEA

    Jo rastësisht armiqtë tanë historikë të Veriut e titulluan “Naçertanie” (që përkthehet “Projekti”), platformën nga e cila na bënë gjëmën për 150 vjet. Ndërsa ata të Jugut e titulluan “Megalidhea-Idea e Madhe”, projektin e tyre famëkeq, hartuar pothuajse në të njejtën kohë me aleatët e tyre të Veriut të Ballkanit.

    Ngjashëm me ta (pra me projekt shovinist antishqiptar) vepruan edhe malazezët e bullgarët… Por Rilindasit tanë u përgjigjën flakë për flakë me Megaprojektin e tyre shpëtimtar, që filloi me diplomacinë aktive të Xhelal Pashë Zogollit, kulmoi me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe u përmbyll me disfatë pas dështimit të kryengritjes së Rexhep Pashë Matit dhe Xhemal Pashë Zogollit në vitin 1903. (Zhvillime këto që dy dekadat e fundit janë trajtuar nga profesorët Qemal Velija e Sulejman Gjana, pas të cilave ka pasuar një heshtje varri!!?)

    Për vdekjen e Rexhep Pashë Matit, Ismail Qemali në shënimet e tij shkruan se “Vrasja me helmim e Rexhep Pashës ishte humbja më e madhe, sepse solli dështimin e planit tonë të kryengritjes për mëvetësimin e Shqipërisë”.

    Paskëtaj fqinjët shovenë e përmbyllën bilancin e copëtimit të trevave etnike shqiptare vetëm pas përfundimit të Luftës së Dytë ballkanike dhe rrethimit të Shkodrës në maj 1913, operacione ushtarake këto që bashkë me vendimet e Konferencës së Ambasadorëve konturuan dhe pothuajse definuan kufijtë e sotëm politikë “londinezë” të shtetit shqiptar. Kufij që qysh atëherë kanë pësuar ndryshime të pakta dhe quhen “londinezë” pasi u vendosën nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër në vitin 1913.

    RILINDJA KOMBETARE

    Ramadan Sokoli nuk ishte një meteor i rastit në qiellin e kulturës dhe shkencës shqiptare, por ishte një yll i zbritur nga yllnaja e Rilindjes kombëtare, me të cilën familjarisht dhe personalisht kishte lidhje të pazgjidhshme.

    Rilindasit tanë qysh në fillimshekullin 19 hartuan projektin madhor ideologjik, politik, kulturor e organizativ për konceptimin e plotë, parashtrimin dhe më pas zgjidhjen përfundimtare të Çeshtjes kombëtare shqiptare.

    Sipas projektit të Rilindjes, kjo zgjidhje do të niste me: Zgjimin kombëtar mbarëshqiptar; formatimin, edukimin dhe konsolidimin e identitetit kombëtar; do të vijonte me luftën e armatosur për çlirimin dhe pavarësimin e trojeve etnike; dhe do të përfundonte me krijimin e shtetit kombëtar shqiptar në kufijtë etnikë.

    Në këtë megaprojekt rëndësi vendimtare merrte rrënjëzimi i tij në trojet etnike, që nuk mund të ishte tjetër veçse kultivimi i gjuhës amtare në të gjitha format dhe trajtat e komunikimit, fillimi dhe përhapja e arsimit nëpërmjet rrjetit shkollor dhe jashtë tij, krahas ruajtjes së traditave dhe mbrojtjes së kulturës kombëtare e visareve të saj, që janë elementët kryesorë formues dhe konsolidues të identitetit kombëtar.

    Gjuha dhe kultura materiale e shpirtërore, të formuara qysh gjatë shekujve të parë të historisë sonë mijëra-vjeçare e të konsoliduara veçanërisht në shekujt e mesjetës, ishin dhe mbetën faktori më i rëndësishëm që ngjizi, sintetizoi dhe shprehu njësinë etnike të popullit shqiptar. Popull ky më i lashti në gadishull e kontinent, që popullonte një territor kompakt qysh nga prehistoria e të quajtur “Gadishulli Ilirik”.

    Por pas 12 shekujsh tkurrjeje prej rrebesheve të ardhacakëve, ky territor kompakt në shekullin 19 përputhej përafërsisht me truallin e banuar në lashtësi nga “Ilirët e Jugut”, tashmë me një sipërfaqe prej afro 150 mijë km2.

    Si ushtar i kultivuar i Atdheut, prej Megaprojektit rilindës Ramadan Sokoli zgjodhi të mbronte me penë në dorë e me të gjitha forcat racën dhe kombin e vet në frontin e arsimit dhe kulturës materiale e shpirtërore, çka përputhej me talentin e pashoq, natyrën hulumtuese dhe kulturën e thellë, të bazuar fort në njohjen e shkëlqyer të gjuhëve të huaja, sllave, latine e anglosaksone, të cilat fliteshin lirisht nga pjesëtarët e familjes së Isuf Sokolit. Ndikimi i kolosëve të Rilindjes e të kulturës kombëtare, krahas edukimit familjar me dashurinë e zjarrtë për lëndën e etnokulturës së trashëguar nga populli, u përthyen tek Sokoli në dashuri dhe përkujdesje për vetë popullin e martirizuar të tij, të trashëguar si amanet nga Rilindësit misionarë tek Sokolët misionarë.

    SOKOLE V/S SLLAVE DHE OTOMANE

    Prof. Sokoli lindi në një familje me tradita dhe kontribute të mëdha atdhetare.

    Pas pushtimit otoman të Shqipërisë familjen Sokoli e ndeshim në Raguzë, ku gëzonte titullin fisnik “kalorës” dhe kishte stemën e saj kalorësiake.

    Kryeideologu i Rilindjes, Pashko Vasë shkodrani, ishte mik për kokë i gjyshit të Prof. Ramadanit, Hodo Pashë Sokolit, i cili ishte gjithashtu edhe baxhanak i kryetarit-kryekomandant të Lidhjes shqiptare të Prizrenit, Iljaz Pashë Dibrës (Çoku).

    Në shtëpinë e Hodo Pashë Sokolit në Shkodër u detajua nga këta burra të mëdhenj ideja për një Lidhje mbarëshqiptare (sipas modelit të Lidhjes Kastriotiane të Lezhës të vitit 1444), pa dallim feje e krahine, që do të organizonte rezistencën e armatosur për mbrojtjen e popullit e të trojeve etnike nga fqinjët shovenë.

    Gjyshi i Prof. Ramadanit, Hodo Pashë Sokoli, ishte anëtar i kryesisë së Lidhjes shqiptare të Prizrenit dhe kryetar i degës së Lidhjes për vilajetin e Shkodrës. Ishte ndër personazhet më të spikatur tek “Lahuta e Malcis” dhe i vetmi hierark i lartë i perandorisë Osmane që flaku spaletat e arta dhe mori kryesimin e rezistencës së përgjakshme të kryengritësve shqiptarë pas vendimit të kongresit të Berlinit për aneksimin prej Malit të Zi të Ulqinit, Tivarit, Hotit, Grudës, Rozhajës, Plavës e Gucisë.

    Gazeta austriake “Tageblat” nëpërmjet korrespondentit Pal Shanto, thekson: “Zotërimi i Stambollit mori fund dhe në Mbledhjen e Madhe (Lidhje-kuvendin – shënimi im F. K.) që u mbajt me 17 Prill 1880 në Shkodër, u shpall zyrtarisht Shqipnija e Lirë… Hodo Pasha goditi me shpatë shtizën mbi të cilën ishte ngritur flamuri turk me gjysmë-hënën dhe mbi një shtizë tjetër u ngrit flamuri kombëtar shqiptar në mes të brohoritjeve të popullit”.

    Këtyre ngjarjeve populli u këndoi: “Hot e Grudë ishin betue / ulen n’Shkodër me qa dert / pa gjak malet mos me i lshue…/ Shkodër e Malci jan çue / don me gjet nji komandant / Hodo Pashën kan emnue / nuk ka çajre pa na ardhë…”.

    Pas shtypjes së përgjakshme të kryengritjes Hodo Pasha u tradhtua dhe iu dorëzua nga otomanët Rusi-kundërshtares më të egër të shqiptarëve, e cila e zhduku atë pa lënë gjurmë. Hodo Pasha ishte i vetmi nga krerët shqiptarë të Lidhjes që nuk vdiq në shtëpi si gjithë krerët e tjerë, që u dënuan me burg dhe më pas u liruan nga Porta e Lartë!!? Sot Sokolët kanë dalë fare në linjën mashkullore.

    65 vjet më vonë, sikurse vepruan Otomanët që ia bënë “dhuratë” carit rus “armikun e sllavëve Hodo Pashë Sokolin”, Enver Hoxha ia dërgoi si dhuratë Stalin-carit sllavokomunist të Rusisë shpatën e artë të Hodo Pashës (pronë e konfiskuar nga familja Sokoli).

    Vëllai i Hodos, Isuf bej Sokoli ishte përfaqësues i Shkodrës në Kuvendin e Lidhjes së Prizrenit. Ishte komandant i forcave vullnetare shqiptare që shkuan në frontin anti-malazez për mbrojtjen e Plavës e të Gucisë (1879) dhe më pas për mbrojtjen e Ulqinit (1880), ku luftoi heroikisht dhe u plagos rëndë dhe vdiq pas disa ditësh në Shkodër.

    SHKODRA, ZEMRA E SHQIPTARISE

    Rilindësit e vlerësonin Shkodrën mijëra-vjeçare si zemrën e kombit. E tillë ishte ajo edhe për Ahmet Zogun, i cili dy herë me matjanët e tij shkoi të mbronte Shkodër-locen nga serbo-malazezët.

    Revista e përmuajshme “Përparimi” e atdhetarëve të Shkodrës, në maj të vitit 1915 shkruante për Zogun: “… Ahmet Zogu asht ndër kto vendet t’ona ma i përndrituni atdhetar, e të gjithë ja njohin veprat, mundin, dijeninë, e e thrrasin shqyptar përnjimend. Asht i ri për moshë. Për mend asht i dijshëm e i hollë, sidomos n’ato punë që i përkasin t’mirës s’Atdheut t’onë. E përnjimend, ndër kto tri vjet turbullimesh e luftnash, kjarisht u diftue kundra anmiqve t’Shqypnisë, e nuk kje rrejt as me pare e as prej friget, për me i mbajt pah anmikut t’Shqypnisë…”.

    Në një shkrim të tij, botuar në gazetën ”Dielli” të datës 16 shkurt 1916, kushtuar figurës së Ahmet Zogut, Fan Noli shkruan: “Nga letra që botuam dje, mësuam që i dëgjuari atdhetar, zoti Nikoll bej Ivanaj ndodhet në ushtërinë shqipëtare të Ahmet bej Matit. Ahmet bej Mati, me të cilin bashkëpunon Nikollë bej Ivanaj, është djalë fare i ri, … por luan nga zemra dhe hekur nga karakteri. Dhe e provoi me punë. Mati është i vetëm vend i Gegërisë që s’u shkel nga serbi, as në luftën ballkanike, as në luftën evropiane. Ahmet Zogolli, në krye të matjanëve të tij, e mprojti nga armiku i huaj dhe e mbajti lart flamurin e Skënderbeut. … nuk iu unj as serbit, as Esatit… E paçim sa malet.”.

    Ndërsa mua Fatos Kolës, zotëri Ibrahim Sokoli, vëllai i madh i Prof. Ramadanit, më ka deklaruar: “Jam dhe do të mbetem jo zogist por Ahmetist, deri në vdekje, sa kohë që atij burri të madh, edhe sikur të kisha disa jetë, e jo një që po më soset, nuk mundem me ia shly borxhin që dy herë, bashkë me matjanët e tij ka ardhë dhe ka luftue për me mprojtë Shkodrën. Kur unë me shkodranët e mij të shkoj dy herë për me luftue e mprojtë Matin nga hasmit, atëherë kam me ia la borxhin burrit ma të shquem të kombit”.

    SOKOLËT E RILINDUR

    Me rilindjen e shtetit kombëtar shqiptar dhe marrjen nën administrim nga qeveria e dalë prej Kongresit të Lushnjes në mars 1920, Shkodra rilindi bashkë me djelmëninë e famshme shkodrane dhe Sokolët e rinj, duke shpërthyer ndër zhvillime të gjithanshme që ngjizën dhe kulmuan kontributorë e talente të mëdha në të gjitha fushat. E ndër këto vlaga jete të rilinduna shpërfaqet si pinjoll i denjë babai i Ramadanit, diplomati poliglot i karrierës Isuf Hodo Sokoli, punonjës besnik i shtetit shqiptar deri më 7 Prill 1939.

    Pas tij spikat mbi gjithë rininë shkodrane e më gjerë vëllai i madh i Ramadanit, Ibrahimi, i cili mbaron shkëlqyeshëm dy fakultete radhazi, për filozofi dhe jurisprudencë, që ishte zotërues i shkëlqyer i 6 gjuhëve të huaja, 3 nga të cilat mësoheshin masivisht qysh në Gjimnazin e Shtetit të qytetit të Shkodrës.

    Por jo më pak shkëlqeu qysh në fëmijëri edhe Ramadani, që bie një sy si dashnor i pangijshëm i muzikës teksa mësoi njëkohësisht 7 vegla muzikore dhe kompozoi në moshën e adoleshencës këngë që kanë mbetur në fondin e artë të muzikës popullore qytetare, shkodrane e mbarëshqiptare. Dhe jo vetëm kaq, por Ramadani u betua bashkë me shokët që të flakin nga muzika qytetare shkodrane e shqiptare të gjitha ndikimet sllave e italiane, që ushtronin trysni ngado, për çka këta artistë ia arritën qëllimit brenda një kohe të shkurtër.

    Ramadani idealist ishte dhe mbeti deri në fund një ëndërrimtar i pandreqshëm dhe skllav i devizës rilindëse: Të bëhet me çdo kusht dhe me çdo çmim Shqipëria…

    KOMBETARISTET PERBALLE PERANDORIVE

    Ndërkohë në horizontin shqiptar ishin shfaqur hijet e dy perandorive të frikshme: të Zezës nazi-fashiste dhe të Kuqes komuniste, që bashkë me perandoritë e tjera të përbotshme po donin të mbysnin shtetin e ri kombëtarist shqiptar të porsaformuar… Shtet i projektuar dhe i realizuar nga Rilindësit e mbramë bazuar në modelet më të përparuara, në ligjet, zakonet dhe në traditën më të mirë shqiptare… Shtet i mbrojtur me fanatizëm prej tyre, që refuzonte fort tutelën dhe diktatin e perandorive të huaja dhe kish zgjedhur të realizonte modelin sovranist e vetëqeverisës të ideuar nga Rilindja… Shtet dhe model që kishin lulëzuar në këto troje dhe kishin fytyrëzuar plot lavdi qytetërimin mijëra-vjeçar iliro-arbëroro-shqiptar prej mijëra vjetësh… Shtet nga i cili kryeshtetari Ahmet Zogu, me një largpamësi profetike, qysh në vitin 1925 kish nxjerrë si të jashtëligjshme dy ideologjitë shkatërrimtare: Fashizmin dhe Komunizmin, si ideologji “subversive e në kundërshtim me vlerat dhe parimet e shenjta të racës shqiptare, si nderi, prona, familja, etj..”.

    Ndaj jo rastësisht kjo filozofi konservatore bashkëkohore, pas 3 vjetësh (1928) u kurorëzua me lavdi pas shpalljes së Monarkisë parlamentare të titulluar Mbretëria e Shqiptarëve, hapur sfiduese përkundrejt republikanizmit dhe republikës së qiraxhinjve plangprishës, puthadorë të të huajve dhe tradhtarë…

    Kultura e thellë dhe koha e mjaftueshme e konsumuar ndër zezona nga komunistët dhe fashistët në pushtet në Europë dhe Azi, i ndihu Sokolët të orientoheshin qysh në fillim pa vështirësi kah e Mira e kombit dhe të pozicionohen kah Kombëtarizmi rilindës përballë dilemës: nga duhet t’ia mbajnë shqiptarët?!! Pozicionim kombëtarist që Sokolëve u konvenonte me detyrimin rilindës për të realizuar ribashkimin kombëtar në suazën e Mbretërisë së Shqiptarëve, si i vetmi model etatist i Irredentizmit të zyrtarizuar në kushtetutën e vendit dhe në politikën shtetërore ndaj fqinjëve shovinistë.

    MONARKIA SI VAZHDIM I MODELIT SHTETEROR

    Me vendim të Konferencës së Ambasadorëve në Londër, në fillimvitin 1913 Shqipërisë iu njoh Pavarësia e shpallur nga Kuvendi i Vlorës dhe u shpall e u njoh ndërkombëtarisht si shtet monarkist i titulluar “Principatë autonome e mosvarun…”.

    Në mars 1914 Fuqitë e Mëdha e rishprehën vullnetin politik të njohjes së shtetit monarkik shqiptar, në krye të të cilit me konsensus emëruan si monark Princ Vidin, të cilin e mbështetën njëzëri politikisht dhe financiarisht. Por sharlatani i huaj e pandehu veten të plotfuqishëm e pronar të Shqipërisë dhe nën presionin e fqinjëve shovenë e pa kurrfarë këshillimi me rilindësit shqiptare dhe Fuqitë e Mëdha garante të shtetit të ri shqiptar nisi pazarllëqet për faljen e trojeve…, për çka edhe u përzu me të drejtë nga Shqipëria.

    Edhe Kongresi shpëtimtar i Lushnjes e rikonfirmoi karakterin monarkik të shtetit shqiptar të rinjohur më pas nga Fuqitë e Mëdha dhe Konferenca e Paqes e Versajës në kufijtë e vitit 1913. Ky kongres deri në njohjen dhe shpalljen e një monarku të ri instaloi me ligj institucionin e Regjencës (Kujdestarisë) të përbërë nga 4 regjentë të zgjedhur me votë të fshehtë, e që luante rolin edhe funksionin e kryetarit monark (të munguar) të shtetit.

    Shpallja e shtetit shqiptar si Monarki kushtetuese (parlamentare) më 1 shtatot 1928 me Ahmet Zogun e Parë si Mbret i Shqiptarëve ishte përmbushje e ëndrrës rilindëse për një monarki irredentiste shqiptare në mes të Ballkanit që i kish të gjitha shtetet monarkike.

    PROFECITE TRAGJIKE

    Pushtimi fashist dhe Pakti i ribentropo-molotovcave fashisto-komunistë u dha të drejtë Sokolëve dhe kombëtaristëve monarkistë shqiptarë, të cilëve tragjikisht u dolën profecitë e dikurshme teksa paralajmëronin bashkatdhetarët që të mos u besonin perandorive të huaja, e sidomos fashistëve dhe komunistëve. Profeci fatale që u vërtetuan edhe nga pazaret e ndyra midis perandori-Plutokracive Liberale të Perëndimit, Fashistëve e Komunistëve të kontinentit e planetit, para, gjatë dhe pas Luftës Dytë Botërore.

    Pushtimin fashist, Sokolët familjarisht, Ramadani dhe mbarë kombëtaristët e pritën me indinjatë dhe protesta të ashpra. Vetëm fashistët shqiptarë, vegla të Duçes, bashkë me ta edhe komunistët, pas paktit fashisto-komunist nënshkruar nga Ribentropi dhe Molotovi u bënë bashkë, morën frenat e pushtetit, filluan festimet dhe hakmarrjet kundër kombëtaristëve, krahas çmontimit të institucioneve dhe arritjeve tërësore të shtetit monarkist shqiptar. E si për ironi, fashistët liruan nën brohori komunistët dhe i mbushën burgjet me antifashistë kombëtaristë, të cilët me procese të montuara e të jashtëligjshme i dënuan me burgime të gjata dhe internime në ishujt e Italisë fashiste. Ndër këta të internuar në ishujt e Italisë menjëherë pas pushtimit fashist ishin edhe babai dhe daja i Ramadan Sokolit.

    Sëpatat liktoriane, svastika dhe ylli i kuq u bënë simbolet e perandorive të huaja më në modë ndër shqiptarët e paformuar me idetë kombëtariste. Të rinj e të vjetër, anëtarë dhe simpatizantë të komunizmit u anëtarësuan në Partinë fashiste shqiptare, apo në Rininë fashiste, si “balilë”. Por më pas po këta u bënë prapë komunistë kur Hitleri prishi paktin Ribentrop-Molotov në qershor 1941 dhe i shpallën “luftë” atij fashizmi që e kishin larë me lotë gëzimi dhe brohori kur u kish pushtuar atdheun.

    Për ironi, gjatë Luftës, për efekte propagandistike, komunistët filluan diskreditimin e “fashistëve” si “tradhtarë…”.

    Pas “çlirimit” të gjithë krerët komunistë në luftën për pushtet filluan sërish të akuzojnë njëri-tjetrin për “fashistë”, por edhe kjo luftë ishte selektive sa kohë që shumë fashistëve, sikurse edhe vetë Nexhmije Hoxhës, iu mbajt i fshehur anëtarësimi në Partinë fashiste…

    DAVIDI, HEROI ME I DASHUR I SOKOLIT

    Në verën e vitit 1940 Ramadan Sokoli filloi studimet në konservatorin e famshëm të Firences “Luigi Cherubini”, dhe pasi diplomohet për flaut e kompozicion kthehet në atdhe, pranë familjes.

    “Për 4 vjet me radhë, në Firence gdhihesha dhe ngrysesha shpirtërisht e fizikisht me figurën e Davidit që mundi Goliathin. Davidi ka qenë dhe mbetet figura që më frymëzoi më shumë nga gjithë heronjtë, mitologjikë, apo të gjallë… Tek Davidi përmblidhen të gjitha idealet e Rilindjes, popullit dhe rinisë sonë përballë të Keqes, dhunës dhe armiqve shekullorë…”, – më thoshte Prof. Sokoli.

    Menjëherë pasi komunistët hynë në Shkodër në nëntor 1944, Ramadanin e mobilizuan dhe e dërguan ushtar në Gjirokastër, ku e angazhuan me grupet artistike të Divizionit të Ushtrisë, prej nga bie në sy të dirigjentit të njohur Gaqo Avrazi, i cili e merr në Tiranë si ndihmës për organizimin e Ansamblit të Ushtrisë. Këtu njihet dhe miqësohet me Musine Kokalarin, me të cilën ndan idealet atdhetare dhe dashurinë për artin.

    TRADHTIA E IDEALEVE TE RILINDJES…

    Menjëherë pas ardhjes në pushtet komunistët “çlirimtarë” futën serbishten nëpër shkolla dhe i përgatitën shqiptarët për t’u bërë republikë e 7 e “Jugosllavisë motër”.

    Ata filluan çmontimin e të gjitha arritjeve rilindëse dhe realizuan diskreditimin, penalizmin, eliminimin fizik e rrënimin pronësor të rilindësve të mbetur gjallë dhe pinjollëve të tyre. U fshinë zyrtarisht emrat dhe llagapet e baballarëve të Pavarësisë, të atyre që themeluan shtetin modern shqiptar në Kongresin e Lushnjes dhe që e anëtarësuan Shqipërinë në Lidhjen e Kombeve. Familjet e mëdha të pashallarëve, bejlerëve e klerikëve të shquar që bënë Shqipërinë u shpallën “armiq të popullit” dhe “kulakë”.

    Pas këtij etiketim-kualifikimi, dënimi dhe zhdukja e tyre sipas manualeve e metodave të OZNA-UDB dhe NKVD-KGB jo vetëm u kremtua me bujë nëpër kongrese të pafundme të tejmbushura me delegacione sllavo-komunistësh, por u promovua si “kryevepër e socializmit” nëpër libra dhe “studime shkencore”.

    Gjatë kohës së Komunizmit projekti madhor i Rilindjes i sintetizuar në veprën “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet” të Sami Frashërit, nga qarqet zyrtare e ato “shkencore” u etiketua “utopi e nacionalizmit romantik që shkau deri në shovinizëm”. Madje e gjithë filozofia kombëtariste e Rilindjes u shpall “e tejkaluar dhe jashtë kohe, jo konkrete, jo marksiste dhe jo materialiste”…, çka ishte qepje me penj të bardhë e qyrkut të zi të tradhtisë kombëtare.

    “Nuk e kërkojmë dot Kosovën se nuk është marksiste, madje është shkarje në pozitat shoviniste të reaksionit shqiptaromadh, të cilit i dhamë dërrmën bashkë me vëllezërit komunistë jugosllavë të shokut Tito… Po hajde të ngrihemi kështu siç jemi, në krie të popullit, e të vemi para ambasadave amerikane e angleze e t’u kërkojmë me forcë, në emër të popullit shqiptar, që t’i japin Jugosllavisë motër Triesten dhe tërë gadishullin e Istrias, të marra padrejtësisht nga Italia në Versajë nëpërmjet vendimeve të padrejta të Fuqive të Madha imperialiste”, – deklaronin Enveri me shokë në vitin 1945.

    Intelektualët të cilët kërkuan publikisht që në vend që të dërgohej populli para ambasadave amerikane e angleze për “Triesten dhe Istrian jugosllave”, të dërgohej para ambasadës së Jugosllavisë për të kërkuar Kosovën shqiptare – u shpallën “armiq të popullit shqiptar” dhe u dënuan me burgime të rënda.

    Ndërkohë Shkodra ishte vënë nën regjim terrori nga pushtetarët e rinj sllavokomunistë. Kudo dëgjohej vetëm për vrasje, tortura, arrestime dhe për këngë partizane me vargje që kërkonin gjak e me muzikë sllave. Nëpër rrugë qarkullonin mbi 5 mijë partizanë shallkuqë e yllkuqë me bustina sllave dhe uniforma stofi angleze, të cilët thuhej se quheshin “ushtarë të Divizionit të Mbrojtjes së popullit”, por që në fakt tmerronin popullin që pretendonin se mbronin, ngaqë përdoreshin si detashmente torturuesish për mijëra të arrestuarit dhe të burgosurit për motive politike.

    Në mbarë Malësinë vazhdonin përndjekja e kombëtaristëve me në krye heroin Prekë Cali dhe përpjekjet për kapjen e tij, në të cilat përveç mijëra partizanëve shqipfolës me në krye Mehmet Shehun ishin angazhuar edhe dy brigada komuniste malazeze.

    “Hiqi partizan’t e shkive prej rrethimi, hiqe trobojnicën e shkive dhe yllin e kuq prej flamurit të Skënderbeut e prej kapelesh të ushtrisë, e mandej do t’i ul armët e do dorëzohem me gjithë djelmëni, por mos m’i prek gratë e cullët”, – i kërkoi Mehmet Shehut kryeheroi i luftërave antisllave dhe miku i madh i familjes së Sokolëve, Prek Cali, që ndonëse u dorëzua, u ekzekutua pa gjyq megjithë djemtë adoleshentë që e shoqëronin… E megjithatë komunistët nuk e ndalën që nuk e ndalën dorën mbi gratë dhe cullët…

    TIVARI, POSTRIBA DHE DENIMET E SOKOLEVE

    Sapo komunistët erdhën në pushtet, familja Sokoli menjëherë i nënshtrohet luftës së klasave dhe përndjekjes për shkak të qëndrimit të hapur pro Kosovës shqiptare, çka ishte e papranueshme për komunistët prosllavë.

    Sokolëve u hiqen triska e Frontit e tollonat e ushqimeve, dhe Ibrahimi si kombëtarist zogist shpallet në kërkim për t’u arrestuar.

    Fitili që i vuri flakën urrejtjes së kombëtaristëve për sllavokomunistët shqipfolës ishte pjesëmarrja e tyre në Masakrën e Tivarit dhe tradhtia e hapët e partizanëve shqiptarë në Kosovë, ku çarmatosën pabesisht bashkatdhetarët për t’ua dorëzuar reparteve të OZNA-s së Rankoviçit.

    Vrasjet masive të rekrutëve kosovarë të çarmatosur e që kalonin me kolona nëpër Kukës, Pukë e Shkodër revoltuan popullin kudo ku kaluan.

    Pas shtypjes së kryengritjes së Malësisë së Madhe me në krye Prekë Calin dhe pas Masakrës së Tivarit kaluan veçse pak muaj derisa shpërtheu kryengritja e Postribës, e para kryengritje antikomuniste në mbarë Lindjen komuniste.

    Në shtator 1946 Isuf Sokoli me 3 djemtë arrestohen dhe u nënshtrohen torturave. Kockat e kërcinjve të Sokolit ishin bërë gropë nga torturat dhe shtrëngimet e xhelatit që tallej dhe ia shtrëngonte edhe më fort prangat, duke i thënë “hë ankohu tani e na thuaj a i dhëmbin kockat të birit të pashës(?!)”.

    Akt-akuza, pretenca dhe diapozitivi i gatshëm i vendimit të dënimit ishte i njejtë për Ramadanin dhe dy vëllezërit Ibrahim e Hodo: “armiq të Bashkim-Vëllazërimit dhe vëllezërve jugosllavë…, shovinistë reaksionarë e luftënxitës, që gjoja ju digjet xhani për Kosovën që lulëzon bashkë me popujt e tjerë të Jugosllavisë komuniste motër nën udhëheqjen e lavdishme të PKJ dhe shoku Tito…”. Gjithsej Sokolët do të vuanin më shumë se një shekull burgje e internime, nga të cilët Ramadani vuajti 16 muaj tortura të rënda dhe 4 vjet dënim me punë të rëndë. Aty Sokoli u bë dëshmitar i tmerreve plot tortura e vrasje në qeli edhe të mjaft antikomunistëve që i njihte personalisht e për të cilët rrëfente çastet e mbrame…

    Urrejtja kryesore e komunistëve binte mbi vëllanë e madh të Ramadanit, Ibrahimin, i cili akuzohej si kreu i Kryengritjes së Postribës, akuzë që nuk u arrit të provohej, pavarësisht torturave të ushtruara mbi të dyshuarit si bashkëpunëtorë e se kishin dijeni.

    “AKADEMIA” SHQIP-SHQIP E BURGUT POLITIK

    Ramadan Sokoli pati fatin e madh të kishte bashkëvuajtës burgu elitën kombëtariste të kulturës, enciklopedistët etër rilindës sikurse priftërinjtë e mëdhenj franceskanë Imzot Vinçenc Prendushi, At Pjetër Mëshkalla, Atë Lazër Shantoja, apo eruditë si gjuhëtari Justin Rrota dhe helenisti Gjergj Shllaku.

    Këta burra të shquar e donin dhe e respektonin Sokolin 26 vjeçar, të cilit i njihnin dhe vlerësonin origjinën e shkëlqyer familjare dhe personalisht babanë, Isufin. Madje Imzot Prendushi, me një natyrë tejet të butë dhe plot mirësi, si një bari i denjë grigje, ishte mik personal jo vetëm i krerëve të klerit mysliman të Shkodrës e mbarë Shqipërisë, por dhe i mbarë myslimanëve, të cilët me respekt e quanin “melek”-engjëll.

    Si filologë të shquar këta prelatë mendjendritur e orientuan Sokolin kah studimet folklorike dhe shkencat albanologjike, për çka i dhanë çelësat metodologjikë dhe konceptualë që i shërbyen atij si manuale për gjithë jetën.

    I bindur se nuk do të dilte gjallë nga burgu, Imzot Prendushi i dha Sokolit “testamentin e trashëgimtarit” në etnologji dhe folkloristikë, fusha në të cilat Prendushi i madh gëzonte reputacion ndërkombëtar, teksa vlerësohej maksimalisht edhe nga albanologët Karl Patschi dhe Maksimilian Lamberc, të cilët i kish edhe miq personalë. Ishte pikërisht Patschi që i kish mundësuar Prendushit botimin në Sarajevë, në vitin 1911, të librit “Visaret e kombit”, një nga veprat më të njohura e më të vlerësuara ndërkombëtarisht të etnografisë shqiptare.

    Imzot Vinçenc Prendushi e Patër Pjetër Mëshkalla e përzgjodhën Sokolin si misionarin rilindës që do të vazhdonte me çdo çmim studimet albanologjike për evidentimin e plotë të thesareve dhe gjenisë etnologjike të racës shqiptare.

    Nga ç’më ka konfiduar Prof. Sokoli dhe nga eposi i veprës studimore e shkencore që la pas, sot kam bindjen se bash në burgjet ku bashkëvuajti me elitën e kombit ai njëherazi kreu universitetet e vërteta dhe u dha udhë ëndrrave për liri e lartime profesionale.

    Prej këtyre bashkëvuajtësve të mëdhenj Sokoli i madh trashëgoi edhe detyrë-porosinë e misionarit: Kush të shpëtojë ka për detyrë… Sokoli ia doli të shpëtojë nga ferri dhe si shkencëtar dhe rapsod-lahutar i madh i shqiptarisë u dha dhe u rrëfeu shumëçka bashkatdhetarëve…

    Kush është autori, Fatos Kola
    Është skulptor dhe pedagog i njohur shqiptar i lindur më 29 Janar 1958 në Burrel, Mat. Akademist i shkollës së mjeshtrave shqiptarë, vijon traditën në modernitet. Njihet si hartues i programeve didaktike për Atelierin e Skulpturës së Materialeve të Përziera Programeve dhe leksioneve respektive për këtë atelier dhe Historinë e Artit Botëror. Autor i eseve mësimore dhe kritikës profesionale si konsulent në mediat Radio Televizioni Shqiptar, ALSAT, mbi personalitete , epoka, autorë, rryma dhe vepra të ndryshme, vendase e huaja në skulpturë.

    Veprat
    Fatos Kola është autor i disa veprave domethënëse të rrafshit kombëtar e universal si Statuja “Skënderbeu”, (Muzeu Historik, Burrel, Mat) , Skulpturë “Tre pendat shqipe”: Poetët e mëdhenj Pjetër Budi; Naim Frashëri dhe Migjeni , Portret në bronz i personalitetit të shquar arbëresh Xh. Del Gaudio, (Melisa, Kalabri), Busti në allçi, kushtuar regjisorit dhe aktorit Kujtim Spahivogli, (Muzeu i TK); Projekti për varrin e aktorit të shquar Sandër Prosi në granit; Kompozimi në metal, “Skënderbeu” ; Portreti në grafikë grafik “Skënderbeu”, paraqitur në konkursin vjetor të Filatelisë; Portret në bronz, “Muziktari”, kushtuar muzikologut, Prof. Ramadan Sokoli, Skulpturë në allçi: “Amësia” ; Monument në bronz: “Arbëreshi”, kushtuar personalitetit të shquar të kulturës arbëreshe Dom Mario Ferraro Vrasaqi (Krotone – Kalabria), Itali,1996 Portreti në grafikë grafik “Skënderbeu”, paraqitur në konkursin vjetor të Filatelisë, Portreti në grafikë “Niketë Dardani”, paraqitur në konkursin vjetor të Filatelisë , Projekt dhe realizim (me porosi të Familjes Mbretërore) i aranzhimit të mjedisit të sallës së ceremonisë mortore në Hotel Dajti (Tiranë), me rastin e ndarjes nga jeta të bashkëshortes së Mbreti Zogu I, Nënës Mbretëreshë të Shqiptarëve,Géraldine Apponyi de Nagyappony; Projekt dhe realizim i Stemës së Familjes Mbretërore Shqiptare në plurimaterie, (granit, rezinë dhe pluhur mermeri); Projekt dhe realizim (me porosi të Familjes Mbretërore) i aranzhimit të mjedisit sallës së ceremonisë në Hotel “Dajti” Tiranë, me rastin e ndarjes nga jeta të bashkëshortes së Leka Zogu I, Mbretëresha Suzanë; Portret në polimermer, kushtuar Nënës Mbretershë Geraldinë, Paris-Francë.

  • Nga Sebastian ZONJA –  “Kosova firmos tre marrëveshje ndërkombëtare – dy për pará borxh e një me Shqipërinë”

    Nga Sebastian ZONJA –  “Kosova firmos tre marrëveshje ndërkombëtare – dy për pará borxh e një me Shqipërinë”

    Portale të ndryshme të Kosovës dhanë një lajm me rëndësi këtë të mërkurë se Kuvendi kishte ratifikuar tre marrëveshje ndërkombëtare, ku në thelb dy ishin marrëveshje për marrje borxhi nga institucionet financiare ndërkombëtare dhe tjetra ishte marrëveshje rutinore me Shqipërinë për ndihmë juridike falas.

    Shqiptarët kanë kohë që nëpër media lexojnë sukseset e panumërta të ish-qeverisë Berisha dhe asaj Rama se është arritje e madhe marrja e borxheve nga BERZH-i, FMN-ja apo institucione të tjera. Sot, Shqipëria, me këtë propagandë mediatike të Berishës dhe Ramës, renditet ndër vendet me borxh shumë të lartë, teksa arsyetimi që përdoret kurdokohë është se ekonomia jonë vlerësohet lart nga këto institucione kredidhënëse, ndaj edhe na japin borxhe.

    Por, në fund, Shqipëria është vend sovran dhe ka mundësi që ta menaxhojë disi situatën. Sa i përket Kosovës, po flasim për shtetin e dytë shqiptar që ka sovranitet të cunguar – financiar, ushtarak, administrativ dhe juridik – për shkak të Rezolutës 1244 dhe marrëveshjeve të tjera ndërkombëtare.

    Që me shpalljen e pavarësisë së Kosovës, në raport me Serbinë, investimet e huaja në Serbi kanë qenë shumë më të larta se në Kosovë. Korrupsioni është një nga arsyet, jo parësori, por sepse Serbia ofron siguri juridike, Kosova ende. Si ka mundësi? Sepse, me vijimin e pafund të dialogut në Bruksel, Kosova rrezikon të kthehet në një konflikt të ngrirë në marrëdhëniet ndërkombëtare; teksa, me rikthimin e tezës së ridefinimit të kufijve, Serbia e vuri edhe një herë në diskutim shtetësinë e Kosovës.

    Asnjë investitor i rëndësishëm nuk është i prirur që të hedh lekë në një vend ku nuk ka siguri për të ardhmen politike. Andaj edhe gjenden metoda alternative për të thithur investime, deri tek një nismë paksa e çuditshme ojq-iste, si ajo e “Fondit të Sigurisë” për FSK-në, ngjashëm me nismat kur Kosova ishte nën pushtim – Fondi i 3%-shit apo “Vendlindja Thërret”. Qeveria e Kosovës, faktikisht, nuk është organizatë çlirimtare si UҪK-ja, por kështu e kanë parë të arsyeshme zyrtarët e Kosovës.

    Në takimin e para disa kohëve në Bruksel, Kurti shkoi dhe i dhuroi disa libra presidentit serb Vuçiç. Faktikisht, kemi nevojë më të madhe t’i zgjidhim problemet me Serbinë, se të merakosemi për bibliotekën e Vuçiçit.

    Në fillim të mandatit të tij, Kurti do ta rendiste Dialogun si prioritet i gjashtë apo i shtatë, teksa sot, për shkak të luftës në Ukrainë, ka një vëmendje më të madhe euroatlantike për t’i dhënë udhë zgjidhjes së shtetësisë së Kosovës. Cila është strategjia për ta kapur këtë tren?

    Vetë zyrtarja e lartë amerikane, Karen Donfried, para së cilës Kurti tha se për Amerikën jemi aleat që nuk pyesim pse, por si – jo sa, por kur, do ta vinte gishtin në plagë duke thënë se duhet prishur status-quo-ja e krijuar. Si do ta prishim këtë status-quo në dobinë tonë?

    Renditja e dialogut si pikë e shtatë në planin qeverisës ishte ruajtje e status-quo-së.

    Cila është strategjia e re për prishjen e status-quo-së? A ka një të tillë?

    Kryeministri Kurti ndodhet këto ditë në SHBA, ku shkruan në Facebook se po negocion për investime nga gjigantët teknologjikë amerikanë në Kosovë. Çuarja përpara e zgjidhjes së problemeve politike do t’i afrojë edhe më shumë investitorët e rëndësishëm amerikanë me shqiptarët. Ka një vëmendje të shtuar të investitorëve amerikanë për Shqipërinë dhe Kosovën. Në Shqipëri është problem themelor prona. Problem që të gjitha qeveritë ja trashëgojnë njëra – tjetrës, ndaj edhe investitorë të rëndësishëm shpeshherë largohen. Ndërkohë, në Kosovë, e rëndësishme është që t’i jepet udhë zgjidhjes së shtetësisë. Serbët propagandonin për ç’njohje në vende të Afrikës e gjetkë duke thënë se ne akoma s’kemi caktuar kufijtë, ju doni ta njihni si shtet. Ndaj, zgjidhja e problemit të shtetësisë dhe sovranitetit të Kosovës është parësore.

    Moldavia është sot një nga vendet më të varfra në Evropë, teksa njihet edhe si konflikt i ngrirë në marrëdhëniet ndërkombëtare për shkak të problemeve me Rumaninë dhe Transnistrian aty afër. Për shkak të këtyre problemeve, në Moldavi askush nuk shkon për të investuar. Qeveritë ndërrojnë njëra-tjetrën, dikush proevropian, dikush prorus, dikush internacionalist e dikush nacionalist, por problemi mbetet aty – Moldavia është vendi më i varfër në Evropë dhe qeveritë mburren pse FMN-ja e BERZH-i, kinezët apo rusët, i japin borxhe qeverive përkatëse.

    Kosova nuk duhet të kthehet në një Moldavi, sepse sot shanset janë shumë të mëdha për të shkuar përpara me futjen në NATO, njohjen nga 5 vendet e BE-së apo një marrëveshje me Serbinë.

    Politikanët e zgjuar krijojnë kushtet për t’i zgjidhur këto sfida. Nëse deri më sot kemi thënë të piqen kushtet, ka ardhur koha t’i kërkojmë politikanëve të tregohen të përgjegjshëm e të paraqesin strategji se si do t’i zgjidhin këto sfida.

    • Edi Rama thotë se “Ballkani i Hapur” është strategji për të zgjidhur disa prej këtyre problemeve, Albin Kurti thotë se nuk është. Larg propagandave partiake me të shitur e të blerë te serbi, pse është dhe pse nuk është?
    • Hashim Thaçi thoshte se ridefinimi i kufijve sillte njohjen e Kosovës, Albin Kurti e kundërshtoi. A e sillte apo jo?
    • Zajednica, sipas atyre që e firmosën dhe ratifikuan në Kuvend, ka detyrimin që Serbia të njohë mëvetësinë e Kosovës. E ka apo jo?

    Albin Kurti erdhi në pushtet duke i kundërshtuar të gjitha këto projekte. Qytetarët e besuan dhe e votuan sepse, me këto projekte, sipas tyre, Kosova do të kishte më shumë dëme se përfitime.

    Sot pyetja është: çfarë strategjie ka Kurti për t’i dhënë udhë zgjidhjes së sfidave që ka përpara Kosova?

    • Si do të zgjidhet problemi i Asosacionit?
    • Si do të shkojmë te njohja nga Serbia?
    • Si do të bëhemi pjesë e NATO-s?
    • Si do t’i liberalizojmë vizat?
    • Si do të bëhemi pjesë e BE-së?
    • Si do t’i ndihmojmë ata që sot janë në Hagë?
    • Çfarë strategjie ka për pavarësinë energjitike?
    • Si do t’i shtojmë investimet e rëndësishme të huaja? 

    Meqë jemi te lajmi i mirë se Kosova është e lumtur pse ka marrë borxh nga BERZH-i, vlen të theksojmë se investitorët amerikanë dhe europianë nuk janë njëjtë si ata rusë apo kinezë. Nëse rusët dhe kinezët, në shumicë, investimet i kanë shtetërore dhe nuk kërkojnë shumë llogari për zinxhrin burokratik e korrupsionin, ndaj edhe çajnë në vende afrikane e të Lindjes së Mesme, investitorët europianë e amerikanë kërkojnë garanci të forta ligjore dhe politike, sepse janë privatë, e nuk kanë shtetin nga mbrapa siç e kanë rusët e kinezët.

    Sot është një çast i mirë që Kosova t’i jap udhë zgjidhjes së problemeve politike, ku Amerika dhe BE-ja kanë vënë theksin te dialogu me qendër njohjen e ndërsjellë, e më pas të ndërtojë një ekonomi të fortë e të begatë për qytetarët e saj.

    Argumenti që Vetëvendosja e përdor për të mos u bërë pjesë e “Ballkanit të hapur”, ku thotë se në fillim ishin marrëveshjet politike mes Gjermanisë dhe Francës, pas Luftës së Dytë Botërore, e më pas ato ekonomike, që krijuan një gjendje të mirë për investime në Evropë, vlen edhe për këtë rast.

    Vetëvendosja krijoi një momentum të rëndësishëm në historinë politike të Kosovës duke sjellë në politikën zyrtare edhe ligjërimin sovranist e nacionalist, i cili ka munguar edhe në Shqipëri. Ky është një momentum që duhet ruajtur. Është i rëndësishëm dhe me kalimin e kohës do të merret shembull edhe nga parti të tjera shqiptare në troje.

    Detyra që ka sot Kurti përpara është që këtë momentum ta sendërtojë në aksion politik për të çuar përpara Kosovën me liberalizimin e vizave me BE-në dhe anëtarësim në NATO, përndryshe do kërkojë sërish që të “vetëshkarkohet” nga LDK-ja si në qeverinë e parë.

  • Rënia e fluturimeve të udhëtarëve, një problem i madh edhe për postat ndërkombëtare

    Rënia e fluturimeve të udhëtarëve, një problem i madh edhe për postat ndërkombëtare

    Normalisht një e treta e stivave të avionëve të pasagjerëve përdoret për transportin e pakove dhe letrave: për shkak të pandemisë është bërë më i ndërlikuar dërgimi i tyre

    Normalisht, më shumë se 30 përqind e hapësirës nëpër aeroplanët për transport udhëtarësh përdoret për dërgesa pakosh: kush merr një avion për të shkuar me pushime nuk e kupton, por një pjesë e madhe e stivës së avionëve është e rezervuar për transport postar. Mbi një Boeing 777, për shembull, mund të transportohen gati 20 ton mallra. Rreth 40 përqind e të gjithë mallrave që transportohen nga ajri çdo vit udhëtojnë me avionë pasagjerësh. E keni kuptuar se ku duam të shkojmë: duke qenë se mijëra fluturime të planifikuara janë anuluar për shkak të pandemisë COVID-19, probleme të mëdha kanë shpërthyer edhe nëpër posta.

    Në mars, hapësira e disponueshme për ngarkesë në fluturimet e pasagjerëve ishte 44 përqind më pak se një vit më parë, sipas të dhënave nga International Air Transport Association. Ndërkohë, janë shtuar fluturimet e avionëve që mbartin vetëm mallra, por edhe kështu kapaciteti i përgjithshëm i transportit ajror është zvogëluar me një të katërtën nga Marsi në Mars 2019-2020. Dhe kostot e transportit ajror për mallrat dhe postën janë rritur, deri në trefish në disa raste. Për këtë arsyeja disa kompanive u është dashur të zgjedhin për të dërguar mallrat e tyre më mirë nga deti – më i ngadalshëm, por më i lirë – sesa nga ajri. Nga ana tjetër atyre që, për të respektuar ndonjë premtim mbi afatin e dorëzimit ose për shkak të skadimit të produkteve të tyre, nuk mund të lejojnë zgjatje në kohë, iu është dashur të përballen me shpenzime më të larta. Gjërat janë bërë edhe më të komplikuara sepse muajt e fundit, për shkak të kufizimeve në udhëtim, shumë më tepër njerëz kanë filluar të bëjnë blerje online me dorëzim në shtëpi.

    Avionët e pasagjerëve janë një mjet i dobishëm për transportin postar, sepse lidhjet aktive për transportin e njerëzve janë shumë më kapilare dhe të shpeshta sesa ato vetëm për transportin e mallrave. Dorëzimet e sendeve të blera nëpër sitet e-commerce, për të cilin ata që blejnë presin ta marrin porosinë brenda disa ditësh, nuk mund të jenë kaq të shpejtë pa aeroplanët e pasagjerëve.

    Wall Street Journal tregon për rastet e disa kompanive që iu ka dashur të bënjnë zgjedhje të komplikuara. Për shembull, kompania e Warren Evans, bashkëpronar i një kompanie që prodhon pajisje gjimnastike në Kinë dhe i shet ato në Shtetet e Bashkuara përmes Amazon: ka marrë shumë më tepër porosi për litar kërcimi kohët e fundit, por në harkun e dy javëve tarifat për transportin ajror nga Shanghai në Chicago janë trefishuar. Evans ka zgjedhur të paguajë diferencën për të garantuar klientëve të tij kohët e zakonshme të transportit, por ai mendon se në të ardhmen e afërt, nëse gjërat nuk ndryshojnë, ai do të përdorë më shumë shërbimet e transportit ujor, ose do të rrisë çmimet e produktit. Kompanitë e tjera thjesht e ndaluan transportin, dhe paralajmëruan klientët e tyre që ata nuk mund t’i merrnin produktet nëpër shtëpi për shkak të pandemisë.

    Midis kompanive më të goditura janë shërbimet postare ndërkombëtare. Javën e kaluar US Postal Service, posta amerikane, njoftoi se do të fillojë transportin me anije në 10 vende evropiane. Royal Mail britanik ka thënë se dërgesat ndërkombëtare nuk kanë qenë kaq të ndërlikuara që nga koha e shpërthimit të Eyjafjöll në 2010.

    Për të kompensuar zvogëlimin e numrit të fluturimeve dhe për të përfituar nga hapësira e zënë normalisht nga pasagjerët, disa linja ajrore amerikane – American Airlines, United Airlines dhe Qantas – kanë filluar të përdorin kabina për transportin e mallrave. Edhe Lufhtansa, kompania zyrtar e fluturimeve e Gjermanisë, po e bën këtë: në disa aeroplanë pasagjerësh madje ka modifikuar edhe vendet e pasagjerëve. Airbus, prodhuesi më i madh evropian i avionëve, po zhvillon një modifikim në modelet A330 dhe A350 në mënyrë që të jetë në gjendje të ngarkojë në mënyrë stabile paletat e ngarkuara me mallra në shinat ku janë mbërthyer ulëset.

    Në Australi gjërat janë më keq se tjetërkund: normalisht midis 80 dhe 85 përqind e mallrave të transportuara nga ajri mbërrijnë në bordet e aeroplanëve të pasagjerëve. Për këtë qeveria ka ndarë subvencione për të financuar transportin ajror të mallrave.

    Përgatiti Dardan MITROVICA

  • Bono Vox, 60 vjet mes muzikës dhe angazhimit shoqëror

    Bono Vox, 60 vjet mes muzikës dhe angazhimit shoqëror

    Bono i U2 mbushi 60 vjeç. I lindur më 10 maj 1960 në Dublin, i vogli Paul David Hewson ishte një fëmijë kurioz, por edhe mendimtar, i interesuar për teatrin ashtu si për historinë, pikturë dhe shahun që nga fëmijëria e hershme. Ende adoleshent ai humbi të ëmën dhe gjeti ngushëllim në një pasion, prelevant mbi të tjerët: muzika. Për t’i prekur telat e të riut Bono Vox (kështu ia vuri nofkën një mik, i frymëzuar nga Bonavox, një dyqan aparatesh akustike në kryeqytetin irlandez), ishin artistët guximtarë si Thin Lizzy, Patti Smith, Clash dhe Ramones. Por duke mos shkëlqyer si kitarist djaloshi shpejt iu përvesh këngës, duke marrë pjesë nëpër grupe të vogla lokale. Në 1976, ende gjashtëmbëdhjetë vjeçar, iu përgjigj një njoftimi të botuar në tabelën e buletineve shkollore nga Larry Mullen JR, për t’u bërë pjesë e Feedback-ut, nga ku më pas u bë Hype dhe së fundi U2.

    I ndjeshëm, karizmatik i natyrshëm dhe determinant, Bono shpejt u bë shpejt folësi dhe frontman i grupit, që me shpejtësi nisi rrugën drejt suksesit. Nënshkroi një kontratë me Island Records dhe debutoi me albumin ‘Boy’ në 1980. Puna e tyre e tretë, ‘War’ në 1983 i dekretoi suksesin në Mbretërinë e Bashkuar; LP përmbante të dhimbshmen ‘Sunday Bloody Sunday’, tekst që i përkushtohej gjendjes së vështirë politike irlandeze: Revista Rolling Stone i zgjodhi ata grupi më i mirë i vitit. Vokacioni i Bonos dhe i të tijve drejt angazhimit vazhdoi të shprehej edhe në verën e vitit 1985, me pjesëmarrjen në Live Aid të Bob Geldof. Bono atë vit mori pjesë në Artists United Against Apartheid të Little Steven dhe në 1986 në turneun e Amnesty International, së bashku me Peter Gabriel, Sting dhe Joan Baez.

    Albumi pas albumit zëri i Bono, fillimisht shumë i thatë duke pasur parasysh moshën e tij shumë të re, ishte bërë më i pjekur dhe më i thellë, falë edhe leksioneve të kantos dhe konfirmimi ndërkombëtar i famës erdhi në vitin 1987 me ‘The Tosh Joshua’; me kalin fitues ‘With Or Without You’, disku ishte zanafilla e një turneu prej gati nëntë muajsh nëpër botë, një prelud i live kolosale të viteve ’90 të nisura me ‘Achtung Baby’.

    Gjatë rrugëtimit të gjatë me U2, këngëtari vazhdoi të shkruante pjesën më të madhe të teksteve të grupit, duke u përqëndruar shpesh më shumë mbi temat alternative sesa atyre klasike të rock, në plan të parë mbi politikën dhe fenë. Prandaj nuk është për t’u habitur që edhe angazhimi i tij humanitar vazhdoi: Bono përdori famën e tij për të gjeneruar vetëdije mbi shumë probleme globale, duke përfshirë fansat dhe jo vetëm ato. Përgjatë viteve, është takuar me liderë botërorë për të diskutuar me ta çështje të tilla si lehtësimi i borxheve për vendet në zhvillim, uria botërore apo AIDS dhe ka ushtruar presion pa u lodhur për shumë kauza – përfshirë atë evropianiste – duke kontribuar personalisht në themel të dy organizatave joqeveritare: DATA dhe ONE. Në 2005, Bono dhe Alison (e dashura e tij e përjetshme e më pas gruaja e tij) krijuan linjën e veshjeve Edun. Aktivizmi i shumtë bëri që ai të zgjidhej “Personi of the Year” nga TIME, së bashku me Bill dhe Melinda Gates.

    Në 2006, U2 bashkoi forcat me Green Day për të regjistruar një kover të ‘The Saints Are Coming’, të Skids, për bamirësi për rindërtimin e New Orleans pas uraganit Katrina dhe vitin pasardhës ata kontribuan në compilation ‘Instant Karma’: The Amnesty International Campaign to Save Darfur’. Apogjeza e mirënjohjes ndaj këtyre përpjekjeve për këngëtarin ishte padyshim kandidimi për çmimin Nobel për Paqen 2006 dhe titulli fisnik kalorsiak i dhënë nga mbretëresha Elizabeth II në 2007.

    Pavarësisht disa polemikave që kanë shënuar punën e tij gjatë viteve të fundit, Bono Vox nuk është tërhequr kurrë, edhe në ngjarjet më të fundit: 17 marsin e kaluar ai në të vërtetë ka dashur të thotë djalën e tij personale për të falënderuar heronjtë e Shëndetësisë për përpjekjet e tyre gjatë Pandemisë COVID-19, në të cilën për fat të keq ne jemi ende të zhytur. E bëri këtë me një këngë të pabotuar më parë, ‘Let Your Love be Know’, të publikuar në sitin zyrtar të U2, duke deklaruar se u frymëzua nga vetëmohimi i italianëve. Dihet që Bono ka patur shumë bashkëpunime artistike gjatë karrierës së tij, dy nga ato më frytshmet kanë qenë me Luciano Pavarotti dhe Sugar Fornaciari (Zucchero).

  • WhatsApp, po vjen videothirrja me 50 persona njëherëh: si ta aktivizoni

    WhatsApp, po vjen videothirrja me 50 persona njëherëh: si ta aktivizoni

    Edhe pak kohë, WhatsApp do të azhornohet sërsih dhe do t’i mundësojë përdoruesve të kryejnë deri në video thirrje njëkohësisht

    Midis shumë aplikacione mesazhistike të disponueshme në internet, ai që është padyshim më i përdoruri mbetet WhatsApp. Shërbimi numër një në qarkullim ka parë javët e fundit rritjen e trafikut të tij në mënyrë eksponenciale, duke ndihmuar miliona njerëz që të zvogëlojnë distancat e karantinës. Përveç versionit celular, gjigandi i Mark Zuckerberg ofron mundësinë për të shkarkuar edhe versionin për kompjuter, të quajtur WhatsApp Web.

    Ndër shumë karakteristika të disponueshme të versionit kompjuter, nuk figuron ajo për të bërë thirrje dhe videothirrje. Për të qenë më të saktë, akoma jo. Sepse, mesa duket zhvilluesit janë të gatshëm, në gjurmët e Facebook Rooms, të implementojnë edhe për WhatsApp mundësinë e videothirrjeve deri në 50 kontakte njëkohësisht. Versioni i ri 2.2019.6 duhet ta bëjë këtë të mundur. Në pritje të datës zyrtare, të shohim më mirë se si ta aktivizojmë këtë funksion të ri.

    WhatsApp, si të videoflasim me deri në 50 persona njëherësh

    Sipas asaj që mësohet nga WaBetaInfo, WhatsApp Web do t’i japë përdoruesve të saj mundësinë për të videothirrur deri në 50 kontakte njëkohësisht. E gjitha duke u mbështetur në Facebook Rooms, një tjetër funksion i implementuar së fundmi. Por si do të jetë e mundur të krijoni një dhomë me miqtë tuaj? Para së gjithash, do t’ju duhet të bashkoheni në një prej grupeve me kontaktet që dëshironi të videoflisni. Në krye, në të djathtë, do të hapen një seri ikonash me funksionalitete të ndryshme.

    Midis tyre, me azhurnimin më të fundit, duhet të jetë edhe një e quajtur ‘Microsoft Rooms’. Duke klikuar në të, WhatsApp do t’ju këshillojë të transferoheni në Facebook, për të krijuar një Room. Pasi të bëhet kjo, do të jetë e mundur të video telefononi kontaktet tuaja shpejt dhe me lehtësi. Një tjetër mundësi është të klikoni në tre pikat lart, të majtë, nga të cilat do të shfaqet opsioni “Krijo një dhomë”. Vështirë të thuhet kur mund të azhurnohet WhatsApp Web me versionin me videothirrje, por me siguri projekti është në zhvillim e sipër.

  • Fatos KOLA – Misionari Sokoli përballë Perandorisë së kuqe (Triptik, pjesa 2)

    Fatos KOLA – Misionari Sokoli përballë Perandorisë së kuqe (Triptik, pjesa 2)

    EKZKLUZIVE – Kushtuar Prof. Ramadan Sokolit në jubileun e 100 vjetorit të lindjes, nga miku dhe bashkëpunëtori i tij i afërt, Fatos Kola

    Indeksi

    Pjesa 1 – Krijime dhe flijime

    Pjesa 2 – Misionari Sokoli përballë Perandorisë së kuqe

    Pjesa 3 – Kulturat perandorake dhe kultura kombëtare

    Qysh në vitet ‘20-‘30 kombëtaristët e shquar në fushën e kulturës u ndërkallën në garën e ethshme se cili syresh do të hartonte Poemin Kosovar më të bukur dhe do t’i këndonte më me pathos Kosovës martire shqiptare. Ndër ta shkëlqenin Lasgushi e Kuteli.

    Dënimi i tre Sokolëve (Isufit, Ibrahimit dhe Ramadanit, krahas mijëra kombëtaristëve të tjerë) si dashurorë të Kosovës, i diskreditoi Hoxhën dhe regjimin e tij pas prishjes me Titon. Ndaj dhe me një rrugë e dy punë, pasi ia faturoi Koçi Xoxes dashurinë për serbët dhe ndëshkimin barbar të nacionalistëve prokosovarë, Enveri kreu një amnisti që nxori nga burgu pas 5 vitesh Ramadanin, babanë Isuf dhe Ibrahimin. Paskëtaj Sokolët e rikthyer në shtëpi-katandinë e rrënuar nga konfiskimet e pakthyeshme u ndeshën me urinë, izolimin klasor dhe papunësinë, që sfidonin pseudolirinë…

    Veper kushtuar Sokolit nga Janaq Paco

    VRIT TË MENÇURIT DHE SHPRONËSO TË PASURIT…

    Deviza e sintetizuar në epitafin e një varri mbretëror babilonas, që thoshte: “Nëse synon të zhbësh armiqtë e tu vrit të mençurit dhe shpronëso të pasurit e tyre…”, gjeti mishërim të përkryer në veprën rrënuese të sllavo-komunistëve shqiptarë. Kjo devizë po jetësohej prej tyre bash në kohën kur fryma moderne e Perëndimit, Demokracia Liberale dhe Socialdemokracia po përplaseshin për jetë a vdekje në fillimLuftën e Ftohtë me Majtizmin ekstrem të sllavokomunizmit në pushtet, që ushtronte një ndikim dominant në Ballkan pas LDB.

    Sokolët familjarisht plotësonin të gjitha cilësitë për t’u masakruar pa mëshirë prej sllavokomunistëve: ishin tejet të mençur, të ditur dhe asokohe numëronin brezin e pestë të djelmënisë me universitete perëndimore e lindore, por njëkohësisht ishin edhe shumë të pasur, me prona në Shqipërinë londineze dhe jashtë saj. Ndaj dhe obskurantët gjakësorë që na i faturuan perandoritë antishqiptare, nuk humbën kohë për të nisur dhe bitisur zhbërjen e projektuar të racës…

    Ramadan Sokoli i vuajti skajshëm mbytjet në biruca të etërve franceskanë (me në krye Imzot Prendushin), dhe të miqve të shtrenjtë Qemal Draçini, Myzafer Pipa e Rasim Kazazi, pasuar me vrasjet e Kazazëve të tjerë (miq të familjes prej një shekulli) si Abdulla, Halit, Jup e Seit Kazazi, atdhetarë të mëdhenj, organizatorë dhe drejtues të Kryengritjes së Postribës bashkë me Ibrahim Sokolin.

    Dobësia e tij njerëzore kulmonte për vëllain e vogël, Hodon, dhe motrën, Safetin (me zë brilant e talent të rrallë muzikor), që si natyra gjithashtu mjaft të buta e të brishtë fizikisht, e vuajtën thellë persekutimin e punët e rënda, dhe madje nuk arritën as të krijojnë familje e të trashëgohen. Fatin e keq për të mos lënë pasardhës e pati edhe vëllai i madh, Ibrahimi, ngjashëm me paraardhës të tjerë të familjes Sokoli qysh prej një shekulli.

    Teksa Ramadani ndante bukën me familjen e rrënuar ekonomikisht e nga shëndeti, në vitin 1960 arrestohet si “armik” dhe dënohet me burgim të rëndë vëllai i vogël Hodo, çka u përdor si “provë lakmuesi” për akuzën ndaj Prof. Sokolit si “armik që vjen nga familje armiqsh të partisë dhe pushtetit popullor”.

    Hodo vuajti plot 26 vjet burgim politik dhe 4 vjet internim, derisa në vitin 1990 u lirua me ndërhyrjen e Ismail Kadaresë. Pas burgosjes dhe internimit të tij motra e vogël Safeti mbeti e vetme në shërbimin ndaj prindërve të sëmurë në fundjetë dhe u vetëmartirizua duke u rënë pas vëllezërve në burgje e internime dhe duke i përballuar vuajtjet e skamjen me dinjitet dhe punë krahu nga më të rëndat.

    Veper kushtuar Sokolit nga Guri Madhi

    VDIS E PËRTËRIHU…, SI FENIKSI NGA HIRI

    Ramadan Sokoli urrente të bëhej qaraman dhe ishte bartës i devizës rilindëse: Për atdheun dhe kombin mos vdis kurrë por Rilind si feniksi nga hiri.

    Pas daljes nga burgu, me papunësi, mjerim, me prindër të sëmurë e me Ibrahimin të internuar për 4 dekada në gulagët e Myzeqesë, Sokoli mezi mbijeton për më shumë se një vit në Shkodër, për t’u zhvendosur në Tiranë në fillimvitin 1952.

    Në mjerim të thellë, me ndihmën e miqve fillon punë në Filarmoninë Shqiptare që vuante për specialistë muzike të kualifikuar si ai. Por më kot: nuk mori asnjë rrogë përveçse pushimit nga puna pasi u stërmundua për një vit të tërë. Po kështu, (sërish pa pagë dhe i pushuar) e pësoi edhe kur filloi punë dhe u rraskapit për një vit të tërë në Shtëpinë e Kulturës Tiranë, pavarësisht se programoi dhe organizoi grupe muzikore e festivale, krahas zbulimit të talenteve të rrallë si Fitnete Rexha e Hafsa Zyberi.

    Më në fund, në vitin 1954 arriti të punësohet me ndihmën e ish shokut të shkollës, Llazar Siliqit, në liceun artistik “Jordan Misja”, i porsahapur atë vit, komplet pa programe, leksione e libra. Emërtuesit i dhanë Sokolit detyrën: bëji ti të gjitha, siç ke bërë edhe të tjerat para se të vish këtu, dhe ne të të shohim ty sesa mirë i bën, përndryshe…

    Ramadani misionar mori përsipër t’i përmbushte të gjitha mungesat në programe, tekste e metodika për lëndët e muzikës, dhe ia doli mbanë brenda një kohe të shkurtër, pothuajse i vetëm. Këtë të vërtetë të atëhershme e vulos sot e gjithë ditën fakti që ende nuk gjendet asnjë libër dhe metodikë e asaj shkolle në muzikë, me emrin e ndonjë mësimdhënësi tjetër, përveç atyre me emrin “Ramadan Sokoli”.

    Kësisoj Sokoli hartoi tekstet shqip-shqip, që nga “alfabet-abetarja” e muzikës shqiptare e deri tek librat e tjerë Sokolianë, saqë kur erdhën sovjetikët shqipfolës të muzikës me libra rusisht, puna e teksteve mësimorë shqip-shqip ishte përfunduar dhe atyre nuk u mbeti tjetër përveçse të vetëshpalleshin profesorë pa libra e leksione, dje, sot e gjithë ditën.

    Sokoli dha mësim për një kohë të gjatë lëndët: flaut, folklor muzikor, harmoni, histori muzike, teori solfezhi, muzikë dhome, etj..

    Sokoli krijoi metoda mësimore për të gjitha instrumentet. Metoda me të cilat do të lidhej tradita dhe muzika hyjnore e të parëve tanë me fidanishten e re të muzikantëve. Kjo udhë e ndjekur prej Sokolit çoi kah ndërtimi i shkollës Identitare të muzikës me fytyrë shqip-shqip, sipas parimit të artit të vërtetë që Identitetin ka si përmasë të parë…

    Me këtë sipërmarrje sizifiane Sokoli realizoi ëndrrën e kahershme të Mjedës për ngritjen e një shkolle dhe mundësisht të një Konservatori të muzikës shqiptare. Këtij misioni i shërbeu edhe ngritja dhe plotësimi vit pas viti nga Sokoli i Laboratorit të parë të Instrumenteve dhe Veglave Popullore, dëshmi e traditës së konsoliduar mijëra-vjeçare dhe e pasurisë marramendëse të fondit instrumental muzikor të folkut shqip-shqip. Sot zhbërësit dhe varrmihësit e shkollës që la pas Sokoli ia kanë arritur ta zhdukin laboratorin në fjalë.

    Bekuar nga amaneti i rilindësve Sokolit i ndriti djersa dhe filloi të korrte sukseset e punës teksa u arrit të gjallërohej jeta artistike dhe institucioni u shndërrua në vatër të dijes, me kontributin edhe të pedagogëve të shquar si elita artistike e vendit, sikurse kolegët e tij të muzikës Lola Gjoka, Marie Kraja, Jorgji Truja, Gjyze Kosturi, Genc Bogdo, Ludovik Naraçi dhe magjiku Lam Petrela, violinisti personal i Mbretit Zog.

    Përveç këtij kontributi, përsëri në bashkëpunim me dirigjentin Gaqo Avrazi hartoi projekt-programet e ngritjes dhe funksionimit të Ansamblit Shtetëror të Këngëve dhe Valleve Popullore, duke ia dalë sërish me sukses.

    Kësisoj del e qartë se Sokoli ishte projektues-realizuesi i shkollës dhe i institucioneve shqiptare të muzikës. Kolegëve të tij u mbeti për të bërë vetëm rolin dhe detyrën e ndihmës-inxhinierëve të “zbatimit”.

    E megjithatë shpirtin e tij të butë shpesh e pushtonte trishtimi kur e merrte malli për prindërit, vëllezërit e motrat që i kish larg dhe puna e stërmundimshme, me përgjegjësi e orar të zgjatur, ia pamundësonte kontaktin me ta.

    Sokoli deri në fundjetë vuajti e ndau ndëshkimet mizore dhe mallin e pashuar për ta dhe për Shkodër-locen e shtrenjtë. Shpesh kam qenë shoqërues i tij në vizitat dhe vakitë në Shkodër, apo dëshmitar kur dorëzohej, lotonte e bashkëvuante me ta dhimbjet për humbjet e jetëve, mjerimin dhe idealet e bjerruna.

    “Shpesh herë më kaplon malli për Shkodrën time e të Teutës, Barletit dhe miqve të shtrenjtë të familjes, që nga heronjtë e pavdekshëm shkodranë Dasho Shkreli, Hamza Kazazi e Oso Kuka. Sa herë shkoj në Shkodër kridhem në batica mbresash e përfytyrimesh… Mallëngjehem kur futem në shtëpinë e famshme që na lanë të parët e më gëlon përbrenda nji muzikë e pashprehun, shuajtun me jonësinë e kangëve popullore shkodrane…”, – do të theksonte Sokoli në intervistat e mëvonshme.

    Veper kushtuar Sokolit nga Buron Kaceli

    PAKËZ DRITË PËR SHPIRTIN SOKOLIAN

    Sokoli ishte fjalëpak e meditues, nuk i pëlqente politika dhe fliste gjithmonë me gjuhën figurative të artit, kulturës e të historisë. I ngjante një Sokrati të vuajtur, fliste ngadalë sepse i mendonte dhe i peshonte çka nxirrte nga goja dhe gjithmonë theksonte se fjalët, idetë dhe tingujt mund ta ndryshojnë botën, prandaj, sipas tij, “këngët duhet të këndohen dhe jo të flejnë” (dhe këtu kishte parasysh edhe fatin tragjik të kompozimeve vetjake).

    Ai gjithmonë më ka folur me superlativa për bashkidealistët dhe bashkëpunëtorët e shumtë, që e ndihmonin për të jetësuar projektet për organizimin dhe gjallërimin e jetës kulturore e artistike, ndër të cilët veçonte mikun e shtrenjtë shkodran maestro-piktorin Vladimir Janin (që kish mbaruar gjithashtu akademinë e arteve në Firence), si dhe muzikantin e famshëm, maestro Robert Radojën.

    Por pavarësisht brengave e privimeve të pafundme shpesh më shprehej se, në fundore, ndjehej fatlum ngaqë këngët popullore dhe romancat e tij ishin e janë kënduar nga këngëtarë ndër më të shquarit e shqiptarisë si Luçie Miloti, Vaçe Zela, Hafsa Zyberi, Marie Kraja, Shpresa Berisha, Pavlina Nikaj, Florinda Gjergji, Shqipe Zani, Bik Ndoja, Shyqyri Alushi, Ibrahim Tukiqi, Ramiz Kovaçi, Zihni Berati, Gjoni Athanas, etj.. Kurse kënga “Besa-besë” e kompozuar prej tij qysh në fundvitet ’30 u shndërrua në himn kombëtarist antiserb në Kosovë, që nga viti 1968 e deri në vitin 1999.

    Kur e pensionuan në moshën më të mirë të pjekurisë intelektuale e profesionale, pa mbushur akoma 54 vjeç dhe bash kur u bë pedagog e studiues perfekt, për të mos rënë në depresion e në bjerrje pa kthim ai u zhyt në studime dhe shkencë, ndërkohë që kolegët e tij të përzënë nga liceu njëkohësisht me të si Paço, Buza e Kaceli u mbyllën në vetvete dhe ranë në Heshtje-theqafjen intelektuale…, duke i bërë padashje shërbimin e fundit komunizmit teksa shkëlqyen me mungesën e tyre.

    Ndër vuajtje e mundime, Sokoli i madh u mundua gjithë jetën të ndërtojë universin shpirtëror të shqiptarëve, por njëherazi ndërtoi universin dhe panteonin vetjak ku u vetëlartësua e përjetoi meritueshëm lavdinë për së gjalli, si të paktët e të mëdhenjve në këtë jetë.

    Veper kushtuar Sokolit nga Fatmir Carkanji

    PATËR MËSHKALLA DHE SOKOL-PACIFISTI I PANDREQSHËM

    Prof. Sokoli më rrëfente: “Na mijëra të burgosunit e kampit të punës së Bedenit të Kavajës po shkojshim në punë në pikë të sabahut, duke hecë nëpër kanalin kullues të thellë dy metra e të gjanë 70 centimetër, në njish kollonë. Rojet na shoqnojshin tuj hecë sipër kanalit, e na të burgosunit detyroheshim me mbajtë ritmin e tyne, ndryshe… Kanali ishte kaq i ngushtë sa me ba me u rrëzue ndonjeni, do ta shtypshin ata që vinin pas, sepse s’kishin si me e ruejtë e mbrojtë. Unë po hecja mbrapa Atë Mëshkallës, i cili më kish porositë t’i rrija afër, kudo, e unë zbatojsha urdhrin e atij burri të madh të racës, ngaqë e adhuroja bashkë me gjithë shokët e tjerë të kampit të punës që ishim ku e ku ma të rinj në moshë sesa Ati ynë i shenjtë.

    Duke ditë pikërisht këtë gja, pra që po t’u rrëzojshe kishin me të shtypë ata që vinin mbrapa, nji i ri kokëmadh, i shëndoshë e i mirëushqyem, si të ishte vu n’majmëni aty n’burg ku buka ishte e pamjaftueshme e na të gjithë vuejshim ujet, natyrisht provokator, kishte ardh mbrapa meje dhe më shtynte që të ecja shumë ma shpejt, por unë nuk mundesha me shty Atë Mëshkallën, prandej i thashë të mos më shtynte ma… Por ai ishte tërbue… E unë i turpnuem i kërkova me za të mekun falje Patër Mëshkallës dhe i diftova që dikush që nuk e kisha pa kurrkund ma parë po më shtynte. Atë Mëshkalla kthehet mbrapsht nga un dhe me ton idhnak më urdhnoi: po ti pse i ke ato dy duer mor njeri, at’her po ta mësoj un çka me ba: bjeri Rado e diftoja vendin. Unë i gjegjem se nuk mundem Atë, se unë jam me Krishtin që na mëson se kur të bien në njenën faqe, kthe faqen tjetër…

    “Asht e vërtetë që kte e ka thanë Krishti, por Ai nuk ka thanë ma anej se çfarë duhet me ba kur tjetri nuk ndalon e të bjen edhe faqes tjetër, siç po ban ky, e atëherë ta them unë se çfarë ka lan pa thanë Krishti. Ka thanë bjeri horit me grushta dhambëve e me shkelma bythëve, e ta çoni bash atje kah ka dalë. Njikte ka lan pa thanë i lumnuemi Jezu Krisht mor Rado, prandej djema tregojani vendin këtij pisi”, – vikati Ati trupvogël e zemërmadh…

    Urdhni i tij ishte ligj për djelmëninë e kampit që e adhuronin dhe e ruenin si sytë e ballit. E iu turrën djemtë dhe e masakruen provokatorin tue e rrahë dhe shkelë me kambë sa që mendoj se me zor ka shpëtue gjallë. Pas kësaj rojet qe e ndanë sherrin, na dhanë dënim të randë tuj na ndëshku me birucë e me normë të shtueme në hapje kanali. Por pas atij rasti asnji provokator nuk guxoi me iu afrue grupit tonë që e rrethojte dhe e mbronte Atë Mëshkallën e shtrenjtë. Po unë mor Tosi kurrë nuk mujta me dalë prej natyrës time për mos me ba sherr e mos me poshtnu kërkan me duer, se burrin ma mirë vrite dhe mos e poshtno. Un kyt moral kam e kështu jam gatue”, – ma mbylli rrëfimin prej urtaku engjëllori im i shtrenjtë.

    Veper kushtuar Sokolit nga Vladimir Metani

    SHKOLLA SOKOLIANE PËRBALLË SHKOLLËS IDEOLOGJIKE

    Iliria e vonë dhe “Moti i Madh i Arbërit” i dhanë shqiptarisë figura madhore si Niketë Dardani, Jan Kukuzeli, Gjon Gazulli, Leonik Tomeu…, kryesisht prelatë të krishterë, e të tjerë dijetarë e artistë myslimanë, jo laikë, ndër 40 figurat që Sokoli trajtoi tek vepra madhore “16 shekuj” dhe më pas dhjetëra të tjerë tek vepra “Përtej 16 shekujve”. Por në studimin e tyre si dukuri dhe si prurje vlerash ai bazohej tek ligjësitë, parimet, kriteret dhe standardet e kontributeve dhe përfundimeve të nxjerra nga analiza e krijimit artistik vetëm me mjete të artit (e jo me mjete të tjerë joartistikë), pa u ndikuar nga ngjyresa apo kontributet fetare të figurës së marrë në shqyrtim.

    Sokoli na mëson se për të depërtuar në folklorin muzikor nuk mjafton të shqyrtosh veçantitë ritmiko-metrike, melodike e harmonike me gamat e me polifoninë popullore. Sipas tij “Njoftimet më të hershme për muzikën dhe vallet e stërgjyshërve ilirë na i jep arkeologjia nëpërmjet skulpturës monumentale e asaj dekorative, si dhe numizmatikës e pikturave të poçerive”. Po sipas tij, shkrimet e dhjetëra autorëve më të shquar antikë na kanë lënë mjaft përshkrime për vallet, muzikën dhe mjetet muzikore të ilirëve.

    Nga studimi vetjak i gjetjeve (objekteve) arkeologjike ilirike, Sokoli konstaton dhe kumton se ilirët kanë kërcyer valle (gëzimi e luftarake) njëshe, dyshe e treshe e në grup (kolektive), dhe se vallet mortore të tyre ngjajnë me gjamat e malësorëve të trojeve etnike të Veriut…

    Ai më thoshte se “Gjatë studimit të arteve dhe krijimtarisë artistike studiuesit duhet të shmangin doemos elementët që nuk janë specifikë e studimit të tyre. Koncepti i studimit të arteve epokalë, por edhe i atyre religjivë, duhet projektuar dhe shtrirë gjithmonë në rrafshet kulturor, gjuhësor e filozofik dhe aspak në rrafshin teologjik, duke u nisur thjesht dhe vetëm nga mendësia naive dhe absurde se nuk mund të veprojmë ndryshe ngaqë kemi të bëjmë me arte religjivë!? Dhe duhet vepruar kështu e jo ndryshe, sepse specifikë e përjetshme e artit është shqyrtimi i gjithçkaje në rrafshin estetik: 1) është karakteri dhe sfondi kulturor; 2) është krijimi me mjete të gjuhës artistike relevante; 3) është thelbi filozofik i krijimit e i mesazheve që ky krijim përcjell; 4) janë teknikat dhe teknologjitë. Pra në studimin e arteve e të krijimtarisë artistike nuk është e nuk mund të jetë specifikë studimore përcaktuese karakteri fetar i besimit që ai art apo krijim pasqyron dhe shërben…”.

    Duke vlerësuar maksimalisht konceptet e tij estetike në artet pamore, e prita me kërshëri studimin Sokolian “Vizatimet prehistorike në vendin tonë”. Në këtë punim Sokoli iu referua zbulimeve arkeologjike brenda kufijve shtetërorë, duke përshkruar e shqyrtuar mjetet gdhendëse-gërricëse, ngjyrat e përdorura, objektet e vizatuara dhe qëllimin e realizimit të tyre.

    Duke depërtuar në thelbin e Vizatimeve Prehistorike, Sokoli i madh thekson: “Dëshira për të kumtuar diçka nëpërmjet shenjave të ndryshme të këtyre vizatimeve i dha shkas shpikjes së sistemit shkrimor duke nisur që nga piktogramet e ideogramet, deri tek hieroglifet dhe germat e alfabetit. Veç të tjerash, vizatimet e stërlashta me gërricje në sipërfaqet e shkëmbinjve janë përmendore të mirëfillta prehistorike. Përmes tyre janë paraqitur kushtet e jetesës së stërgjyshërve tanë dhe qëndrimi i tyre kundrejt realitetit të asaj kohe, duke na lënë diçka të shkruar nga e kaluara e racës tonë autoktone. Me këto vizatime paraardhësit tanë na kanë lënë mesazhe që vijnë nga thellësitë e shekujve. Prandaj hulumtimi i tyre nuk i shërben vetëm studimit të prehistorisë së artit në vendin tonë, por i shërben gjithashtu edhe njohjes së botës shpirtërore dhe vizionit zhvillimor të pararendësve tanë pellazgo-ilirë”.

    Me studimet speleologjike dhe konkretisht me ato të vizatimeve të shpellave në Shqipëri, Sokoli dëshmoi jo vetëm autoktoninë dhe lashtësinë e origjinës sonë qysh nga prehistoria, por dha një ndihmesë të shquar konceptuale e metodologjike në lëvrimin e historisë së artit pamor shqiptar nëpërmjet shqyrtimit shkencor të sistemeve vizatimore e piktorike në gjetjet arkeologjike.

    Ndër të tjera, me këtë shërbesë shkencore Sokoli konfirmoi maksimën sipas së cilës kontributet kulturore dhe vlerat e popujve e të qytetërimeve nuk maten me sasinë e trangujve dhe domateve të eksportuara, por me sasinë dhe cilësinë e kulturës së prodhuar dhe emetuar.

    Fatkeqësisht, asnjë prej 3 mijë akademistëve shqiptarë të arteve pamore, që nga Paskali, Paço, Buza, Kaceli e të tjerë profesorë pas tyre, e deri tek unë Fatos Kola, nuk u kujtuam që të merremi me botën e vizatimeve të shpellave që e kishim para syve, që klithte e fliste dhe ne shurdhërisht nuk e dëgjonim. Erdhi Sokoli i madh me na turpnu e me na tregu se ato janë vlerë e kalu vlerave… por në thelb, ky zhvillim në dukje rastësor, dëshmoi përplasjen dhe kundërpozicionimin e hapur konceptual midis shkollës Sokoliane të shqyrtimit të universit të objektit artistik dhe mjeranes “shkollë-zanat” që ne kishim mbaruar. Kjo përplasje midis këtyre dy shkollave na tregoi se shkolla Identitare shqip-shqip e modelit Sokolian dhe jo shkolla ideologjike e artit, duhet të ishte shkolla shqiptare e arteve pamore.

    Veper kushtuar Sokolit nga Fatos Kola

    KADARE PËR STOIKUN SOKOLI

    Për nga konstrukti psikomental Sokoli ishte dhe mbeti deri në fund të jetës stoik dhe qëndrestar. Ai kurrë nuk u ligështua sa ta lëshojë vehten dhe të pranojë humbjet prore.

    Ndihmën më të madhe për ndërkombëtarizimin e famës ia dha botimi i trajtesave në periodikun e përkthyer në frëngjisht, titulluar “Les Letteres albanaise – Letrat shqipe”, e vetmja revistë shqipe që botohej asokohe në gjuhë të huaj e që drejtohej nga Ismail Kadare, i cili lidhur me kontributin Sokolian në këtë revistë, kujton: “Ramadan Sokoli ka qenë një nga bashkëpunëtorët më të vyer dhe më të ngushtë të revistës. Kam botuar mjaft materiale të tij, më tepër se 200 faqe, ndonëse ai ishte person dhe muzikolog i padëshiruar nga regjimi. Tani është bërë zakon që shumë intelektualë të shpallen nga të tjerët apo të vetëshpallen si të pafavorizuar ose të padëshiruar, por Ramadan Sokoli ka qenë ndër intelektualët e mëdhenj shqiptarë të fyer e të përbuzur sistematikisht nga regjimi komunist. Ka qenë një kënaqësi e madhe për mua njohja me këtë personalitet të shquar të kulturës shqiptare. Si shkrimtar i një brezi tjetër kam patur gjithmonë një magjepsje ndaj përfaqësuesve të kulturës shqiptare që ishin ende gjallë, por që për arsye të ndryshme ishin mënjanuar nga jeta, siç ishte Lasgush Poradeci që ishte tipik, e plot të tjerë. Ndër këta ishte edhe Ramadan Sokoli, njëri prej personaliteteve të cilit i lejohej të shkruante tepër rrallë, që të mos dallohej e të mos binte në sy.

    Në revistën ‘Les Letteres albanaise’ herë pas here kisha vërejtje dhe sinjalizime që emri i tij po dilte shumë dhe po teprohej. Natyrisht që unë bëja sikur harroja dhe vazhdoja. Por Ramadan Sokoli përveçse e duroi me trimëri këtë persekutim në atë kohë, edhe tani prapë me trimëri nuk është ndër ata që bërtasin më fort nga të tjerët, vetëm e vetëm që të vërë në dukje persekutimin dhe mundimet që hoqi. Ai vazhdon të ketë dinjitet të dyfishtë dhe kjo është një gjë e mrekullueshme. Do të thoja se karakteristika më e bukur e tij ka qenë se ai kurrë në atë kohë nuk e ngatërroi regjimin komunist me kombin shqiptar”.

    Veper kushtuar Sokolit nga Zamfira Heta

    VETËMËNJANIMI I LASGUSHIT DHE I TË TJERËVE

    Dhuna dhe terrori sollën si pasojë shmangien e përballjes së intelektualëve më në zë me diktaturën. Madje për t’u vetëmbrojtur ata hoqën dorë edhe nga krijimtaria artistike, profesionale e diturore, duke zhgënjyer idealistët dhe qëndrestarët dhe duke i lënë fushë të lirë cmirëzinjve e inkuizitorëve. Më tipiku i kësaj kategorie, antikonformisti Lasgush, me heshtjen e tij të thellë i ndihu regjimit që e “vdiq” për së gjalli për mbi 4 dekada, pa ndërruar jetë akoma në nëntor 1987.

    Në fundjetë, çifti Kadare i shkoi Lasgushit për vizitë pas mungesës së gjatë të tij në publik. Helena Kadare e pyeti disa herë Lasgushin se përse nuk shkruante, megjithëse ai këmbëngulte se shkruante por nuk e botonin. Mirëpo zonja Kadare e mirinformuar, i thoshte poetit se kjo që pretendonte ishte e pamundur…, se po të shkruante…, ajo si redaktore e shtëpisë botuese “Naim Frashëri” do ta merrte vesh e para!

    I ndodhur para vështirësisë logjike, poeti i madh dha përgjigjen brilante Lasgushiane, “Unë shkruajta moj zonjë e bukur por atë që shkrova ata ma refuzuan… Ja, po ta them edhe ty atë që shkrova, provo e ma boto po deshe…”, dhe citoi strofën: “Moj leshverdha trëndelinë / pse s’shkruan për mua të zinë / po për Enverin dhe Partinë…?!”.

    Zonja Kadare e mori mesazhin Lasgushian dhe u ngrit me vërtik, e tmerruar, ndërsa Ismaili e ndoqi pas…

    Me refuzim allaPaskalian iu përgjigj Odhise Paskali propozimit të ardhur nga lart që të pranonte të merrte çelësat e kryecensorit të arteve pamore në vitin 1973, pas Pleniumit IV të KQ të PPSH. Ai u kish deklaruar propozuesve se nuk mund ta pranonte detyrën pasi kurrë nuk do të censuronte librat dhe katalogjet e arteve pamore konform kërkesë-detyrës së censorëve që arkivonin literaturën “armiqësore”.

    Paskali ia konfidoi Sokolit këtë refuzim pa ia fshehur drojën deri në panik se mos “ata atje lart” hakmerreshin ndaj tij. Dhe hakmarrja nuk vonoi, por ishte më e butë sesa mendonte Paskali: Paskëtaj atij nuk i dhanë më asnjë porosi dhe “e mbytën” me harresë, për së gjalli…, ndërsa ai e pranoi në heshtje fatin që i caktuan deri kur mbylli sytë përjetësisht në shtator 1985.

    Në heshtje e harresë i kaluan ditët e fundit të jetës edhe kolegët e Sokolit, perëndimoristët e artit pamor e të kulturës shqiptare: Abdurrahim Buza (1986), Janaq Paço (1991) e Sadik Kaceli (2000).

    VEPRAT E SOKOLIT, BESTSELLERË NËPËR BOTË – Në foto: Galeri e një pjese të veprave të shkruara nga Profesor Ramadan Sokoli

    Qysh gjatë monizmit, kërkesat e studiuesve të huaj e të bashkatdhetarëve jashtë kufijve, në trojet etnike e diasporë, për librat autorialë dhe organet ku ishin botuar studimet e Prof. Sokolit, ishin maksimale. Që të gjitha institucionet prestigjioze shkencore dhe bibliotekat nëpër botë kërkonin punimet e tij dhe shteti shqiptar në shumë raste dërgonte nëpër ambasadat tona në Perëndim nëpunës-korrierë me sasi të mëdha të këtyre librave e revistave, në çdo kohë të vitit dhe sipas fluksit të kërkesave.

    Shërbime të tilla me dalje jashtë shtetit për të dërguar veprat e Sokolit (shërbime që asokohe ishin privilegj), më ka konfiduar se ka kryer vazhdimisht skulptori Niko Thana, që punonte në ministrinë e Arsim-kulturës.

    Edhe në panairet ndërkombëtarë të librit kërkesat për veprat e Prof. Sokolit ishin maksimale dhe shpesh përdoreshin nga nëpunësit shqiptarë për të shpërndarë falas veprat e Enver Hoxhës.

    Shteti shqiptar ishte shumë i interesuar për këtë reputacion Sokolian që rriste vëmendjen për “Shqipërinë socialiste” dhe shërbente për të reklamuar me më pak vështirësi vetë Enver Hoxhën. Sokoli nuk duhej kurrsesi të rehabilitohej brenda Shqipërisë, sepse nëse bëhej kjo do të nënkuptonte zbutjen e hapur të luftës së klasave dhe zhgënjimin e fashës sociale mbi të cilën mbështetej regjimi i Hoxhës, krahas prekjes në tela të zhdanovistëve që nuk kishin kënaqësi tjetër përveç keqtrajtimit të Prof. Sokolit, reputacioni ndërkombëtar i të cilit po u kujtonte se vetëm me shkencat nuk kishin punë dhe se si plagjiatë e dështakë lëkura nuk u vlente asnjë grosh.

    Kryevepra Sokoliane “Folklori muzikor shqiptar (Morfologjia)”, të cilën etnologët më të shquar të planetit e cilësuan si “Gramatika dhe sintaksa e ligjëratës muzikore shqiptare”, është dorëzuar për botim qysh në vitin 1958 pas marrëveshjes kontraktore midis ministrisë së Arsimit dhe Kulturës të Shqipërisë dhe Akademisë së Shkencave të Gjermanisë Lindore (botim i financuar nga kjo e fundit). Por censorët zhdanovistë Alfred Uçi e Zihni Sako e bllokuan për 8 vjet radhazi botimin. Menjëherë pas botimit (1966), anëtari i kryesisë së UNESCO-s, etnologu me famë botërore Albert Llojd e përshëndeti daljen në dritë të kësaj kryevepre me një artikull tejet vlerësues, të botuar në revistën e famshme “International Council of Folk Music”.

    Ismail Kadare na ka deklaruar mua dhe gazetarit Flamur Gashi gjatë një interviste që do të përdoresh për një dokumentar televiziv kushtuar jetës dhe veprës së Sokolit në vitin 1995, se “Para vitit 1990 në çdo ambient intelektual në Perëndim më pyesnin për Prof. Ramadan Sokolin, për të cilin ekzistonte konsideratë dhe reputacion i pashoq. Vepra shkencore e Sokolit i ngjan një ajsbergu, të cilit sot për sot i është shpërfaqur mbi ujë vetëm maja. Kur ajo të shpërfaqet e plotë, atëherë ne të tjerët nuk do të dijmë ku të fshihemi: nga turpi; nga inferioriteti; nga përgjegjësia”.

    Sokoli midis ish nxenesve te tij

    ZHDANOVI DHE ZHDANOVIZMI STALINIST

    Parulla leniniste “I gjithë pushteti dhe të gjitha pushtetet Sovjetëve”, shtiu në ngasje komunistë-marroqët pas pushteteve, që në fundore ishin pushtete mbi njerëzit dhe jetët njerëzore, çka u sillte vetëmotivim dhe kënaqësi karakteropatëve revolucionarë. Këta qëllimisht krijuan dhe institucionalizuan Shkollën e Realizmit Socialist, që ishte shkollë me koncepte thjesht utilitariste dhe aspak estetike. Në rastin më të mirë kjo shkollë prodhoi ilustrues idesh e bërësa zanatçinj, dhe jo estetë universalistë por fragmentaristë që estetizonin politikën dhe politizonin artin. Prandaj, qoftë në fushën teorike, qoftë dhe në veprën praktike, në “artin” komunist ndjehet dhe përhapet thellë frika dhe përulja ndaj autoritetit (pra ndjehet pushteti në art dhe pushteti si autoritet).

    Krijuesit, kulturologët, kulturë-kultivuesit, shkrimtarët, poetët, estetët dhe në përgjithësi shkencëtarët dhe artistët, këto qenie me shpirt të lirë e me lidhje transhendendentale me Gjithëkrijuesin, ishin krijesat njerëzore më të pafajshme, në dukje mospërfillës dhe sfidantë ndaj të gjithpushtetshmëve të rinj, prandaj dhe u përzgjodhën për t’u ndëshkuar e viktimizuar. Por për t’u arritur kjo duhej që më parë e drejta e tyre për të krijuar të normohej ideopolitikisht dhe juridikisht. Këta fillimisht duheshin shpallur doemos “shërbëtorë të partisë e të proletariatit”, që ishin nocione fiktive, ngaqë thjesht nënkuptonin liderët dhe elitën politike të regjimit të ri… Pastaj, pasi të vetëpranohej shërbëtorllëku, këtyre duhej t’u caktoheshin detyrat që duhet të kryenin si shërbëtorë, bashkë me rregulloret e shërbesave, sipas gjinive të krijimit… Rregullore që do t’i kërrenin teoricienët karakteropatë të partisë në pushtet, që do të kryenin njëkohësisht edhe kontrollin për zbatimin pa gabime apo masat, llojet dhe ashpërsitë e ndëshkim-dënimeve për “shkarësit e qëllimshëm dhe armiqtë e pandreqshëm…”.

    Kjo rregullore duhej shpallur si traktat-manifest allafilozofiko-ideologjik që të bëhej sa më imponues dhe sa më kompleks në interpretim, çka do t’u jepte pushtete të pakufizuara të vetëshpallurve kontrollorë dhe censorë.

    Dhe meqenëse bëhej fjalë për pushtete të reja e speciale pikërisht ndaj atyre “sfidantëve…”, tek kjo “elitë” të gjithëpushtetshmish dëshironin të futeshin të gjithë karakteropatët e parti-pushtetit të “proletariatit”. Kësisoj i binte që përveç “Stalinit të madh” të ligjëroheshin edhe Stalinë të tjerë në çdo qytet, lagje e katund, që zbulonin “devijantë e armiq” izmash të “ideologjisë borgjezo-revizioniste”.

    Ndër këta karakteropatë, më i dalluari në mbarë Bashkimin Sovjetik u shpërfaq aparatçiku i komitetit të Partisë së Leningradit, Andrei Zhdanovi, një teoricien i lexuar, i cili në një kongres të shkrimtarëve dhe artistëve sovjetikë shpalosi platformën teorike të Realizmit Socialist, që paskëtaj do të shërbente si rregullore orientuese në krijimtarinë e këtyre shkrimtarëve dhe artistëve. Kjo gjetje-grackë i pëlqeu jashtë mase Stalinit pasi i rriste sinoret e pushteteve mbi fashën sociale më të pavarur të shoqërisë dhe njëkohësisht legjitimonte ndëshkimet shembullore që diktatorit i kënaqnin epshet shtazarake.

    Në shenjë aprovimi dhe pëlqimi për gjetjen djallëzore, Stalini e mori Zhdanovin në Moskë dhe e ngarkoi me poste tejet të rëndësishme. Jo vetëm kaq, por e bëri krushk teksa i dha të bijën, Svjetllanën për djalin dhe pothuajse e shpalli pasardhës. Por pas dy vitesh (1948) Zhdanovi vdiq dhe për këtë thuhet se u kujdes posaçërisht kryespiuni Laurenti Beria dhe të tjerë liderë që e panë shtrembër ngjitjen e tij të shpejtë në karrierë dhe përcaktimin si pasardhës…

    Stalini nuk e besoi aspak ekspertizën e mjekëve për shkaqet e vdekjes së Zhdanovit, për çka edhe urdhëroi hapjen e dosjes dhe rinisjen e hetimeve intensive pasi dyshonte për një komplot të mjekëve hebrenj kundër jetës së Zhdanovit, e që u titullua me eufemizmin “Komploti i bluzave të bardha”. “Komplot” që nuk u “zbërthye” deri në fund pasi u ndërpre nga vdekja e Stalinit në vitin 1953…

    Midis miqsh, ne pervjetorin e 80 te tij

    HUMBJE-TRIUMFET E FOLKUT SHQIP-SHQIP

    Pas vitit 1990, nëpërmjet korrespondencës tashmë të pacensuruar Prof. Sokoli u njoh me ftesat e panumërta, me tezat për debat teorik të kolegëve, apo me paqartësitë e tyre dhe opinionet që dikur i kishin kërkuar për probleme shkencore të veçanta, kryesisht atipike në rrafshin etnologjik ballkanik.

    Pikërisht për sa më sipër më ka konfiduar dhimbjen që ndjente për fshehjen dhe zhdukjen gjatë monizmit të letrave të kolegëve të shquar, të cilët jo vetëm që e vinin në dijeni të faktologjisë së pafundme etnologjike që evidentohej në Perëndim dhe Lindje, por i kërkonin t’i ndihmonte për sqarimin e enigmave të mëdha shkencore si dhe për qëndrimet apo pozicionimet vetjake etno-kulturore. Sipas tij kjo agjendë e atëhershme, tashmë e kapërcyer në kohë, ishte një udhërrëfyes tematik i jashtëzakonshëm për kahjen e studimeve apo temave madhore që evidentoheshin në debatin, ligjërimin dhe diskursin shkencor antropologjik përtej kufijve të mbyllur shqiptarë. Po sipas tij, kjo agjendë e humbur do të kish prodhuar drejtime, hulumtim tematikash e rrafshe të tjerë etnologjikë me vlerë kolosale, që mund t’i prodhojë vetëm debati i vërtetë shkencor.

    “Në shkencë debati dhe kundështitë janë jetike, sepse të mbajnë brenda objektit kryesor shkencor e nuk të lejojnë të humbasësh në subjektivizëm apo në vetkënaqjen e shijeve e preferencave. Është kërkesa shkencore ajo që përcakton edhe ofertën shkencore dhe orienton kah zgjidhjet më të ngutshme e më të nevojshme. Janë pikërisht debati e ballafaqimi shkencor ato që prodhojnë rezultate maksimale dhe jo autarkia e vetizolimi”, – më thoshte Profesori i dëshpëruar. Dhe sërish këmbëngulte e këmbëngulte se koha është një zhdukëse e pamëshirshme e vlerave, sidomos në Shqipëri. Prandaj kam bindjen se Sokoli i madh nxitoi që sa më parë të regjistronte gjithçka para se të zhdukej… Sepse sipas tij idealet, sidomos ato të përparimit, duhet të ushqehen, përndryshe ato kthehen në dogma ku idetë kulturore origjinale zhbëhen dhe kështu nuk i prekin dhe ndikojnë më njerëzit, gjeneratat.

    Nuk ka dyshim se për Sokolin, refuzimi dhe fshehja e ftesave të kolegëve të shquar e të organizatorëve të aktiviteteve më të rëndësishme kulturore e shkencore ishin raste të humbura e të papërsëritshme të ballafaqimit dhe ndërkombëtarizimit të arritjeve gjeniale kulturore të folkut shqiptar. “Arti e kultura kanë lindur për t’u bërë publike e për t’u shijuar nga populli që i krijon dhe nga mbarë popujt. Ato janë pasuritë më të mëdha shpirtërore të kombeve dhe njerëzimit. Nuk merren me vehte në varr dhe u mbeten brezave si trashëgimi e si traditë”, – më thoshte Sokoli plot dhimbje.

    E duke u endur ndër këto rravgime, Sokoli i madh më pohoi rëndësinë e jashtëzakonshme shkencore dhe etnokulturore të triumfit të vitit 1971 në Francë, në festivalin folklorik të Dizhonit, të Ansamblit Shtetëror të Këngëve dhe Valleve Popullore. Triumf që sipas tij kish përligjur në mënyrë të shkëlqyer djersën, mundin dhe kontributet shkencore për të cilat ai ishte përkushtuar bashkë me etërit parardhës të folkloristikës dhe kolegët që kishin ngritur në art, nëpërmjet përpunimit me nivel bashkëkohor, arsenalin e folkut shqiptar.

    Sipas tij, ansambli ynë ku shkëlqenin më së shumti artistët e dalë nga Liceu i Tiranës, apo ata të zbuluar si talente e të kultivuar prej dorës së tij, kish afro dy dekada që mrekullonte mbarë Lindjen komuniste, por triumfi në Dizhon në ballafaqimin me Perëndimin, përcillte dhe kulmonte bash atje ku ne mungonim, vlerat e mëdha dhe elitare të folkut shqiptar, shpesh të përvetësuara nga fqinjët. Pas këtij triumfi u shpërfaq madhërishëm, para shqiptarëve dhe mbarë botës, gjenia dhe fuqia e artit burimor, e kulturës dhe folkut tonë, tashmë të kulmuara në vlerë nëpërmjet perfeksionimit shkencor etnologjik.

    Por në vend që ky triumf i certifikuar ndërkombëtarisht në Perëndimin e vlerave të zbuste censurën zyrtare dhe të hiqte leshterikët e “parimeve të Realizmit Socialist” nga gjymtyrët e artit popullor, ndodhi e kundërta, sidomos pas Pleniumit IV të KQ të PPSH të qershorit 1973, kur censorët u vërsulën edhe mbi Sokolin dhe “folkloristët”, dhe jo vetëm mbi “bartësit e izmave”.

    Valët e xhelozisë dhe tërbimit përfshinë mbarë kopjativët e kulturave dhe shkollëzave të huaja që nuk i përfillte askush përtej kufijve, pasi kulturologjia botërore vlerësonte thesaret origjinale dhe jo imitim-kopjimet e kokëboshëve të patalentuar.

    Ata u vërsulën të tërbuar sepse donin pushtet, donin dhunë dhe terror psikologjik. Dhe për këtë si mjet të përjetshëm torture kishin Realizmin Socialist, që si metodë nuk kishte e nuk mund të kishte kurrfarë lidhjeje me krijimtarinë në fushën e folkut, pasi kjo fushë i përkiste traditës mijëra-vjeçare të trashëguar dhe derdhur në art nga populli.

    Për të garantuar vetëmbrojtje shkencore Prof. Sokoli kish gërmuar me kujdes për zbulimin e fijeve teorike të rrjetës së Zhdanovizmit, që t’i shmangej çdo përplasjeje me censurën zyrtare. Sipas tij, Zhdanovizmi përfaqësonte një rrjetë merimange në formën e një seti pseudoparimesh të nxjerra nga platforma staliniste dhe fjalimet programatike të Andrei Zhdanovit për shkrimtarët, artistët dhe shkencëtarët sovjetikë.

    Ramadan Sokoli dhe Fatos Kola

    SOKOLI vs ZHDANOVIZMI SI NORMË VRASTARE

    Përvojat e hidhura vetjake, njohja e vijësjelljes hakmarrëse dhe e praktikave zhbërëse të perandorive asimiluese e shkombëtarizuese ndaj popujve, kombeve e kombëtaristëve, sidomos në shkencë e kulturë, e kishin bërë Sokolin shumë të matur, të kujdesshëm dhe vigjilent në jetë e në veprimtarinë krijuese. Ai e dinte mirë se gjëmat mbi popujt e kombet perandoritë i realizonin nëpërmjet shërbëtorëve e tradhtarëve vendas, të cilëve qendrat perandorake u siguronin pushtetet, financat, mjetet dhe mbështetjen e duhur për të goditur dhe asgjësuar të projektuarit… Me këtë këndvështrim e kish vlerësuar dhe përcaktuar Sokoli i madh edhe Zhdanovizmin në artet dhe krijimtarinë artistiko-kulturore shqiptare.

    Ai e dinte mirë se zhdanovistët shqipfolës të ardhur nga Rusia dhe vendet e tjera sllave, si njerëz të përzgjedhur nga përbërja politike dhe jo nga talenti, por me ambicje të stimuluara për pushtete të pamerituara e jashtëprofesionale, si Salierë të vërtetë padyshim që do t’u vërsuleshin “Moxartë”-viktimave me kleçka biografie. Kësisoj, me një rrugë e dy punë realizonin edhe “pllanin” e zbulimit të “armiqve e devijatorëve”, edhe ambicjet pushtetore.

    Ky takëm imitonte udhëheqësin e madh dhe shndërrohej në Enver-udhëheqës në versionin vetjak, në fushën në të cilën militonte. Kësisoj enverucët u shtuan pafundësisht në të gjitha ndërmarrjet, institucionet, lagjet, qytetet e deri në fshatrat e thellë, duke u shumëzuar dhe perfeksionuar në mizori e dhunime të jetëve të viktimave të nëpërkëmbura.

    Duke e vlerësuar vehten si gjah i preferuar i Zhdanovistëve, Sokoli më konfidoi se gabimisht kish menduar se meqë merrej me folklor-“vjetërsirën” që kërkonte mundim Sizifi dhe nuk i prishte punë askujt, do të shpëtonte nga goditjet dhe censura. Por më kot. enveruc-alfreducët e censurës komuniste nuk linin rast pa e censuruar dhe pa ia kujtuar se nga vinte…

    E megjithatë, pavarësisht tmerreve të terrorizimit gjithëkohor, për Sokolin ishin të papranueshme ndërkalljet nëpër studime e trajtesa të parimeve Zhdanoviste si: Centralizmi partiako-ideologjik dhe modifikimet e tij “teoriko-shkencore e artistike”; Gjuha dhe mesazhet e qarta të ideologjisë komuniste; Dialektika revolucionare në leximin dhe shpjegimin e dukurive shkencore, ideore dhe artistike; Futja e tematikës dhe e subjekteve të trajtuara sipas matricave të “shkencës proletare, realizmit socialist dhe proletkultit”; Ndërtimi në gjithçka që strukturohej në shkencë e krijimtari artistike i “bazave kulturore dhe antropologjike të komunikimit socialisto-realist”; Qasja në çdo projekt dhe sipërmarrje e paradigmës “Njeriu i Ri në jetën e përditshme socialiste”; Vënia e ideologjisë proletare në vend të traditës; Identifikimi “nga lart”, pra nga pozitat e partishmërisë, i tematikës së përzgjedhur dhe zgjidhjeve e konkluzioneve përfundimtare sipas fillit të kuq ideologjik; Evidentimi i procesit të shndërrimit revolucionar të shoqërisë kah Njeriu i Ri dhe “referimi” i domosdoshëm tek ai; Krijimi dhe përshtatja e “situatave revolucionare të marra nga jeta e përditshme, nga lufta heroike e kllasës punëtore dhe fshatarësisë aleate të saj”; Ndërfutja në krijimtari e frymës së “komunitarizmit dhe solidaritetit socialist”; Adresimi tek “arti i partishëm” dhe “shkenca proletare”; Njohja në perfeksion dhe përsosja e metodës krijuese dhe e parimeve të realizmit socialist; Evidentimi i tipologjisë së krijuesve dhe artistëve revolucionarë që shndërrojnë realitetet, ndërtojnë socializmin dhe e çojnë atë përpara, drejt komunizmit; Orientimi i autorit kah shembulli i “udhëheqësit të madh” e deri tek avangarda revolucionare, për të arritur paskëtaj tek realiteti socialist dhe mbartës-krijuesit e tij; Adaptimi dhe konformimi teoriko-estetik i krijuesve me ideologjinë revolucionare të partisë dhe udhëheqësit; Rrënjosja e bazave teorike dhe e lidhjes midis shkencës dhe estetikës së Realizmit me Socializmin; Përdorimi i Realizmit Socialist për kontekstualizimin dhe vizualizimin e artit dhe kulturës; Përdorimi i “shkencës proletare” dhe i Realizmit Socialist si “mjete dhe metoda dekorimi të mënyrës socialiste të jetesës…”, e të tjera marrina ideologjiko-dogmatike si këto.

    Muziktari Ramadan Sokoli, nga Fatos Kola

    SOKOLI NË RRJETËN ZHDANOVISTE

    Deri sa u nda nga jeta Sokoli nuk e harroi dhimbjen për shitjen e detyruar të pianos 200-vjeçare në fillimvitet ‘80, pas faturës financiare që i vuri në ngarkim kryezhdanovist-censori i komunizmit, drejtori i Institutit të Kulturës Popullore, Alfred Uçi.

    Probleme e kleçka në krijimtari, Sokolit i kish nxjerrë edhe paraardhësi i Uçit, zhdanovisti tjetër i “kulturës”, Zihni Sako, por Uçi kish qenë më i egër se paraardhësi, të bënte gjëmën ngaqë ishte beniamini personal i diktatorit dhe mbante veshur qyrkun e estetit të arteve e të kulturës.

    Sokoli nuk ngushëllohej aspak kur unë i deklaroja se inkuizitori i tij ishte vetëdëshmuar sharlatan me kërrenjën “Labirintet e modernizmit”, me të cilën vërtetoi sesa e pathemeltë dhe plot injorancë ishte kritika zhdanoviste zyrtare në artet pamore, në Shqipëri dhe mbarë vendet komuniste. Dhe kur e pyeta për herë të parë Sokolin sesi qëndronte e vërteta e përplasjes së Uçit me të, mbi çfarë bazash dhe argumentesh teorikë e kish ndëshkuar kryezhdanovisti i regjimit, Sokoli m’u përgjigj: “Unë si pensionist me Institutin e Kulturës Popullore mbaja vetëm lidhje pune e nuk isha vartës i Alfred Uçit që më thirri në takim, ndaj dhe vajta për korrektesë e pa droje, pasi nuk më shkoi mendja për keq. Por sapo u futa në zyrën e tij Uçi ulëriu duke më thënë se isha armik, se kisha guxuar dhe penetruar deri atje ku drejtonte ai, se nuk do të lejonte që të kaloja pa u lagur, dhe se do të më ndëshkonte financiarisht, që ta merrja vesh mirë se kush e bënte ligjin në Shqipërinë socialiste… Pas kësaj më pëplasi faturën e zhdëmtimit për shpenzimet e deriatëhershme të botimit të librit në radhë pritjeje tek shtëpia botuese, faturë që për ta zhdëmtuar më detyroi të shisja badiava pianon e shtrenjtë e të një cilësie të rrallë”.

    Paskëtaj Sokoli mbushi sytë me lot dhe më tha se “Edhe Bet’hovenin gjenial Zoti e shurdhoi, i mori veshët por nuk i mori pianon. Nji kompozitori po i more pianon i ke marrë shpirtin…, se ku do t’i ndigjojë ai tingujt e krijimit të vet… E unë mbeta përgjithmonë shurdh e nuk i ndigjova kurrë ma tingujt e kompozimeve të mija. Prandej kur nxora pianon nga shtëpia m’u duk sikur nxora për së dyti herë babën me arkivol. Ja, kët ‘dhuratë’ më bani nipi i rilindësit Petro Nini mue, nipit të Hodo, Isuf e Ibrahim Sokolit”.

    “Po çfarë motivacioni teorik kërreu esteti i lloqeve zhdanoviste për të përligjur gjobën dhe si munde ti, aq i ditur e i kujdesshëm, të biesh në rrjetën e tij?”, – e pyeta unë plot indinjatë dhe me zë të dridhur. Dhe mendjendrituri plot kujdes atëror të mbrojtjes së ithtarë-bijve shpirtërorë që të mos rebeloheshin publikisht ndaj padrejtësive flagrante e të ndëshkoheshin, me humorin brilant dhe ç’dramatizues m’u përgjigj: “Po ja, m’u lëvdue se kish zbulue devijimin nga vija e partisë në artet muzikore të Niketë Dardanit, Jan Kukuzelit të gjithë priftënve të tjerë të mëdhenj, të cilët si kombëtaristë nuk kishin pranue me hi në parti bashkë me Miladinin e Dushanin…”.

    Na shpërtheu e qeshura në lot dhe unë e përqafova përplot dashuri atin tim shiprtëror që edhe në çaste dhimbjeje nuk hiqte dorë nga humori brilant me të cilin qeraste miqtë e bashkëbiseduesit.

    “Kam ardhë me të pa e me të marrë të dalim jashtë se je mbyllë në kullë t’barotit si Oso Kuka n’kullë t’Vraninës”, – i thosha Profesorit sapo i hyja në shtëpi… E ai ma kthente: “Sa bukur që më krahasove me Oso Kukën që ka qenë baxhanaku i gjyshit tem e që tanë jetën e kam pasë nji ndër heronjtë ma të dashtun… E tash e mbrapa duhet me thanë se ‘i ngjan miku mikut jo 40 vjet, po 140 vjet përpara’…”.

    Më quante “kritiku i djallit” dhe sa herë që vonohesha pa i shkuar për vizitë më priste buzagaz dhe më thoshte me fytyrën engjëllore që i shkëlqente: “Hajde mor yllkuq shallkuq se na thave sytë… Hajde mor fillkuq i artit e na difto a ke pre ken n’fyt për t’mirën e partisë, a jo… Pasi e përqafoja plot mall, i thosha: “Kam nda menen me t’pre ty, se nuk të nrrojnë për mish dashi…, lëkura jote u vyn fort atyne e un tue e shitë kisha me e siguru tanë jetën teme…”.

    “Po çka jam tuj u ba unë atyne, unë nuk po i gërgas”, – ma kthente pacifisti i pandreqshëm, dhe më diftonte sërish ngjarjen e burg-kampit të Bedenit të Kavajës, me Atë Mëshkallën e madhërishëm…

    Vizatim nga Ramadan Sokoli

    MEKANIZMI GNOSEOLOGJIK I SOKOLIT

    Për shkak të interesave të mirëfillta profesionale që i shtrinin në thellësitë e shekujve dhe mijëvjeçarëve hulumtimet e tij, Sokoli u shndërrua në një nga njohësit më skrupulozë të Ilirologjisë dhe arkeologjisë… Nëpërmjet kësaj njohjeje ai depërtonte thellësitë dhe mugëtirën e kohërave dhe arrinte tek rrënjët e dukurive etnologjike, për të përfunduar tek zbulimi dhe interpretimi i të panjohurave nëpërmjet parimit: nga të njohurat, gradualisht dhe me kujdes të mbërrihet tek më pak të njohurat dhe prej tyre të depërtohet tek e panjohura e të hulumtohet dhe zbërthehet ajo me durim derisa të njihet plotësisht. Pikërisht duke sintetizuar këtë trajektore Sokoliane në shkencë, etnologu i shquar kosovar Rexhep Munishi theksoi me bindje: “Prof. Sokoli i pajisi studiuesit shqiptarë me njohjen e sistemuar të lëndës folklorike, duke iu krijuar premisën për t’u shprehur me një gjuhë të pasur me elementë e frymë shqip”. Ndërsa etnomuzikologu më i shquar i Kosovës, Bahtir Shaholli deklaronte me krenari se ishte “dishepull i Sokolit, babait të etnomuzikologjisë shqiptare”.

    Qëmtimi dhe hulumtini Sokolian i figurave madhore me origjinë iliro-arbërore të perandorëve, vezirëve, muzikantëve, skulptorëve, piktorëve, arkitektëve etj., krahas dukurive dhe zhvillimeve etno-kulturore në mijëra-vjeçarë…, dëshmoi përmasat e kontributeve dhe madhështisë së kombit shqiptar në arealin qytetërimor evropian e më gjerë.

    Prof. Sokoli, që zotëronte një arsenal të tërë dijesh dhe faktesh të sjella nga autorët antikë grekë e romakë mbi qytetërimin iliro-shqiptar, e dinte mirë se jo vetëm në popull, por sidomos në amfiteatrot dhe odeonet e mbi 400 qyteteve të dhjetëra mbretërive ilire janë luajtur pjesë muzikore me të gjitha instrumentet dhe bashkë me to si shoqëruese është luajtur pothuajse e gjithë paleta e folkut iliro-shqiptar të valleve, lojërave të fëmijëve e të të rriturve, ninullave, këngëve mortore, etj… Dhe këtë sipas tij e dëshmojnë edhe gjetjet e shumta arkeologjike, të cilat Prof. Sokoli i regjistronte për t’i studiuar dhe për të deshifruar prej tyre të dhënat që formësonin korpusin e qytetërimit gjenial ilir, parak në pjesën tonë të Mesdheut dhe i denjë për të bashkëqendruar e ndërkomunikuar kulturalisht me qytetërimet epokale të mbarë pellgut mesdhetar, sikurse qytetërimet egjiptian, kretako-minoik, mesopotamik, asiro-babilonas, grek e romanik.

    TINGUJT NË MUZIKOLOGJINË E SOKOLIT

    Për shkak të formimit bazë profesional, që ishte ai muzikor, Sokoli në kokën e tij kish krijuar dhe lartësuar hierarkinë e fetisheve vetjakë kulturorë, mbi të cilat kulmonte idhujtaria Sokoliane ndaj tingujve muzikorë. Këta tinguj ai i gjurmonte si shenja të fosilizuara qysh nga kohërat më të vjetra, nëpërmjet përdorimit të instrumenteve të filozofisë së muzikës dhe sistemeve gnoseologjikë muzikorë, që si radarë mbi tentakula qëmtonin nëpër botën e tingujve të trashëguar nga shekujt e që derdheshin tek veçoritë e instrumenteve, veglave të llojeve të ndryshme, tek tekstet e këngëtimeve të lashta e tëhu, si dhe tek instrumentistët e rapsodët shqiptarë të të gjitha trevave.

    Këtë sipërmarrje të stërmundimshme Sokoli e pohon edhe në veprat e tij, nga të cilat konkludojmë se ai kish shkuar shumë larg në studimin e laryshisë, lartësisë, dendësisë dhe ngjyresave të tingujve në muzikën instrumentale dhe në të kënduarit shqip-shqip, qysh nga lashtësia e deri në ditët e sotme. Vetëmjaftueshmëri profesionale dhe emotive kjo që e shtynte natyrshëm Sokolin kah vetëpërcaktimi “muziktar”.

    Thjesht zbulimi e më pas identifikimi i përkatësisë etnike të autorit të Himnit vatikanas “Te Deum Laudatum” të Niketë Dardanit ishte dëshmia e përdorimit efikas të metodologjisë së vërtetimit të rrënjësisë antropologjike më të kulmuar në vazhdimësinë iliro-arbëroro-shqiptare.

    Por edhe identifikimi dhe definimi i shqiptarësisë së Jan Kukuzelit nëpërmjet analizës Sokoliane të sistemeve muzikorë në veprat e tij, krahas gjetjes së elementëve “barbarë” që konstatonte kritika greke në to, ishin avantazhe përcaktues për ta shpëtuar nga grabitja etnike këtë figurë madhore me përmasa mbarëbotërore të artit muzikor kristian.

    Sipas Prof. Sokolit, sistemet e këngëtimit të shqiptarëve: qoftë ai monofonik, qoftë ai polifonik, janë më të vjetërit në gadishullin ballkanik.

    Babai i Ramadanit , Isuf Sokoli

    ASHTI FILOZOFIKO-SHKENCOR TEK SOKOLI

    Ramadan Sokoli ishte një diturak i klasit të parë, pra një epistemolog i vërtetë, që jo vetëm zotëronte dije enciklopedike të pafundme, por mbi gjithçka zotëronte Teorinë e Njohjes dhe sistemet e dijes në shumë fusha, veçanërisht në lidhje me metodologjitë, metodat, vlefshmërinë dhe qëllimet e përdorimit të tyre.

    Si epistemolog i njimendtë ai dinte të ndante dyshim-besimin e arsyeshëm nga mendimi shkencor, ndaj dhe kurrë nuk binte pre e pasioneve dhe emocioneve në shkencë, pavarësisht se, si atdhetar i madh, i përjetonte me dallgë të fuqishme trazimesh shpirtërore shpërfaqjen, thelbin dhe domethënien gnoseologjike të dukurive etnologjike që ishin objekt i punës së tij.

    Sokoli ishte njohës i filozofisë së arteve dhe filozofisë së historisë së arteve, që ishin gjithashtu objekt i studimeve të tij, çka e bënte atë një shkencëtar të lidhur ngushtë jo vetëm me Epistemologjinë, por edhe me Etikën, pra edhe me filozofinë e moralit në shkencë e kudo.

    Ai ishte shembulli i edukatës së lartë aristokratike të trashëguar në komunikim me këdo, pavarësisht nga mosha, arsimimi, seksi apo statusi shoqëror. Ai ishte modest deri në përunjësi ndaj dijetarëve e dijes dhe ishte referues i kujdesshëm i autorëve, urrente plagjiaturën dhe plagjiatët që deklamonin e shkarrashkruanin pa referuar askënd. Veprat dhe punimet e tij janë shembull i ndershmërisë intelektuale e shkencore dhe i qashtërsisë konceptuale e gjuhësore. Tek ai shqipja amtare këndon në kantilena tingullore të një kompozitori të vërtetë dhe të magjeps e të troshit duke të zhvendosur pezull në ajri…

    Prof. Sokoli gjithëherët kërkonte të arrinte në mënyrë të pavarur drejt e në thelbin e gjithçkaje që studionte. Me këtë mendësi të shndërruar në strategji shkencore të mirëfilltë ai hyri ndër studime me ngasje intelektuale, duke vetëpranuar sfidën e vështirë për t’u pozicionuar në dikotominë dilematike midis filozofisë metafizike dhe parimeve të sofistikuara të librave të shenjtë. Kësisoj në fundore ai kërkoi çfarë ishte vërtetë shenjtëri kozmike dhe jo vetëm religjioze. Ai kërkoi të zbulojë thelbin e dukurive etnologjike, jo dukjen sipërfaqësore, dogmën, slogan-metaforën.

    Me këtë qasje teorike në qëmtimin fenomenologjik të hapësirave studimore ai vijoi të zbulonte atë që është specifike, që është gjuhë e paimitueshme, që veçohet poetikisht dhe filozofikisht, që është dhe mbetet jetë shpirtërore, e ndarë nga jetëvdekja fizike.

    Ai e dinte mirë se ashtu si fjala lartoi qenien njerëzore, poashtu edhe tingulli, ngjyra dhe forma kanë të njejtin destin dhe rëndësi në gjuhën e artit.

    Si njohës i thellë i gjermanishtes, Sokoli ishte idhtar i Kantit, Hegelit, Teodor Adornos dhe Heideggerit, ndaj e interpretonte arsyen e kulluar në shkencë jo thjesht si Epistemologji, por si Ontologji, Fenomenologji dhe Kozmogoni, për çka e ndihmonte edhe njohja e Semantikës dhe Logjikës.

    Familja e Isuf Sokolit (Ramadani në këmbë, në krah të të atit)

    Ai gjithashtu ishte njohës i filozofisë së religjioneve dhe i Metafizikës, çka e bënte atë një ontolog që për vetë thelbin e shkencave etnologjike që lëvronte u orientua natyrshëm dhe pa sforco kah përsosja e njohurive për natyrën dhe trajtën e qenies bartëse të folkut shqip-shqip si korpus etnologjik, dhe të dukurive folklorike të tij si komponentë përbërës ekzistencialë. Dhe meqenëse në shkenca, epistemologjia ndjek dhe bashkëshoqëron ontologjinë, qenia njerëzore detyrohet të përcaktojë çfarë është e vërtetë dhe çfarë nuk është e vërtetë në ato që ndesh dhe përjeton në jetë, si faktologji, si informacion, si dukuri, art dhe kulturë.

    Një ontolog si Sokoli i madh përpiqet të përcaktojë se çfarë dukurish, objektesh dhe realitetesh etnologjikë ekzistojnë me të vërtetë dhe cilat janë entitetet themelorë folklorikë nga të cilat përbëhet bota marramendëse e Folkut shqip-shqip. Kjo është edhe arsyeja përse Sokoli është kaq i qartë në shkencë dhe kurrë nuk e humbi orientimin dituror në pafundësinë e kozmosit etnologjik të mbi njëmijë studimeve që kreu, pa rënë në manierizëm, në vetëpërsëritje, në kakofoni, në konfuzion shkencor e disiplinar… Dhe kjo sepse ai e kuptonte historikisht ontologjinë dhe dinte ta lexonte symbyllazi filozofinë e historisë së popullit të vet, histori gjatë së cilës ky popull mbrujti dhe kulmoi artet dhe folkun magjiplotë që i dhanë identitetin e pangatërrueshëm dhe magmën që la shakull, pa frymë, mbarë albanologët, veçmas etnologët më të mëdhenj të planetit.

    KRYE-ZHDANOVISTI ALFRED UÇI

    Pas festivalit XI të dhjetorit 1972, ku nuk pati asnjë këngë për Enver Hoxhën, ky vlerësoi se “Liberalizmi në arte e kulturë” po e kërcënonte hapur pushtetin e tij, fillimisht me injorim dhe pastaj… Ndaj Zeusi i komunizmit shqiptar lëshoi rrufetë dhe paralajmëroi shtrëngatën që po vinte.

    Nëse Stalini kish përzgjedhur Andrei Zhdanovin si krye-estet në arte e kulturë, Enveri kishte përzgjedhur Alfred Uçin, të cilit pasi i kish dhënë skeptrin e kryezhdanovistit mbi gjithë artet dhe kulturën shqiptare, i dha edhe detyrën të hapte fushatën e luftës kundër devijatorëve në këto sektorë…

    Për të kurorëzuar me sukses hapjen e kësaj fushate Alfred Uçi shfrytëzoi dhe përthithi gjithë arsenalin e estetikës bolsheviko-komuniste, nga Rusia e deri në Kinë. Për këtë qëllim ai përgatiti tezat e fjalimit programatik me të cilin Enveri do të masakronte “deviatorët dhe armiqtë në arte e kulturë”.

    Pasi e përpunoi goditjen bazuar mbi tezat teoriko-estetike të Plehanovit, Leninit, Stalinit, Zhdanovit e Maos, Alfred Uçi e dha goditjen e parë në gazetën “Drita” më 3 qershor 1972, me artikullin e titulluar “Modernizmi – shprehje e degjenerimit të kulturës artistike borgjeze”, ku ndër të tjera theksonte: “… Lufta kundër çdo varianti të artit dekadent borgjez, lufta kundër çdo ndikimi të tij është një faktor i rëndësishëm për të mbrojtur pastërtinë ideologjike të artit proletar”.

    Në vijim Alfred Uçi në këtë artikull i vërsulej Formalizmit, teksa shprehej se “Për të mbajtur një qëndrim të drejtë ndaj dekadentizmit borgjez duhet të kuptojmë se Formalizmi paraqitet si tendencë dominuese në pikturën abstraksioniste, ose në muzikën surrealiste, ku predominon përmbajtja ideore reaksionare mbi mjetet formale të shprehjes artistike”.

    23 ditë më vonë, më 26 qershor 1973 Enveri dha goditjen fatale në Pleniumin IV të KQ të PPSH me anë të raportit me titull “Të thellojmë luftën kundër shfaqjeve të huaja dhe qëndrimeve liberale ndaj tyre”. Aty Hoxha me tezat e Uçit dënoi Fadil Paçramin e Todi Lubonjën dhe pas pleniumit përgatiti “qarkullimin e shkrimtarëve dhe artistëve në bazë, me qëllim që të njiheshin me hallet e kllasës punëtore e të popullit…”. “Qarkullim” të cilit iu përgjigjën mbi 180 shkrimtarë dhe krijues në artet pamore, muzikë, etj..

    Babai Isuf Sokoli me djalin e madh Ibrahimin

    Mirëpo menjëherë pas pleniumit të IV Hoxha pësoi infarkt dhe u rëndua edhe më shumë psikologjikisht, tashmë i tmerruar nga paranoja se duke qenë i sëmurë me zemër, në rastin më të keq mund edhe të vdiste. Por paranoja nuk i shqitej edhe kur mendonte mundësinë më të mirë (pra nëse shpëtonte), sepse sërish e ndjente veten të rrezikuar pasi mendonte se “ata…” do të shfrytëzonin mundësinë për t’i rrëmbyer pushtetin e për ta eleminuar më pas fizikisht, bashkë me familjen, sikurse ai vetë kish vepruar me viktimat që kish goditur më parë brenda familjes së vet politiko-mafioze.

    Pas përmirësimit të shëndetit, me shkrimin e radhës krrerë nga Uçi, Enveri u dha goditjen e dytë publike “devijatorëve” nëpërmjet artikullit të titulluar “Mbi disa probleme aktuale në fushën e arteve figurative”, botuar në gazetën “Drita” të datës 4 nëntor 1973, ku kërkoi hapur dënimin e të tjerë intelektualëve si “Armiq të popullit dhe Partisë” dhe “grupimeve që janë pozicionuar si përkrahës të vijës ideologjike të superfuqive kapitaliste e revizioniste”.

    Pikërisht këtë situatë terrori anti-intelektual, zhdanovisti tjetër Andon Kuqali e vlerëson kështu: “Lufta kundër ndikimeve të huaja borgjeze e revizioniste që u kritikuan rreptë në Plenumin e IV të KQ të Partisë dhe shpartallimi i grupit të djathtë në fushën e kulturës, qenë faktorë të rëndësishëm për arritjet e arteve tona figurative kundër artit modernist borgjez, të zbrazët nga çdo përmbajtje…”, (Andon Kuqali, Historia e Artit Shqiptar nr. 2).

    ENVER-HOXHË UÇI NË LICEUN ARTISTIK

    Unë Fatos Kola i fillova studimet në liceun artistik “Jordan Misja” në shtator 1972 dhe, si fëmijë 14 vjeçar, bashkë me shokët, as që e kuptonim se çfarë ngjau në verën pas Pleniumit IV (1973). Por qysh në ditët e para të shkollës ne konstatuam se Profesori Krifëbardhë i muzikës, Ramadan Sokoli, vlerësohej maksimalisht nga i gjithë profesorati që, para tij, merrnin qëndrim gatitu dhe hiqnin duart nga xhepat, përfshirë edhe profesorët asokohe të pensionuar si Paço, Buza e Kaceli, që ishin më të mëdhenj në moshë sesa Sokoli, por që vinin sërish çdo ditë në shkollë. Ata e respektonin Krifëbardhin si kulturologu themelues i shkollës kombëtariste në Liceun artistik “Jordan Misja”, për çka ata ishin dakordësuar me të dhe kishin bashkuar kauzën e kontributet. Por ata e pranonin me kënaqësi autoritetin e padiskutueshëm të Krifëbardhit, ngaqë si të ardhur nga universitetet perëndimore nuk duronin dot imponimin e dhunshëm të “autoritetit të pushtetit” mbi të vetmin autoritet, atë e dijes, që ata njihnin dhe pranonin.

    Nisur nga ato që më tregoi Sokoli më pas dhe nga faktet dokumentare, komunistët nuk kishin kurrfarë argumentesh për të sulmuar aristokratët e artit e të kulturës si Buza, Paço e Kaceli, që ndonëse mjeshtra të mëdhenj ishin tërhequr në heshtje nga krijimtaria, qysh para se të pensionoheshin, dhe nuk po u bënin kurrfarë rivaliteti kolegëve të shkollave lindore… Aq më tepër pacifisti Sokoli, që damkën “folklorist” nuk e shihte si fyerje nga injorantët e pushtetit që nuk e kuptonin se ky etiketim nuk mund të ishte fyerje për etnologun e madh të racës shqiptare.

    Por e keqja qëndronte tek Enveruc-alfreduci, që nuk e linte shpirti rehat pa zbuluar “izma” tek Sokoli dhe pa e ndëshkuar atë në emër të shkollës Lindore që Uçi kryesonte estetikisht e ideologjikisht…

    Në këtë sipërmarrje të pështirë Kryezhdanovisti i regjimit kishte edhe ndihmën dhe gatishmërinë e pakursyer të Enver-hoxhë Bozgos dhe Andon kuqalosh-Kuqalit.

    Kur ne u kthyem në shtator 1973, në vitin e dytë, situata politike në lice ishte rënduar skajshëm dhe menjëherë filluan goditjet ndaj Sokolit dhe ithtarëve kombëtaristë e miqve të vjetër të tij, që me antikonformizmin e tyre të heshur, në tërheqje dhe me mungesë të dukshme entuziazmi për “fitorjet e mëdha…”, ishin vetëpozuar keq para partisë dhe zhdanovistëve në arte e kulturë.

    Padyshim që këtë kryqëzatë e kryesonte kryezhdanovisti Enver-hoxhë Uçi, i cili kish ngarkuar Enver-hoxhë Bozgon t’i thoshte Sokolit në çdo mbledhje “Ngrihu e prano që je i padenjë t’u japësh mësim fëmijëve të popullit…, ngrihu e prano që duhet dhe meriton të shporresh nga shkolla jonë me biografinë që ke…”.

    Ndërsa Andon kuqaloshKuqali, asokohe redaktor dhe “kritik” fuqiplotë i arteve dhe kulturës, nuk linte rast pa sulmuar dhe përbaltur Sokolin me opinione zyrash e tavolinash, si dhe me akuza dhe etiketime nga më të rrezikshmet.

    Uç-uçilishte Sovjetiku, si Salier i vërtetë e urrente Sokolin e madh pasi i kish zili famën dhe lavdinë e përbotshme, ngaqë kërrenjat e veta për “Estetikën marksiste” nuk guxonte t’i nxirrte përtej kufijve sepse do t’ia “arrestonin” për plagjiaturë nga literatura ruse, për të cilën edhe e akuzuan një grup aparatçikësh të KQ të PPSH pas një kontrolli e një raporti hartuar prej tyre dhe dërguar Ramiz Alisë në mesvitet ’70.

    Por Ramizi as që guxonte ta prekte Uç-uçilishten, që si sovjetik ia kalonte ku e ku Alisë, pasi e ndihte edhe llagapi. (“Uçilishte” quheshin kurset komunisto-revolucionare të punëtorë-fshatarëve kundër analfabetizmit në Rusi, bazuar në etimologjinë nga rrënja e foljes “Uçit”, që do të thotë “me mësu” – shënim i imi, F. K.).

    Pas Pleniumit IV ky “Zhdanov” gjëmëbërës, nga zelli dhe deliri si “krye-estet zyrtar” kërreu llapërçinën e titulluar “Labirintet e modernizmit”, me të cilën na shqyente gazit kur “bënte copash” artin “dekadent” me pseudoargumente injorantësh, për të cilat paturpësisht kërkoi falje pas dy dekadash, sipas parimit komunist “pështyj e lëpij”, apo sikurse dje kundër “imperializmit” e sot “aleat” i tij, vetëm e vetëm për të qenë e mbetur përjetësisht spiunë perandorish dhe në pushtet, bashkë me bijtë…

    Menjëherë pas kërrenjës “Labirintet e Modernizmit”, Uç-uçilishtja dha goditjen shkatërruese edhe në arkitekturë, në revistën “Nëntori, nr. 8 të vitit 1977, ku demaskoi “izmat” dhe devijimet, me pasojë rëndimin e situatës ligjore të arkitektëve devijantë, që u dënuan me burgje politike, me të cilat para tyre ishin dënuar me burg piktorët Edison Gjergo, Ali Oseku, Sadri Ahmeti e Maks Velo.

    Ramadani dhe motra e tij Safeti (kengetare)

    Ironia e fatit qëndronte në faktin se të dy ata, Andon Kuqali dhe Alfred Uçi kishin po të njejtat probleme biografike me Prof. Sokolin. Kuqalit që ishte vëlla i dy dëshmorëve dhe vetë ish partizan, i kish vdekur në burgun komunist, gjatë torturave, babai Kolë Kuqali, kombëtarist antikomunist dhe mik i ngushtë e komshi i gjyshit tim nga nëna. Kolën e gjorë Andon-biri e demaskoi fillimisht në lagje si armik, për ta spiunuar më pas e për t’ia qepur akuzat tek Sigurimi. Dhe kjo sepse atëvrasësi Andon Kuqali nuk kish duruar që ai të “tradhëtonte partinë duke shkelur mbi gjakun e vëllezërve dhe shokëve” të Andonit…

    Ndërsa Alfred Uçit, Sigurimi në fundvitet ’60 i kish mbytur të vëllanë, nip i denjë i rilindësit Petro Nini, inxhinier antikomunist që punonte në Laç dhe fliste kundër regjimit që kish “nëpërkëmbur idealet e Rilindjes”. Kish qenë bash Alfredi që e kish raportuar vëllanë tek Sigurimi dhe Partia, e cila ashtu si edhe në rastin e Andon Kuqalit, e vlerësoi drejt kontributin e Alfredit në zbulimin e këtij armiku të rrezikshëm, për çka e shpërbleu me garanci politike dhe mirënjohje vëllavrasësin për shërbimet kur e bëri edhe ministër të Kulturës në fundvitet ’80.

    ENVER-HOXHË BOZGO

    Asokohe çdo mëngjes, në orën 730 profesorati rreshtohej para derës kryesore të liceut me sy nga rruga, duke pritur atë, kolosin me Krifë të Bardhë që na sugjestiononte edhe ne fëmijëve që nuk na jepte mësim, sikurse ishim ne të figurativit. Dhe sapo Profesori shfaqej në krye të rrugës (ndanë derës së hyrjes së Radio-televizionit) shpërthenin pasthirrmat ngazëllyese: Erdhi…, erdhi…, të cilat zgjasnin derisa Krifëbardhi afrohej madhështor dhe me zë të ngrohtë përshëndeste kolegët dhe mbarë nxënësit.

    Pasi Sokoli na kalonte në revistë profesoratin dhe ne nxënësit e rreshtuar tek porta e madhe e Liceut, paskëtaj të gjithë sëbashku kalonim në anën e pasme të oborrit të shkollës ku na priste i nervozuar drejtori Enver-hoxhë Bozgo, i cili me zë kërcënues na kalonte gjithashtu në revistë për të na kontrolluar paraqitjen.

    Në atë periudhë në modë ishte që vajzat qetheshin fare shkurt ndërsa djemtë i mbanin flokët e gjata. Natyrisht që në të dyja rastet Enveruci synonte që askush të mos i shpëtonte matricës së Partisë, sipas së cilës djemve u kërkohej shkurtimi i flokëve me zbulim të kockës tek veshi, ndërsa vajzave flokëshkurtëra drejtori u ulërinte “nesër të më vini në shkollë me flokë të gjata, ndrishe nuk u pranoj në mësim”.

    Aq i azhornuar me lëndët dhe instrumentet muzikore ishte Enveruci saqë nëpër korridore djemve me violonçel u thërriste “hej t’i çuni me violinën më të madhe”, ndërsa atyre me kontrabas u thërriste “hej ti çuni me atë violinën e madhe fare”. Dhe kur ne zbuluam se ai ishte gafaxhi proverbial, pasditeve bënim njolla me këpucë në tavan dhe të nesërmen çonim vajza të urta të vitit të parë t’i raportonin…, por menjëherë dëgjohej ulërima e drejtorit se do ta ndëshkonte atë që kish ecur me këpucë veshur në tavan, sapo ta kapte.

    Pikërisht ky Enveruc në telefon impostohej vokalisht dhe fliste me dialekt gjirokastrit teksa prezantohej duke u vetëquajtur “jam shoku Enver”, për çka tmerronte edhe bashkëbiseduesit, derisa i doli nami…

    Por një ditë kur po mbante në këmbë dhe kërcënonte Prof. Sokolin se do t’i bënte gjëmën, e lajmëruan se e kërkonin nga KQ i PPSH. Shkoi plot ngrefosje tek receptori dhe u prezantua “jam shoku Enver”. Pasi e tallën, nga ana tjetër e receptorit i thanë: “E di përse të morëm, atë Ramadan Sokolin”. Akoma pa mbaruar fjalinë Enveruci filloi të betohej se do ta shkatërronte atë Ramadan Sokolin, të cilin po e diskreditonte nëpër mbledhje derisa ta flakte nga shkolla. Por kur i thanë “merre atë Ramadan Sokolin dhe bashkë me të urgjentisht të vish në KQ sepse e kërkon shoku Ramiz”, Enver-hoxhë Bozgo u bë pulë dhe filloi të belbëzojë.

    Prof. Sokolin e kishte kërkuar me këmbëngulje etnologu britanik me famë botërore, anëtari i Kryesisë së UNESCO-s Albert Llojd, i cili kishte disa ditë që kish ardhur në Shqipëri për të takuar Prof. Sokolin, për të cilin i kishin thënë se kish ndërruar shtëpinë e nuk e gjenin dot. Por kur ai kishte protestuar me forcë aq sa ishte bërë skandal në ministrinë e Arsim-kulturës, vetë Ramiz Alia kishte marrë përsipër t’i realizonte takimin me Prof. Sokolin.

    SOKOLI, LLOJDI DHE RAMIZ ALIA

    Llojdi i deklaroi Sokolit se ishte shumë i impresionuar prej studimeve të tij botuar në “Les Letteres Albanaise”, të cilat ia kishin bërë të cenueshme dhe pothuajse të pavlefshme veprën etnologjike, e ndikuar fort kjo edhe nga tezat tendencioze dhe disinformacionet e autorëve sllavë dhe grekë lidhur me trashëgiminë dhe fenomenet e realitetet etnologjike në Ballkan, të cilat këto autorë ua vodhën shqiptarëve.

    Llojdi i kërkoi Alisë që ta lejonin Sokolin të shkonte në të gjitha aktivitetet ndërkombëtare të organizuara nga UNESCO, pasi ftesat Sokoli i kishte të siguruara e nominale prej vetë atij si përfaqësues i lartë i UNESCO-s. Por fatkeqësisht Sokolin nuk e lanë të dilte në Perëndim kur i erdhën ftesat, me argumentin cinik se ai nuk kish çfarë të mësonte prej tyre dhe nuk kish nevojë për ta, përkundrazi, ishte bërë e qartë se ishte Llojdi ai që kish nevojë për Sokolin dhe jo e kundërta.

    Llojdi mezi e kish përmbajtur zemërimin që në vend të Sokolit i kishin kërkuar të pranonte në komunikim të tjerë studiues që ia kishin servirur si talente të mëdha dhe ia kishin prezantuar si studiues me dije solide e të diplomuar në universitetet më të mira të BS dhe Lindjes… Por Llojdi u kish deklaruar se nuk kishte nevojë për kopjativë të shkollave lindore dhe se kishte ardhur të takonte një personalitet që kish tronditur botën shkencore me studimet etnologjike të nivelit më të lartë ballkanik e më gjerë… Sidomos në disiplinat krahasuese ku Sokoli kish demonstruar me forcë superioritetin e thellë të etnologjisë shqiptare ndaj atyre të fqinjëve.

    Komunistët nuk e lejuan Prof. Sokolin të shkonte në aktivitetet me ftesë të garantuar deri në vitin 1990, por megjithatë Llojdi dhe Sokoli mbetën deri në fund miq dhe Sokoli i madh i mbeti përgjithmonë mirënjohës mikut britanik që për fat të mirë iu gjend në ditë të vështirë dhe me takt u bëri të ditur komunistëve se Sokoli paskëtaj nuk mund të keqtrajtohej, ngaqë tashmë e kishte të siguruar mbrojtjen e komunitetit ndërkombëtar të shkencëtarëve dhe të UNESCO-s.

    Kush është autori, Fatos Kola

    Është skulptor dhe pedagog i njohur shqiptar i lindur më 29 Janar 1958 në Burrel, Mat. Akademist i shkollës së mjeshtrave shqiptarë, vijon traditën në modernitet. Njihet si hartues i programeve didaktike për Atelierin e Skulpturës së Materialeve të Përziera Programeve dhe leksioneve respektive për këtë atelier dhe Historinë e Artit Botëror. Autor i eseve mësimore dhe kritikës profesionale si konsulent në mediat Radio Televizioni Shqiptar, ALSAT, mbi personalitete , epoka, autorë, rryma dhe vepra të ndryshme, vendase e huaja në skulpturë.

    Veprat
    Fatos Kola është autor i disa veprave domethënëse të rrafshit kombëtar e universal si Statuja “Skënderbeu”, (Muzeu Historik, Burrel, Mat) , Skulpturë “Tre pendat shqipe”: Poetët e mëdhenj Pjetër Budi; Naim Frashëri dhe Migjeni , Portret në bronz i personalitetit të shquar arbëresh Xh. Del Gaudio, (Melisa, Kalabri), Busti në allçi, kushtuar regjisorit dhe aktorit Kujtim Spahivogli, (Muzeu i TK); Projekti për varrin e aktorit të shquar Sandër Prosi në granit; Kompozimi në metal, “Skënderbeu” ; Portreti në grafikë grafik “Skënderbeu”, paraqitur në konkursin vjetor të Filatelisë; Portret në bronz, “Muziktari”, kushtuar muzikologut, Prof. Ramadan Sokoli, Skulpturë në allçi: “Amësia” ; Monument në bronz: “Arbëreshi”, kushtuar personalitetit të shquar të kulturës arbëreshe Dom Mario Ferraro Vrasaqi (Krotone – Kalabria), Itali,1996 Portreti në grafikë grafik “Skënderbeu”, paraqitur në konkursin vjetor të Filatelisë, Portreti në grafikë “Niketë Dardani”, paraqitur në konkursin vjetor të Filatelisë , Projekt dhe realizim (me porosi të Familjes Mbretërore) i aranzhimit të mjedisit të sallës së ceremonisë mortore në Hotel Dajti (Tiranë), me rastin e ndarjes nga jeta të bashkëshortes së Mbreti Zogu I, Nënës Mbretëreshë të Shqiptarëve,Géraldine Apponyi de Nagyappony; Projekt dhe realizim i Stemës së Familjes Mbretërore Shqiptare në plurimaterie, (granit, rezinë dhe pluhur mermeri); Projekt dhe realizim (me porosi të Familjes Mbretërore) i aranzhimit të mjedisit sallës së ceremonisë në Hotel “Dajti” Tiranë, me rastin e ndarjes nga jeta të bashkëshortes së Leka Zogu I, Mbretëresha Suzanë; Portret në polimermer, kushtuar Nënës Mbretershë Geraldinë, Paris-Francë.

  • Angelina Jolie dhe kujtimi për mamanë, Marcheline: “Vdekja e saj më ndryshoi”

    Angelina Jolie dhe kujtimi për mamanë, Marcheline: “Vdekja e saj më ndryshoi”

    Në Ditën e Nënës diva kujtoi Marcheline Bertrand, e cila vdiq nga kanceri i gjirit në 2007: “Isha 31 vjeç. Ishte sikur dikush të kishte shqyer një batanije të ngrohtë që më mbronte”

    Angelina Jolie ka humbur nënën e saj, Marcheline Bertrand, në vitin 2007 nga kanceri i gjirit, i diagnostikuar gati dhjetë vjet më parë. Marcheline ishte 56 vjeç, dhe sëmundja dhe zhdukja e saj patën një ndikim të thellë emocional mbi aktoren, e cila në Ditën e Nënës shkroi një artikull në kujtim të saj prekës në New York Times.

    “E kam humbur nënën në moshën 31 vjeç”, ka shkruar aktorja dyzet e katër vjeçare. “Kur rimendoj atë moment, e kuptoj se sa më ka ndryshuar vdekja e saj. Kaq shumë gjëra kanë ndryshuar brenda meje. Nëse humbni dashurinë e një nëne, përqafimin e saj të ngrohtë, është sikur dikush po shqyente një batanije që ju mbron “.

    Fituesja e Oskarit kujtoi gjithashtu se si ndarja nga Jon Voight e detyroi nënën e saj të hiqte dorë nga një karrierë në kinema: “Ëndrrat e saj u zhdukën kur 26 vjeçe ajo e gjend e vetme duke rritur dy fëmijë. Por prapë ishte e lumtur që ishte nënë. Pas vdekjes së saj gjeta një video në të cilën ai luante në një film me metrazh të shkurtër. Ishte e mirë. Gjithçka ishte e mundur për të”.

    Vite pas vdekjes së Marcheline, Angelina një tatuazh në dorën e saj të djathtë me gërmën e parë “W”, të Winter, këngën e Rolling Stones që nëna e saj dikur ia këndonte kur ishte fëmijë: “Kjo W që shkruhen në dorën time më jepte ndjenjën e shtëpisë, të mbrojtjes. Vdekja e nënës sime më ka lënduar më shumë se sa mund ta imagjinoja”.

    Jolie, nëna e gjashtë fëmijëve – Maddox, 18, Pax, 16, Zahara, 15, Shiloh, 13 dhe binjakëve 11-vjeçarë Knox dhe Vivienne – iu drejtua gjithashtu të gjitha nënave dhe baballarëve që janë nëpër shtëpi bashkë me fëmijët e tyre prej emergjencës së koronavirusit : “Është bukur të zbulosh që fëmijët tuaj nuk ju duan të përsosur. Vetëm të sinqertë. Sa më shumë hapësirë të kenë në dobësitë tuaja, aq më të fortë bëhen. Ata ju duan. Dhe ata duan t’ju ndihmojnë”.

  • Edhe pse dashuria ka mbaruar, për hir të fëmijëve, mos i bëni këto gabime

    Edhe pse dashuria ka mbaruar, për hir të fëmijëve, mos i bëni këto gabime

    Ndonjëherë dashuria mbaron dhe, sado që të dhemb, gjëja më e mirë për të gjithë është të pranosh situatën dhe të ecësh përpara, madje t’ja nisësh nga e para, duke marrë gjithë bukurinë që jeta ruan për ty. Ruajtja e marrëdhënieve të mira me ish partnerin mund të jetë thelbësore kur nga ajo dashuri që tashmë ka mbaruar, kanë lindur fëmijë. Në fakt, prindërit kanë rolin e tyre edhe nëse nuk janë më çift, dhe ja se përse nuk duhet t’i bëni kurrë këto gabime:

    1. Kompromise dhe marrëveshje

    E lehtë? Jo gjithnjë! Të gjesh kompromisin është vërtetë e komplikuar midis ish-partnerëve. Sidoqoftë, për të mirën e të vegjëlve, është fondamentale të arrihet një ekuilibër për të gjithë familjen.

    2. Manual për prindërit e ndarë

    Nuk ka asnjë lloj broshure me instruksione që të ndiqet për të bërë gjënë e duhur, e qartë është se nëse do të ishte kështu, do të ishte më e lehtë për të gjithë. Menaxhimi i një divorci, kur ka fëmijë, është pothuajse gjithmonë i ndërlikuar dhe nganjëherë edhe i dhimbshëm, nuk mund të mbyllet një derë dhe të harrohet ajo që ke pasur sepse ai person pashmangshmërisht do të jetë gjithmonë pjesë e jetës tuaj.

    3. Mos harroni: jeni prindër!

    Por ka një gjë që, përkundër gabimeve dhe keqkuptimeve, gjithmonë duhet të mbetet gjithmonë e qartë: ju jeni prindër dhe nuk duhet ta harroni kurrë. Ju jeni një referencë për fëmijët tuaj dhe pikërisht për ta duhet shmangni një luftë civile në shtëpi.

    4. Mos iu kërkoni fëmijëve të marrin anë

    Ndër gabimet më të zakonshme është ai i pretendimit se fëmija domosdoshmërisht duhet të jetë me njërën ose me tjetrën anë. Ndodh që, duke u ndier e pathyeshme nga pikëpamja emocionale dhe financiare, jeni e sigurt se mund të siguroni plotësisht për fëmijët tuaj dhe për këtë arsye prireni t’ia përjashtoni babanë mga jeta.

    5. Fëmijët kanë nevojë për prindërit e tyre

    Por e vërteta është se fëmijët kanë nevojë për të dy prindërit, dhe është e gabuar t’i vendosni ata në pozicionin që të zgjedhin se në cilën anë janë, pavarësisht se cilat janë arsyet e përfundimit të marrëdhënies. Fëmijët tuaj kanë nevojë për nënën dhe babanë në të njëjtën mënyrë.

    6. Lërini fëmijët larg emocioneve tuaja

    Kur një marrëdhënieje i vjen fundi është e pashmangshme të përfundoni në një vorbull emocionesh negative. Dhimbja, zemërimi dhe pasiguria marrin tatëpjetën, e megjithatë, këto ndjenja ndikojnë tek ju si gra dhe jo si nëna, kjo është arsyeja pse një fëmijë nuk duhet të ketë të bëjë me punët tuaja të zemrës.

    7. Mos u hakmerrni ndaj ish-it tuaj

    Një gabim tjetër që bëhet, pas ndarjes, është ai i hakmarrjes me forcë ndaj ish-it, pikërisht përmes fëmijëve, për shembull duke krijuar situata në të cilat fëmija shtyhet të kalojë më shumë kohë me familjen e nënës ose duke shpikur justifikime për të mos e lënë të kalojë kohë me babanë.

    8. Shmangni ndërhyrjet e të tjerëve pas divorcit

    Një gabim tjetër i madh mes prindërve të divorcuar është ndërhyrja e familjeve që në mënyrë të pashmangshme do të kenë pakënaqësi ndaj anës tjetër. Kujtoni gjithmonë rolin tuaj, edukimi dhe mirëqenia e fëmijëve tuaj janë diçka që ju përket personalisht të dyve.

    9. Mos i ngatërroni nevojat tuaja me ato të fëmijëve

    Rinisja nga e para, hapja ndaj gjërave të reja është një nga dëshirat më të zakonshme pasi keni përballuar një divorc, veçanërisht nëse ka qenë i dhimbshëm. Sidoqoftë, edhe në këtë rast, nevojat personale nuk duhet të ngatërrohen me ato të fëmijëve që përkundrazi, duhet që gjithmonë të ndiejnë dashurinë dhe afërsinë e familjes, edhe nëse ajo merr konotacione krejtësisht të ndryshme.

  • Si të humbësh dy kilogramë për tri ditë!

    Si të humbësh dy kilogramë për tri ditë!

    Sezoni i pjeprit dhe shalqirit tashmë ka filluar, prandaj nëse edhe më tutje keni telashe me kilogramët e tepërt, për vetëm tri ditë mund të hiqni rreth dy kilogramë.

    Parashikohet që gjatë kësaj diete kafjalli të jetë gjithmonë ai i njëjti. Preni në katrorë 150 g pjepër dhe një mollë dhe i përzieni me një lugë rrush të thatë. Këtë masë e përzieni me një gotë jogurt dhe e erëzoni me një lugë mjaltë dhe kanellë.

    Dita e parë

    Dreka

    Sallatë nga pjepri dhe rrushi pa fara

    E preni pjeprin dhe me lugë nxirrni sasinë ë që gjendet në mes të pjeprit. Përziejeni një lugë të madhe me lëng limoni dhe dy lugë lëng portokalli. Më pas në masën e përzier shtoni edhe pjesën që kishit nxjerrë nga mesi i pjeprit, shtoni 150 g rrush pa farad he gjithë sallatën e ktheni në hapësirën e pjeprit dhe e zbukuroni me gjethe mente.

    Darka

    Sallatë greke me shalqi

    Preni në pjesë katrorë 300 g shalqi, shtoni një vaj ulliri me pak lëng limoni dhe përmbi radhisni djathë. Sipas dëshirës e erëzoni me dy-tre pika sos pikant.

    Dita e dytë

    Dreka

    Pjepër grek

    Përgatisni në pjatë 50 g sallatë të gjelbër dhe përmbi shtoni 300 g pjepër 40 g djathë të butë, i prerë në pjesë katrorë. Sallatës i shtoni edhe një lugë vaj ulliri dhe e zbukuroni me majdanoz.

    Darka

    Biftek viçi me shalqi

    Në pak vaj piqni 300 g mish gjedhi me piper. E shërbeni mbi shalqirin e prerë të cilin e keni erëzuar me një lugë vaj dhe me dy apo tre pika sos pikant. Shërbejeni me shalqirin e prerë të cilin e keni erëzuar me një lugë vaj dhe me dy pikat pikante të sosit. Ushqimin mund ta zbukuroni me lëvoret e limonit.

    Dita e tretë

    Dreka

    Gjoks pule me pjepër

    Përgatitini në një enë 80 g gjoks pule të ftohtë e të copëtuar mirë dhe 300 g pjepër të ndarë në rriska. Një lugë vaj ulliri përzieni me majonezë dhe piper të bluar. Me këtë lyeni ishin e pulës dhe mund ta zbukuroni sipas dëshirës.

    Darka

    Pjepër me hake

    Preni në katrorë 300 g shalqi dhe një kivi, shtoni mish peshku të fërguar, më së miri të llojit hake, e erëzoni me një lugë vaj ulliri dhe piper të bluar. Erëzojeni po ashtu me gjethe mente.

  • Çfarë duhet të pish, për të shuar etjen dhe për t’u dobësuar!

    Çfarë duhet të pish, për të shuar etjen dhe për t’u dobësuar!

    Pijet në verë na ndihmojnë të luftojmë kundër nxehtësisë, të hidratohemi siç duhet dhe të mos zihemi me peshoren

    Sigurisht që kur bën shumë nxehtë duhet të pimë më shumë. Ekuacioni është matematik dhe duhet të respektohet me kujdes nëse nuk duam të pësojmë shqetësime të dëmshme dhe të dëmtojmë shëndetin tonë. Por, pijet nuk janë të gjitha njësoj: për etjen e verës ju duhet të zgjidhni me mençuri pijet për të ruajtur ekuilibrin e trupit si dhe në të njëjtën kohë t’i shijoni.

    Ujë

    Uji është gjithmonë zgjidhja më e mirë në të gjitha stinët. Nuk përmban kalori, kështu që ne mund ta shuajmë etjen tonë sipas vullnetit, duke e zgjedhur atë natyral ose të gazuar sipas shijeve tona. Pirja e ujit kullon lëngjet e tepërta, eliminon toksinat dhe e bën lëkurën të ndritshme dhe të hidratuar mirë. Përveç kësaj, gjithashtu ndihmon për të humbur peshë: zakoni i pirjes së dy gotave me ujë para se të ulemi në tavolinë rrit ndjenjën e ngopjes dhe ndihmon për të ngrënë më pak, e gjitha kjo në avantazh të linjave tona. Për t’i dhënë më shumë gjallëri, ju mund të shtoni disa pika lëng limoni dhe një fetë me fruta të freskëta: ajo do ta shuajë edhe më shumë etjen.

    Çaj i ftohtë, OK, por…

    Çaji në shishe dhe në përgjithësi ai i paketuar dhe i gatshëm për t’u pirë, shpesh është shumë i ëmbël. Ka një shije shumë të këndshme, por ne i kushtojmë vëmendje numrit të kalorive dhe shëndetit të dhëmbëve. Më mirë ta përgatisni në shtëpi me bustina, ftoheni dhe ruajeni në frigorifer në një shishe ose në një karak, kështu që gjithmonë do ta keni në dispozicion të freskët. Më mirë të mos i shtoni sheqer: kush ka vështirësi të bjerë në gjumë në mbrëmje, mund të zgjedhë versionet e dekafeinatos.

    Lëngje dhe ekstrakte

    Vlen i njëjti debat që bëmë më sipër për çajin: është më mirë të përgatitësh pije frutash në shtëpi. Lëngjet industriale zakonisht janë shumë të ëmbla: nëse nuk mund të heqim dorë praktikisht nga produkti i paketuar, është më mirë të preferojmë varietetet pa sheqer të shtuar. Por, në vend të kësaj ne mund të përgatisim lëngje frutash në shtëpi, nuk ka rëndësi nëse janë smoothies, të centrifuguar ose ekstrakte, ne jemi të sigurt që kemi siguruar një përzierje të shkëlqyeshme të vitaminave dhe mineraleve, që është e përsosur për të zëvendësuar ata që humbëm përmes djersitjes. Një smoothies i mirë ose një ekstrakt i frutave dhe perimeve është gjithashtu edhe një rostiçeri që mund ta shoqërojmë me një dolli ose një sanduiç të lehtë.

    Çajra aromatikë

    A kemi provuar ndonjëherë një përzierje të freskët me fruta të kuqe, boronica ose xhenxhefil? Çajrat bimore nuk janë të mira vetëm në muajt e dimrit, kur ne duhet të heqim të ftohtin nga eshtrat ose të trajtojmë të ftohtin: ato na ofrojnë një përzierje aromash të mira që ia vlen të eksplorohen për të zbuluar të preferuarën tonë. Nëse jemi kreativë, ne mund të shpikim përzierjen tonë ideale, për shembull duke shtuar disa feta pjeshke të përzier me boronicë dhe fruta të kuqe, shumë i përshtatshëm për kullimin e lëngjeve dhe lehtëson shumë këmbët që na rëndojnë: ju mund ta përzieni atë me ujë të nxehtë, pastaj filtrohet dhe ruhet në frigorifer. Ose mund të provoni një përzierje me kopër dhe gjethe të freskëta nenexhik, ndoshta me pak xhenxhefil, për t’i dhënë pijes një shije mahnitëse.

    Është koha e aperitivit

    ‘Ora e lumtur’ është një takim shumë i parashikuar dhe shumë emocionues si në qytet dhe në pushime. Është gjithashtu një kohë e tundimeve të mëdha, duke përfshirë pije alkoolike, ushqime hiperkalorike dhe pijeve me shumë sheqer. Në qoftë se është shumë nxehtë, më mirë i shmangni pijet me alkool, të cilat rrisin ndjesinë e nxehtësisë, janë bomba kalorike dhe janë të këqija për shëndetin tuaj. Në vend të pijeve me sheqer, mund të shijoni një lëng natyral të mirë portokalli, ose limon me ujë mineral të gazuar (në mënyrë që të përfitoni nga limoni, mos i shtoni sheqer!). Agrumet janë të pasura me vitaminë C dhe minerale, shuajnë etjen dhe kanë pak kalori; limoni në veçanti, sidomos nëse konsumohet esëll në mëngjes, ka meritën e ribalancimit të bilancit alkalik të organizmit.